Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η ελευθερία ενός εγκλεισμού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ελευθερία ενός εγκλεισμού

  • A-
  • A+

Φαίνεται πως αυτή τη στιγμή της εξέλιξης της πανδημίας στην Ελλάδα αυτό που πλήττει περισσότερο τους ανθρώπους δεν είναι ακριβώς ο κορονοϊός ως πραγματική απειλή, αλλά οι συνέπειες σε μια καθημερινότητα ενός πρωτοφανούς καθεστώτος συμβίωσης. Αυτό το καθεστώς έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα του κοινωνικού δεσμού. Ενας κοινωνικός δεσμός που εμφανιζόταν σε κρίση ολοένα και περισσότερο μέσα από την ίδια την κρίση του καπιταλισμού. Οι άνθρωποι είχαν αντικαταστήσει βασικές ανάγκες συμβίωσης με αλλοτριωμένες ανάγκες· ψευδαίσθηση μιας υποτιθέμενης δυνατότητας πληρότητας.

Τώρα, στις καινούργιες συνθήκες περιορισμού των συναναστροφών η άμεση επαφή με τους άλλους αποκτά ξαφνικά μια καινούργια αξία, αυτή την αξία που επικυρώνεται από τη στέρηση: στέρηση ελευθερίας, στέρηση απόλαυσης, την οποία βιώνει ο άνθρωπος με υπερβολική ένταση, με την ίδια υπερβολική ένταση με την οποία τις επιδιώκει.

Σήμερα διαβάζουμε σε ένα πλήθος αναρτήσεων και τοποθετήσεων, μια ανησυχία σχετικά με τη δυνατότητα ελέγχου που ευνοεί ένα τέτοιο καθεστώς κοινωνικής πειθαρχίας ως προς τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Θρηνείται η αίσθηση ελευθερίας και αυτοπροσδιορισμού, που υποτίθεται ότι εγγυάται ένα νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό καθεστώς, και γενικά τα κατορθώματα ενός δυτικού μοντέλου δημοκρατίας. Εκεί που φαίνεται αναπόφευκτο να αναγνωρίσουμε την αποτελεσματικότητα μιας στρατηγικής με στίγμα κρατισμού ως προς τον έλεγχο της διασποράς του ιού, συνάμα με τις ολοκληρωτικές αποχρώσεις της, αναρωτιόμαστε αν πρέπει να θυσιάσουμε τις κατακτήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως ξεκίνησαν με τη Γαλλική Επανάσταση, και τις οποίες όλο και περισσότερο διευρύναμε και διεκδικούσαμε για περισσότερα από διακόσια χρόνια. Αυτή η ανησυχία παίρνει διαστάσεις που μπορεί να φτάσουν σε παρανοϊκές ερμηνείες, πάντα διαθέσιμες άλλωστε μπροστά στην απειλή ενός Αλλου που φαίνεται να απολαμβάνει από εμάς και να μας εκμεταλλεύεται.

Σε μια άλλη κατεύθυνση, ίσως λιγότερο συχνά, εμφανίζεται η ανησυχία για μια τάση προώθησης της ατομικής ευθύνης στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πανδημίας. Σύμφωνα με αυτήν, η κοινωνία των πολιτών νίπτει τας χείρας της και θεωρεί ότι η κοινωνική ευθύνη μετατρέπεται στο ιδανικό όχημα του ατομισμού που προωθεί μια συμπεριφορά που είναι τόσο εχθρική προς τους άλλους που βλέπονται ως εν δυνάμει απειλή όσο και ενοχική ως προς την ίδια την ανημποριά της να διαχειρίζεται την υπευθυνότητά της.

Δηλαδή, δεν θέλουμε να μας επιβάλλουν περιορισμούς, αλλά ούτε να αναλάβουμε πλήρως την ευθύνη για το μέτρο της δικής μας συμμετοχής στην κοινωνία.

Στις περισσότερες κοινωνίες η ιδέα ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε όλα και ότι έχουμε δικαίωμα να τα έχουμε όλα ενθαρρύνεται από τις ψυχοκοινωνικές προσεγγίσεις που προωθούν ένα μοντέλο ανθρώπου που δεν αναγνωρίζει όρια στην προσδοκία του περί ενός ιδεώδους. Είτε πρόκειται για τον επιτυχημένο επιχειρηματία της ελεύθερης αγοράς, είτε για την υπόσχεση του Νέου ανθρώπου μιας καθηλωμένης Αριστεράς, είτε, ακόμη, για εκείνη την άλλη καθαρότητα του ανατολίτικου Ζεν τρόπου ζωής, το υποκείμενο συνεχίζει να επιδιώκει μια υποτιθέμενη ελευθερία στα μέτρα ενός ιδεώδους που προστάζει το εγώ.

Ο άνθρωπος δεν μπορεί να σταθεί ως υποκείμενο μπροστά στο ανοίκειο που πιθανόν αποτελεί η συνάντηση με τον θάνατο ή την απομόνωση. Γιατί; Διότι συρρικνώνεται σε μια θέση αντικειμένου. Η ψυχανάλυση, η οποία δεν είναι ούτε φιλοσοφία ούτε κοσμοθεωρία, τοποθετείται μπροστά σε αυτή την καινούργια πραγματικότητα, προσφέροντας τη δυνατότητα αντίληψης της στέρησης ως ουσιαστικής για τον άνθρωπο. Μπορεί ενδεχομένως να του δώσει τη δυνατότητα να αναρωτηθεί ποια είναι η δική του θέση ως υποκειμένου. Δεν δίνει έτοιμες συνταγές για να καταφέρνουμε να περνάμε καλά μέσα στον εγκλεισμό, απλούστατα γιατί δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές για όλους. Δεν υπόσχεται μια συγκεκριμένη λύση, εφόσον ως λύση νοείται μόνο αυτή που μπορεί να βρει ο κάθε ένας για τον εαυτό του. Αυτή η άλλη αντίληψη μπορεί να του επιτρέψει, αν είναι διατεθειμένος, να μετατρέψει τον φόβο που σήμερα τον κάνει ξαφνικά να πειθαρχήσει σε μια αποδοχή των ορίων που του αποκαλύπτει έναν άλλο τρόπο -καθορισμένο από τον ίδιο και όχι από τον Αλλο- να είναι ελεύθερος όσο μπορεί.

Η εκκωφαντική σιωπή που προκαλεί αυτός ο καινούργιος τρόπος ζωής μπορεί να επιτρέψει να ακούσουμε τους πραγματικούς ήχους της ζωής, τα πιο αργά βήματα και την αναπνοή ενός βίου που δεν έχει κάτι να κυνηγά. Μπορεί κάποιος να ανακαλύψει ότι είναι εφικτό να ζούμε αλλιώς, ότι μπορεί να υπάρχει χώρος για τον καθένα όταν τα πράγματα, οι χώροι, αποκτήσουν τη δική τους αξία, γιατί τελικά όλα τα υπόλοιπα ήταν περιττά.

*Μαντελίν Ρουίς, ψυχολόγος, ψυχαναλύτρια

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το σχολείο του μέλλοντος
Καλημέρα παιδιά. Από σήμερα το μάθημα θα είναι διαφορετικό, καθώς η κάμερα θα πρέπει να είναι διαρκώς στραμμένη πάνω μου –εγώ είμαι ο τηλεαστέρας της τάξης– όπως και το μικρόφωνο προκειμένου να μας...
Το σχολείο του μέλλοντος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συλλογική ευθύνη
Μήπως πρέπει κάποιος να επισημάνει στον κ. «παρά τω πρωθυπουργώ» ότι στην κοινωνία μας δεν υφίσταται η έννοια της «συλλογικής ευθύνης» όπως εκείνος το επισήμανε κατά την έκφραση των ευχαριστιών του κατά τη...
Συλλογική ευθύνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από το «ωσαννά» στο «άρον άρον σταύρωσον αυτόν»
Την Παγκόσμια Μέρα της Υγείας, οι ήρωές μας βγήκαν να φωνάξουν και να διεκδικήσουν. Τι διεκδικούν; Προσλήψεις ιατρικού, νοσηλευτικού και λοιπού προσωπικού στα νοσοκομεία μας, αύξηση του αριθμού των ΜΕΘ και...
Από το «ωσαννά» στο «άρον άρον σταύρωσον αυτόν»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υποψήφιοι... συνταξιούχοι
Αγαπητοί, θα ήθελα να ασχοληθείτε λίγο μαζί μου. Ως τα 70 μου δούλευα, πλήρωνα ΦΠΑ, φόρο επιτηδεύματος και όλα τα συναφή, ήμουν δηλαδή μια ενεργή και καλή πολίτις.
Υποψήφιοι... συνταξιούχοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αθέατος ο εργατικός και επαγγελματικός κόσμος για την κυβέρνηση
Η επικράτηση του Covid-19, ως αναμφίβολα μια τεράστια υγειονομική κρίση, έδειξε με ανάγλυφο τρόπο την έλλειψη σχεδίου αντιμετώπισης από την κυβέρνηση.
Αθέατος ο εργατικός και επαγγελματικός κόσμος για την κυβέρνηση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας