Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ξανά για τη φαντασμαγορία της «Αυτοκρατορίας»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ξανά για τη φαντασμαγορία της «Αυτοκρατορίας»

  • A-
  • A+

Συμπληρώνονται κιόλας δύο δεκαετίες: το 2000 οι M. Hardt και A. Negri δημοσιεύουν στο Cambridge της Μασαχουσέτης και στο Λονδίνο το βιβλίο τους «Empire». Δύο χρόνια αργότερα μεταφράζεται από τον Ν. Καλαϊτζή ως «Αυτοκρατορία».

Πού θα μπορούσε να εστιασθεί το κριτικό ενδιαφέρον, και στη χώρα μας, στις θέσεις των δύο συγγραφέων; Μάλλον στα εξής σημεία, με την επεξήγηση ότι προσπαθούν να εφαρμόσουν μια «κατά το δυνατόν ευρεία διεπιστημονική προσέγγιση», με υπόδειγμα το «Κεφάλαιο» του Marx και το «Mille Plateux» (1980) των Deleuze και Guattari:

α) Στον βαθμό που «αφηγούνται» τη μετάβαση από τη «σκοπιά της ιστορίας των ιδεών και της κουλτούρας», δηλαδή και την επισκόπηση της «γενεαλογίας της έννοιας της κυριαρχίας», πραγματεύονται και τις αντιλήψεις του Λένιν που με τα «διαισθητικά» συμπεράσματα οδηγούν «ευθέως στη θεωρία της Αυτοκρατορίας», χωρίς να αγνοείται ότι η «πρακτική και πολιτική πρόταση» του Λένιν για μια «παγκόσμια επανάσταση ναυάγησε».

β) Το πρώτο που διαχειρίζεται η «Αυτοκρατορία» είναι «υβριδικές ταυτότητες». Στο θέμα αυτό οι δύο συγγραφείς προσφεύγουν στα «συμφραζόμενα των μετανεωτερικών θεωριών» και σε «ένα ορισμένο ρεύμα μετααποικιακών σπουδών». Δηλαδή, στις επεξεργασίες του H. Bhabha για να εξηγήσουν πώς η «κατάφαση της πολλαπλότητας των διαφoρών» παραπέμπει στην υπονόμευση της εξουσίας των «κρατουσών δυαδικών δομών».

γ) Ισως εκείνο που εξακολουθεί να διαφεύγει, ακόμη και από τους δύο συγγραφείς και προφανώς από τους σχολιαστές τους, είναι η άνιση συνεύρεση των μερών στο σύνολο των θεσμών που επιτρέπουν την ανάδυση και την παρουσία της «υβριδικότητας». Δηλαδή, ο «hybrida» (κάποτε ετυμολογήθηκε από το «ύβρις») γεννιέται από Ρωμαίο πολίτη (τώρα: Αμερικανό, λίγο νωρίτερα: Αγγλο) και ξένη ή δούλη μητέρα. Επιπλέον, τίθεται σε δεύτερη μοίρα η κατανόηση της «υβριδικότητας» της ίδιας της θεωρίας για το «DissemiNation» και την «post - colonial contramodernity» παλαιότερα και της «Αυτοκρατορίας» πρόσφατα.

δ) Γενικότερα, ένας/μία ιστορικός θα μπορούσε να προβεί στην επιστημολογική ανατομία των θεωρητικών προκείμενων της «Αυτοκρατορίας». Ας πούμε με αναλογικά δείγματα το εγχείρημα του Αυγουστίνου. Εκτός από ό,τι σημειώνουν οι δύο συγγραφείς, που αντλούν «έμπνευση» από τον οραματισμό αυτού του «σχεδίου αμφισβήτησης της παρακμάζουσας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», με την εκ νέου βέβαια δήλωσή τους ότι το δικό τους «προσκύνημα στη γη» είναι και «παραμένει απολύτως εμμενές», θα μπορούσε κανείς να διαβλέψει τους λόγους που ο Αυγουστίνος ανέθετε στον μαθητή του Orosius να συνθέσει «παγκόσμια ιστορία» με αφετηρία και σκόπευση μια «αληθινή συλλογή των κακών του κόσμου».

ε) Με το «Empire»/βαμπίρ (για παρόμοια ιστοριογραφικά σχήματα που παρήχθησαν κατά την τελευταία πενταετία βλ. Pomper 2005:1-27) συνεχίζω. Κι αφού δεν πρόκειται για «μεταφορά», τότε πώς αυτό το «θεωρητικό σχήμα» μπορεί να προκύψει από «κοινωνικά εργοστάσια για την παραγωγή της αλήθειας»; Και όμως η «θεωρητική προσέγγιση» προϋπάρχει, ακόμη και όταν η «Αυτοκρατορία» αντιμετωπίζεται ως «μια τάξη πραγμάτων που κατ’ ουσίαν αναστέλλει την ιστορία» και έτσι «παγιώνει την υφιστάμενη κατάσταση των πραγμάτων εις τους αιώνας». Βέβαια τόσο αυτή η εννόηση της ιστορίας όσο και η επίκληση της «ουσίας» έχουν συγκεκριμένους «προπομπούς». Εξίσου γνώριμη είναι και η διαβεβαίωση των συγγραφέων ότι το «πολιτικό καθήκον» τους είναι να «οργανώσουν με νέο τρόπο» και να «ανακατευθύνουν προς νέους στόχους» την «Αντι-αυτοκρατορία», με την οποία «κάποια μέρα» θα «προχωρήσουμε πέρα από την Αυτοκρατορία». Στο «γενικό θεωρητικό πλαίσιο» του βιβλίου αντιστοιχεί λοιπόν η «ανάληψη δράσης εντός της Αυτοκρατορίας και εναντίον της».

στ) Συναφώς έτσι κατανοείται γιατί με την ίδια άνεση κινούνται για να επισκοπήσουν το «νέο παράδειγμα» και νοηματοδοτούν τη «δομή» ως «συστημική ολότητα», η οποία σχηματίζεται ως ένα «υβρίδιο» της συστημικής θεωρίας του Luhmann και της περί δικαιοσύνης θεωρίας του Rawls. Σε μια τέτοια βέβαια αναδρομή όλοι έχουν τη θέση τους: ο Θουκυδίδης και ο Machiavelli αλλά και ο Kelsen, ο «ακούσιος και αντιφατικός εξερευνητής του ψυχισμού του αυτοκρατορικού δικαίου!» (και το θαυμαστικό δικό τους). Οσο για τον Carl Schmitt, αυτός δεν χρειάζεται συστάσεις αν και είχε υποτιμηθεί το «σημαντικότερο έργο του», το Verfassunglehre.

ζ) Εδώ παρεμβάλλεται η μνεία της συμβολής των Ιταλών μαρξιστών στην «ανακάλυψη νέων μορφών παραγωγικών δυνάμεων», δηλαδή της «μαζικής διανοητικότητας», της «άυλης εργασίας» και της «γενικής διάνοιας». Ο,τι δηλαδή αποτελεί την οριοθέτηση της «οντολογίας της παραγωγής» στη «νέα μορφή του συλλογικού βιοπολιτικού σώματος», με μια ανάλυση που δεν προκύπτει «μέσω ιδεωδών μορφών» αλλά μέσα από το «πυκνό σύμπλεγμα της εμπειρίας». Το γιατί μια τέτοια ερμηνευτική πρακτική παραλληλίζεται με το «Κεφάλαιο» του Marx, αυτό μόνον οι αφηγητές της «Αυτοκρατορίας» το κατέχουν, ιδίως όταν διατείνονται ότι το «φαντασιακό» είναι «εμμενές» στοιχείο στις βιομηχανίες των επικοινωνιών, αυτών δηλαδή που νομιμοποιούν τον «αυτοκρατορικό μηχανισμό».

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Κυριάκος Ντελόπουλος (1933-2020)
Ο Κυριάκος Ντελόπουλος, που πέθανε στα 87 του χρόνια, δεν ήταν απλώς ένας αγαπητός και βραβευμένος συγγραφέας, αλλά ένας άνθρωπος με πολύτιμη προσφορά στα γράμματα, στο βιβλίο και στις βιβλιοθήκες.
Κυριάκος Ντελόπουλος (1933-2020)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συγγραφείς του ιβηροαμερικανικού τόξου σε καιρούς κορονοϊού
Σήμερα Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, αφού κουβέντιασα όλα όσα είχα να πω με τα αγαπημένα μου βιβλία, άρχισα να φαντάζομαι το πώς θα αντιμετώπιζαν οι αγαπημένοι μου συγγραφείς την πανδημία.
Συγγραφείς του ιβηροαμερικανικού τόξου σε καιρούς κορονοϊού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο πραγματικός Λουίς Σεπούλβεδα
Ασφαλώς ο μεταφραστής του γνωρίζει καλύτερα τα έργα και τις ημέρες του συγγραφέα, ο οποίος νικήθηκε από τον κορονοϊό. Σήμερα φιλοξενούμε το κείμενο με το οποίο ο Αχ. Κυριακίδης τον παρουσίασε.
Ο πραγματικός Λουίς Σεπούλβεδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ελληνικός εικοστός αιώνας κατά τον Αντώνη Λιάκο
Προσφάτως κυκλοφόρησε το βιβλίο του κορυφαίου ιστορικού επιστήμονα Αντώνη Λιάκου με τον τίτλο «Ο ελληνικός εικοστός αιώνας» (εκδόσεις Πόλις) και ήδη το πόνημα αυτό έχει χαρακτηριστεί από ολόκληρη την...
Ο ελληνικός εικοστός αιώνας κατά τον Αντώνη Λιάκο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να κάψουμε τα βιβλία;
Βασική αρχή της δημοκρατίας είναι η ελευθερία του λόγου και της σκέψης. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα, όχι για να κλείνουν τα στόματα και να πνίγονται οι σκέψεις, αλλά το αντίθετο, για να ακούγονται οι...
Να κάψουμε τα βιβλία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα βιβλιοπωλεία ως «στέκια»
Εξακολουθούν τα βιβλιοπωλεία και στη χώρα μας να αποτελούν κέντρα παρουσίασης βιβλίων. Ισως χρειάζεται να ξαναδούμε από την αρχή αυτή τη διαδικασία. Συχνά οι βιβλιοπαρουσιαστές λειτουργούν «επαγγελματικά»:...
Τα βιβλιοπωλεία ως «στέκια»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας