Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από το Σαντιάγο του Χάγεκ στη Μινεάπολη του Τραμπ και το Βερολίνο της Μέρκελ
AP Photo/Matt Rourke
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από το Σαντιάγο του Χάγεκ στη Μινεάπολη του Τραμπ και το Βερολίνο της Μέρκελ

  • A-
  • A+

Ο «Πάπας» του νεοφιλελευθερισμού, ο Αυστριακός Φρίντριχ φον Χάγεκ, στις 12 Απριλίου του 1981 σε μία από τις πολλές επισκέψεις του στη Χιλή είχε δηλώσει για τον Πινοσέτ: «Προσωπικά προτιμώ μια φιλελεύθερη δικτατορία, παρά μια δημοκρατική κυβέρνηση από την οποία να απουσιάζει ο φιλελευθερισμός...».

Τότε στο «όραμα» του Χάγεκ αντιστεκόταν μια Αριστερά αισιόδοξη και δυναμική, η οποία κατάφερνε να προσελκύει τους διαμαρτυρόμενους αρθρώνοντας έναν λόγο που συνδύαζε: ουμανισμό, δικαιοσύνη, δίκαιη κατανομή πλούτου, ισονομία...

Στα σαράντα χρόνια που πέρασαν από τότε που η El Mercurio δημοσίευε τις ρήσεις του Αυστριακού «Πάπα» μεσολάβησαν πολλά. Οι επίγονοί του αποδείχτηκαν πιο ευπροσάρμοστοι: στη θέση της «φιλελεύθερης δικτατορίας» επινόησαν την «αυταρχική δημοκρατία» και αντί για τα τανκς των χουντικών αξιοποίησαν τα δολάρια και τα ευρώ των τραπεζιτών με το υπερόπλο του χρέους.

Και στην απέναντι όχθη, η συστημική Αριστερά αμήχανη, χωρίς φαντασία και επινοητικότητα, δυσπροσάρμοστη και ανεκτική, παρακολουθούσε το φυλλορρόημα το οποίο κορυφωνόταν κάθε φορά που προσπαθούσε να γίνει αποδεκτή από το σύστημα και να αποκτήσει διαχειριστικό-κυβερνητικό ρόλο. Αν και προσπάθησε να οικειοποιηθεί πολλά από τα κινήματα διαμαρτυρίας των τελευταίων δεκαετιών, στην πράξη αποδείχτηκε ότι οι διαμαρτυρόμενοι την είχαν ξεπεράσει.

Από τη Γένοβα, την εξέγερση των προαστίων του Παρισιού και το κίνημα Occupy Wall Street μέχρι τις μαζικές διαδηλώσεις για την κλιματική αλλαγή και τον ρατσισμό, όλα δείχνουν ότι οι άνθρωποι αποστασιοποιούνται, αυτονομούνται και αρνούνται τη χειραγώγηση. Το χάσμα διευρύνεται καθώς τα προβλήματα που προκαλεί η μετάλλαξη της «φιλελεύθερης δικτατορίας» του Χάγεκ οξύνονται. Υπό το πρίσμα αυτό, τα γεγονότα στις ΗΠΑ μπορεί να ιδωθούν με την οπτική που υπερβαίνει τα όρια μιας αντιρατσιστικής εξέγερσης.

Το μεσημέρι του Σαββάτου, μια συλλογή φωτογραφιών από τις εξεγερμένες ΗΠΑ, εναλλάσσονταν στην πρώτη σελίδα του ιστότοπου των NYT. Μαύροι και λευκοί διαδηλωτές. Μαύροι και λευκοί αστυνομικοί. Μαύροι και λευκοί παρακολουθούν τις στάχτες.

Αν κάποιος αποπειραθεί να υπερβεί το γεγονός -τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ- και να κάνει μισό βήμα παραπέρα, τότε θα διαπιστώσει ότι η δολοφονία ήταν σαν το σπίρτο που ανάβει το φιτίλι.

Οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους επειδή αισθάνονται ανυπεράσπιστοι απέναντι στον ρατσισμό, στην ανεργία και στην εργασιακή ανασφάλεια, στους διαχωρισμούς, στους αποκλεισμούς... Από το 2005 μέχρι το 2015, το ποσοστό των εργαζομένων στις ΗΠΑ που δουλεύουν στην «άτυπη εργασία» αυξήθηκε από 10% σε 16%.

Το 2018 ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας υπολόγισε ότι η άτυπη απασχόληση στις ΗΠΑ αντιπροσώπευε 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας (19% του συνολικού εργατικού δυναμικού). Τα στοιχεία για την απασχόληση που παρουσίασε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, συγκάλυψαν το γεγονός ότι 53 εκατομμύρια άνθρωποι κέρδισαν χαμηλούς μισθούς, όπως ορίζεται από τους ερευνητές του Brookings Institution. Εργαζόμενοι χωρίς νομική και κοινωνική προστασία. Εκατομμύρια άλλοι δεν έχουν ούτε χρήματα ούτε δουλειά ούτε πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.

Σήμερα ένας στους τρεις Αμερικανούς έχει μηδενικό ή αρνητικό πλούτο. Και η πανδημία ήρθε να υπερτονίσει αυτήν την πραγματικότητα. Ανθρωποι απελπισμένοι και οργισμένοι, που πολύ εύκολα θα επαναλάμβαναν σκηνές όπως αυτές της λεηλασίας που ακολούθησε τον τυφώνα «Κατρίνα» στη Νέα Ορλεάνη το 2005.

Ανάλογη κατάσταση επικρατεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Περίπου δύο δισεκατομμύρια άτυπα εργαζόμενοι, που αποτελούν το 60% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού, κερδίζουν λιγότερα από 2 δολάρια την ημέρα. Στην Ινδία, όπου πάνω από το 90% των θέσεων εργασίας είναι άτυπες, ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας εκτιμά ότι περισσότεροι από 400 εκατομμύρια εργαζόμενοι είναι πιθανό να βυθιστούν σε βαθιά φτώχεια, χάρη στο πανεθνικό lockdown που ανακοινώθηκε στις 24 Μαρτίου. Στο Περού σχεδόν τα τρία τέταρτα των θέσεων εργασίας είναι άτυπες.

Και το ΔΝΤ, με αφορμή την πανδημία, ζεσταίνει τις μηχανές των φορτηγών που θα μεταφέρουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους της μεσαίας τάξης και των χαμηλών εισοδημάτων στα στρατόπεδα των εξαθλιωμένων. Το οικονομικό αδιέξοδο(;) που προκλήθηκε λόγω της πανδημίας, έχει οδηγήσει πολλές χώρες στον προθάλαμό του.

Κάποιες από αυτές, όπως η Βραζιλία και η Ινδονησία, που έχουν δει ταχείες εκροές κεφαλαίων και απόσυρση ξένων χρηματοδοτήσεων, αντιμετωπίζουν πιέσεις στους τρεχούμενους λογαριασμούς τους από την πτώση του εμπορίου. Υπάρχουν και άλλες, όπως η Αγκόλα, ο Ισημερινός, το Ομάν και ίσως το Ιράκ, που η οικονομία τους εξαρτάται από τις εξαγωγές πετρελαίου και αν δεν υπάρξει άμεση μεγάλη ανάκαμψη στις τιμές του, τότε θα ξεμείνουν από χρήματα και θα αναγκαστούν να αποδεχτούν τα προγράμματα του ΔΝΤ. Αλλες, όπως η Αργεντινή, ο Λίβανος και η Τουρκία, φλερτάρουν ανοιχτά με τη χρεοκοπία. Οικονομολόγοι μιλούν για χρηματοδοτήσεις από το ΔΝΤ που ξεπερνούν τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια και οι οποίες θα οδηγήσουν εκατοντάδες εκατομμύρια στην πείνα και στην εγκατάλειψη.

Τόσο αυτοί που βρίσκονται στους δρόμους των πόλεων των ΗΠΑ όσο και οι άλλοι που περιμένουν στη σειρά, είναι θύματα της «αυταρχικής δημοκρατίας» των επιγόνων του Χάγεκ. Τρανταχτό παράδειγμα οι ΗΠΑ. Στα χρόνια της προεδρίας του Τραμπ ανατράπηκαν οι κανόνες. Οι προσδοκίες ότι ο πρόεδρος δεν θα παρεμβαίνει στις δικαστικές υποθέσεις, δεν θα εμποδίζει τις έρευνες της επιβολής του νόμου, δεν θα επωφελείται και δεν θα εισάγει διακρίσεις εις βάρος των πολιτών με βάση τη φυλή, την εθνότητα ή τη θρησκεία τους, διαψεύστηκαν.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, ανάλογες συμπεριφορές συναντά σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Από τη Βραζιλία του Μπολσονάρο μέχρι τη Ρωσία του Πούτιν και από την Τουρκία του Ερντογάν μέχρι την Ουγγαρία του Ορμπαν, ο πλανήτης βιώνει τον αυταρχισμό σε συσκευασία δημοκρατίας. Ακόμα και η δημοκρατική Ευρώπη κινείται στους ρυθμούς του αυταρχισμού της Γερμανίας και των «φίλων» της αλλά και των «πρόθυμων» εταίρων που αντιμετωπίζουν τον Χάγεκ σαν προφήτη.

Ακόμα και όταν όσοι διαδηλώνουν στις ΗΠΑ επιστρέψουν στα σπίτια τους, θα υπάρχουν ευδιάκριτες αιτίες και άπειρες αφορμές για να ξαναβγούν στους δρόμους, όχι μόνο των αμερικανικών πόλεων αλλά σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

* δημοσιογράφος, συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμερικανικό αδιέξοδο;
Πέντε μήνες πριν από την προεδρική εκλογή του Νοεμβρίου, το αμερικανικό πολιτικό σύστημα βρίσκεται στην γκρίζα ζώνη μεταξύ της κρίσης αντιπροσώπευσης και του μη ανατάξιμου βραχυκυκλώματος.
Αμερικανικό αδιέξοδο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμηχανία στην Ουάσινγκτον
Θα ηγηθούν οι ΗΠΑ της προσπάθειας αντιμετώπισης της πανδημίας αλλά και των προκλήσεων της επομένης μέρας; Το ερώτημα είναι πολύ πιο δύσκολο να απαντηθεί από ερωτήματα του παρελθόντος.
Αμηχανία στην Ουάσινγκτον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αφωνία Μπάιντεν
Η αφωνία του Μπάιντεν σε θέματα εξωτερικής πολιτικής προφανώς οφείλεται και στην παραδοχή ότι το «Πρώτα η Αμερική!» είναι ένα επιτυχές πολυσυλλεκτικό σύνθημα, το οποίο οι Δημοκρατικοί δεν θέλουν να χαρίσουν...
Αφωνία Μπάιντεν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ορίζοντας Νοέμβριος
Η διαχείριση της πανδημίας και η αστυνομική βία της μηδενικής ανοχής υποθήκευσαν την προοπτική επανεκλογής του Τραμπ. Στην καλύτερη, για τον ένοικο του Λευκού Οίκου, περίπτωση το αποτέλεσμα της προεδρικής...
Ορίζοντας Νοέμβριος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αμερική των Κένεντι και ο Κάστρο
«Αν δεν μπορούμε να δώσουμε ένα τέλος στις διαφωνίες μας τώρα, μπορούμε τουλάχιστον να συμβάλουμε ώστε να κάνουμε τον κόσμο ασφαλή μέσα στη...
Η Αμερική των Κένεντι και ο Κάστρο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τη νέα διεθνή και εγχώρια Ακροδεξιά… Τραμπ και ξερό ψωμί;
Είναι επιεικώς αφελές να συντάσσεται κάποιος με τη μερίδα του Πολυεθνικού Πολυκλαδικού Μονοπωλιακού κεφαλαίου που εκφράζει ο Τραμπ.
Για τη νέα διεθνή και εγχώρια Ακροδεξιά… Τραμπ και ξερό ψωμί;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας