Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι ορφανές μεγάλες αφηγήσεις
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι ορφανές μεγάλες αφηγήσεις

  • A-
  • A+

Κοιτώντας τη μεγάλη εικόνα αποκωδικοποιούμε τις μικρότερες∙ τις εγχώριες. Βάζουμε πράγματα στις διαστάσεις τους. Θέτουμε ερωτήματα. Ίσως, ιεραρχούμε προτεραιότητες. Πάντως, σε πολλές περιπτώσεις, η οπτική του Γερμανού κοινωνιολόγου Ούλριχ Μπεκ για την παγκόσμια «κοινωνία της διακινδύνευσης», είναι δικαιωμένη. Εχουν αυξηθεί οι εξωγενείς κίνδυνοι.

Η Ευρώπη ‒που μας ενδιαφέρει‒ αντιμετωπίζει απελπισίες: περιβάλλον, κλιματικές απειλές, αβεβαιότητες, εργασιακή ανασφάλεια, ανεργία και φτωχοποίηση, υπονόμευση δημοκρατικών αρχών, ανθρώπινων δικαιωμάτων και ελευθεριών, θεσμών (παιδεία, υγεία, δημόσιες υποδομές, πολιτισμός κ.λπ.). Στην Ελλάδα, οι απελπισίες κινούνται σε υπερθετικό βαθμό.

Στο τέλος του καταλόγου, έρχονται οι εθνικισμοί. Δεν εννοούμε τους εθνικισμούς που εκφράζονται ως απροκάλυπτοι ρατσισμοί σε ανελεύθερες δημοκρατίες και ως κινήματα αντι-μετανάστευσης. Μιλάμε για τους θεσμικούς εθνικισμούς που, στο τέλος, θα διαλύσουν την Ενωμένη Ευρώπη.

Με την πανδημία, η αφήγηση της παγκοσμιοποίησης αμφισβητήθηκε τόσο από τους ωφελημένους όσο και από τους ηττημένους. Η πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου 2020 θα μείνει στην ιστορία ως φρένο στον τροχό της παγκοσμιοποίησης και ως αρχή μιας νέας οικονομικής ύφεσης ‒ της δεύτερης στον 21ο αιώνα. Οι απώλειες δεν θα είναι όπως εκείνες της πανούκλας στην Ευρώπη του 1350. Όμως, θα είναι τραυματικές. Για το προβλέψιμο μέλλον, η παγκοσμιοποίηση –με ό,τι αυτό συνεπάγεται‒ θα συνεχίζει με έντονες διακυμάνσεις.

Η αφήγηση του κυρίαρχου νεοφιλελευθερισμού, επίσης δέχθηκε πολύπλευρα κτυπήματα. Με την παγκοσμιοποίηση να είναι λιγότερο πειστική, οι ίδιοι οι νεοφιλελεύθεροι ήδη δείχνουν απρόθυμοι να τη στηρίξουν με πόρους, κανόνες και θεσμούς.

Από την άλλη, η πράσινη και αριστερή κριτική εστιάζει στις συνέπειες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης για το περιβάλλον και την εργασία – και αυτό δεν ενδιαφέρει κανέναν, όπως δεν ενδιαφέρουν και οι αφηγήσεις των διάφορων μαρξισμών. Τέλος, η λαϊκίστικη κριτική επικεντρώνεται στην αποβιομηχάνιση, τη μετανάστευση και την πολιτισμική αλλοίωση –παραδόξως, ενδιαφέρουν τους περισσότερους‒, με αναζωογονημένους τους παλαιούς φόβους για τον «κίτρινο πυρετό» που υποτίθεται ότι θα απειλεί μονίμως τα ζωτικά συμφέροντα της Δύσης.

Αυτή η μεγάλη εικόνα αντανακλάται στην Ελλάδα. Ο αντιπολιτευτικός λόγος δεν πείθει. Το περιβάλλον δεν ενδιαφέρει την παρούσα κυβέρνηση. Το ίδιο και η απασχόληση, η παιδεία και ο πολιτισμός – ενώ ισχυρίζεται το αντίθετο. Στην πράξη, σχεδόν αδιαφορεί για τις υφιστάμενες θέσεις εργασίας. Υπόσχεται να τις αναπληρώσει με … μελλοντικές «υπερ-επενδύσεις» σε ένα κλίμα παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που ήρθε για να μείνει.

Για μία ακόμα φορά, η εννόηση του κόσμου και της κοινωνίας μας θα πρέπει να ακουμπάει λίγο τους ανθρώπους. Και, ξανά, δεν το κάνει. Αλλά ούτε αναιρεί τις υπερβολές του διεθνούς καταμερισμού εργασίας. Π.χ., η Μέρκελ νιώθει καλά μέσω της νεομερκαντιλιστικής εντολής «Μείνετε στη Γερμανία, μην πάτε διακοπές στο Νότο». Αλλά ταυτόχρονα αξιώνει από την Ελλάδα να αγοράζει τα γερμανικά προϊόντα. Αυτό δεν γίνεται.

Όμως, η ελληνική κυβέρνηση το κάνει να γίνεται. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ενδιαφέρεται για το δικό της πολιτικό εγχώριο αφήγημα «εμείς μπορούμε καλύτερα». Με άσφαιρες «μεταρρυθμίσεις», «κοινωνίες της πληροφορίας» και κάμερες επιτήρησης, μας κάνει πελάτες της Ζίμενς και των λοιπών διεθνικών επιχειρήσεων αιχμής, σε οργουελικό κλίμα κανόνων γα τους πολλούς και ασυδοσίας για τους κολλητούς: διαφθορά, διαπλοκή, αποεπένδυση, ανεργία, εθελοδουλία. Με ένα δημόσιο χρέος, ήδη, μη βιώσιμο.

Όσο για την αφήγηση της παγκόσμιας διακυβέρνησης; Ηδη μένει πίσω. Η αστραφτερή αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ βρίσκεται σε πλήρη δυσαρμονία με το αχούρι που είναι ο κόσμος. Το αφήγημα αυτό είχε μπει στην ατζέντα τη δεκαετία του 1940, όταν όλοι είχαν χεστεί πάνω τους με τον όλεθρο που προκάλεσαν οι πόλεμοι, και όταν τα κράτη δεν μπορούσαν πλέον να διαχειριστούν τις εθνικές οικονομίες τους χωρίς να βλάψουν τους γείτονες – όπως σήμερα.

Αλλά τότε, όπως σήμερα, τίποτα δεν είχε γίνει για χάρη ενός παγκόσμιου ορίου προστασίας, πόσο μάλλον ενός παγκόσμιου ανώτατου ορίου για την ανισότητα. Η αρχική σχέση μεταξύ Οικουμενικών Διακηρύξεων και της πολιτικής οικονομίας αφορούσε ελάχιστες υποθέσεις εγγυήσεων και υποκριτικούς-πειραματικούς στόχους για δήθεν εθνικές ευημερίες. Π.χ., τα δικαιώματα του ΟΗΕ ήταν ένα φιλόδοξο αφήγημα ισότητας που παρακολουθούσε στενά τη θεμελίωση των ανισοτήτων, δίχως παγκόσμια –και φυσικά δίχως εθνική‒ βούληση για τη μείωσή τους. Να τα λέμε κι αυτά...

Τώρα, θα πείτε, πώς θα αλλάξουν αυτά; Πότε; Από ποιους; Με ποιους; Τα ίδια αναρωτιέμαι και εγώ. Αλλά πάντα υπάρχουν παραμυθίες. Στον εγκλεισμό διάβασα τον εκπληκτικό «Κόμη Μοντεχρίστο» του Αλέξανδρου Δουμά (στη σειρά Orbis Literae του Gutenberg). Ξέρετε πώς τελείωνε; Με τρεις λέξεις: «Καρτερείτε και ελπίζετε!»

ΑΠΟΨΕΙΣ
Κείμενο Ευρωπαίων διανοουμένων για ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο
Το Δημοκρατικό και Προοδευτικό Μέτωπο θα αγωνιστεί για να μπει τέλος στη νεοφιλελεύθερη λιτότητα, να μειωθούν οι ανισότητες, να καταστεί μόνιμη η πρόσφατη αύξηση των δαπανών για τις υπηρεσίες υγείας.
Κείμενο Ευρωπαίων διανοουμένων για ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τον Γκράμσι στον Κυριάκο...
Δεν πρόλαβαν να επιβεβαιωθούν οι κάθε λογής προφήτες, οι οποίοι προέβλεπαν ότι ο κόσμος μετά την πανδημία δεν θα είχε καμία σχέση με αυτόν που προϋπήρξε της επέλασης του κορονοϊού, και η ανθρωπότητα βρίσκεται...
Από τον Γκράμσι στον Κυριάκο...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η έκλειψη του Νότου
Η αρχή πριν από μερικές βδομάδες ήταν εντυπωσιακή με τους ηγέτες εννέα χωρών του Νότου της Ε.Ε.-ευρωζώνης να ζητούν κοινό δανεισμό για την αντιμετώπιση της πρόκλησης της ανασυγκρότησης την επόμενη μέρα της...
Η έκλειψη του Νότου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Έθνος και η Πανδημία του
Εν συντομία, αν και ο ιός δεν είναι ορατός, γίνεται ωστόσο σαφές ότι πρόκειται για μια εξωγενή απειλή, κάτι του οποίου φορέας και κομιστής είναι ο ξένος, ο άλλος.
Το Έθνος και η Πανδημία του
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενας αριστερός Χαρδαλιάς
Ας δούμε λίγο το γνωστό δίδυμο της καθημερινής μας ενημέρωσης – Σωτήρης Τσιόδρας και Νίκος Χαρδαλιάς. Αν ο πρώτος είναι ο γιατρός που αναλύει την ασθένεια, κάνει τη διάγνωση και συνιστά τη θεραπεία, ο δεύτερος...
Ενας αριστερός Χαρδαλιάς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο σιωπών… συναινεί
Οι καταστροφές, οι ανθρώπινες ζωές, όπως είναι π.χ. οι πανδημίες, θεωρούνται –τουλάχιστον μέχρι τώρα– «παράπλευρες απώλειες»! Ομως με μια δημοκρατική, κοινωνικά αποφασιστική και επιστημονικά ορθή διαχείριση οι...
Ο σιωπών… συναινεί

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας