Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο κορονοϊός και οι προοπτικές
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο κορονοϊός και οι προοπτικές

  • A-
  • A+

Στο προηγούμενο άρθρο μας προβάλαμε σειρά ενδείξεων που συμβάλλουν στο εφικτό μιας επιστροφής του νεοφιλελεύθερου ηγεμονικού καθεστώτος, την επομένη της υγειονομικής κρίσης που διανύουμε («Εφ.Συν.» 5/5). Κλείνοντας το μελανό αυτό σενάριο, τονίσαμε με έμφαση… «εκτός και εάν…». Με αυτό το «εάν» θα ασχοληθούμε σήμερα.

Τίποτα στο ιστορικό γίγνεσθαι δεν είναι προδιαγεγραμμένο, ιδιαίτερα δε στο επίπεδο των κοινωνικών συνειδήσεων και των συσχετισμών δυνάμεων που διαμορφώνουν τις εκάστοτε ιστορικές συγκυρίες. Οσο κι αν τα τετελεσμένα περιορίζουν το εύρος των εν δυνάμει επιλογών που προσφέρονται στο παρόν, το μέλλον παραμένει πάντα ανοιχτό, αβέβαιο, απρόοπτο, ακόμα και αιφνιδιαστικό. Κατά κοινή παραδοχή, το βάθος και το εύρος της σημερινής κρίσης είναι τέτοιων διαστάσεων που αυθόρμητα και δικαιολογημένα προκάλεσαν στη συνείδηση πλατιών κοινωνικών στρωμάτων το αίσθημα, αν όχι την πεποίθηση, ότι «τίποτα πια δεν μπορεί να είναι όπως πριν», ότι υπάρχει ήδη ένα «πριν» και ένα «μετά», τη συνείδηση δηλαδή ότι τούτη η κρίση, η κρίση του Covid-19, προκάλεσε ένα καίριο ρήγμα στον «χρόνο», στη βίωση του χρόνου ως κάτι το ομοιογενές και το ευθύγραμμο. Σπάνια ιστορικά συμβάντα προκαλούν τέτοιες ριζικές ρωγμές στις σχέσεις μιας κοινωνίας με τον χρόνο.

Σε τέτοιες συνθήκες η πολιτική συμπυκνώνεται στα διακριτικά ριζικά της στοιχεία: στο «επείγον» και στην «απόφαση»: «εδώ και τώρα» πριν να είναι αργά. Tόσο περισσότερο δε, που οι ειδήμονες θεωρούν βέβαιη, αν δεν αλλάξει τίποτα στους τρόπους παραγωγής και εκμετάλλευσης της φύσης, την εμφάνιση νέων πανδημιών, πολύ πιο επιθετικών από αυτήν του Covid-19. Γνωρίζουμε από την ιστορία ότι σε παρόμοιες συγκυρίες επιτάχυνσης του χρόνου και συμπύκνωσης της πολιτικής, τα σύνορα μεταξύ του εφικτού και του ιδεατού δεν είναι στεγανά. Τα ιστορικά άλματα είναι δυνατά.

Είναι εμφανές ότι η τραγική εμπειρία της υγειονομικής κρίσης που θερίζει τις κοινωνίες μας αποκατέστησε στη συνείδηση πλατιών κοινωνικών στρωμάτων αξίες και θεσμούς που επί τέσσερις δεκαετίες η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία είχε πετύχει να απαξιώσει και να κατακρημνίσει: την ύπαρξη του «κοινού», των κοινών αγαθών, την κοινωνία ως συλλογικότητα και όχι ως άθροισμα ατόμων, την αναγκαιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, τον ρόλο του κράτους δικαίου στη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των δημοκρατικών διαβουλεύσεων, την αλληλεγγύη και όχι τον πόλεμο όλων εναντίον όλων, την κατανόηση των κοινωνικών ανισοτήτων όχι ως «φυσικού φαινομένου» αλλά ως παράγωγου του συστήματος… και πολλά άλλα. Η αποκατάσταση αυτών των αξιών και θεσμών είναι τέτοιας έντασης που ανάγκασε ακόμα και ακραίους νεοφιλελεύθερους ηγέτες να υπερβούν κάθε όριο κυνισμού φιλοτεχνώντας εικόνες «αυτοκριτικής» και «μετάνοιας». Ο βασιλιάς είναι γυμνός.

Αναμφίβολα, οι συνθήκες αυτές συνιστούν πρόσφορο έδαφος κοινωνικών κινητοποιήσεων και διεκδικήσεων με στόχο, πέραν της ριζικής αμφισβήτησης του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος, την προγραμματική προβολή νέων οικονομικών μοντέλων παραγωγής και κατανάλωσης, νέων σχέσεων με τη φύση, νέων μορφών ζωής και κοινωνικών σχέσεων, νέων μορφών δημοκρατικών διαβουλεύσεων.

Είναι προφανές ότι όλες οι δυνάμεις του πολύχρωμου αριστερού φάσματος οφείλουν να τεθούν σε θέση μάχης όχι μόνο για να αναχαιτίσουμε το μελανό σενάριο επιστροφής του νεοφιλελευθερισμού αλλά, και κυρίως, για να μετατρέψουμε το καθεστώς έκτακτης ανάγκης που επέβαλαν οι πολιτικές λιτότητας και η σημερινή υγειονομική κρίση, σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης των λαϊκών συμφερόντων και διεκδικήσεων.

Μια πρώτη προοπτική προβάλλεται ήδη προγραμματικά και στρατηγικά στο προσκήνιο. Σχηματικά, ποικίλοι πολιτικοί χώροι και φορείς σοσιαλδημοκρατικής και προοδευτικής προελεύσεως, ακόμα και μερίδα οπαδών της «κοινωνικής οικονομίας της αγοράς», οραματίζονται την επανάληψη, προσαρμοσμένη βέβαια στις σημερινές συνθήκες, του ιστορικού σεναρίου που επικράτησε μετά το πέρας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ήτοι την επιβολή ενός ιστορικού συμβιβασμού, γνωστού ως «κεϊνσιανικός συμβιβασμός», μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου· συμβιβασμός που δεν αμφισβήτησε μεν την ηγεμονία του κεφαλαίου –συνέβαλε μάλλον στην ενδυνάμωσή του– αλλά που θεσμοποίησε παράλληλα, ως αντίτιμο, εμβληματικές διεκδικήσεις και δικαιώματα της εργασίας, κοινώς τη θέσπιση του «κράτους πρόνοιας» και της «ένδοξης τριακονταετίας» που ακολούθησε (1945-τέλη 1960). Το όραμα αυτό που συζητείται στους προοδευτικούς χώρους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο προβάλλεται προγραμματικά σήμερα ως ένα καινούργιο New Deal, ένα νέο «Κοινωνικό Συμβόλαιο» με επιλεκτικό κρατισμό και έντονο πράσινο χρώμα ένεκα της κλιματικής και οικολογικής καταστροφής που απειλεί τον πλανήτη.

Το εφικτό μιας τέτοιας προοπτικής θέτει βέβαια το ουσιαστικό πρόβλημα της συγκριτικής μελέτης αυτών των δυο συγκυρίων, της μεταπολεμικής και της σημερινής. Ξέρουμε βέβαια ότι τα ιστορικά σχήματα δεν επαναλαμβάνονται, ωστόσο στοιχεία του παρελθόντος δύνανται να συμβάλουν στη χάραξη καινούργιων προοπτικών. Ποια άλλη προοπτική εκτός αυτής στον ορίζοντα; Βασικά ερωτήματα πάνω στα οποία πρέπει να σκύψει επειγόντως όλο το φάσμα των αριστερών δυνάμεων.

* καθηγητή Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η... προίκα της επιδημίας
Πριν καλά καλά συνέλθουμε, τώρα που κάθε άλλο παρά έχει οριστικοποιηθεί η έξοδος από το κύμα της επιδημίας, κάθε άλλο παρά θωρακίστηκε το δημόσιο σύστημα υγείας και ιδίως η Πρωτοβάθμια Φροντίδα,.
Η... προίκα της επιδημίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κορονοϊός: μια κρίση που θα αφήσει βαθιά ίχνη
Ο καθένας, όταν αντιμετωπίζει κρίσιμες καταστάσεις, έχει έναν προσωπικό τρόπο που αντιδρά. Εγώ παίρνω τα βουνά. Επιλέγω συνήθως τον γειτονικό μου Υμηττό. Εχει υπέροχες διαδρομές.
Κορονοϊός: μια κρίση που θα αφήσει βαθιά ίχνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι νεοφιλελεύθεροι δεν αλλάζουν μυαλά
Για να αποδείξει ο Υπουργός Υγείας και ο Πρωθυπουργός ότι οι δηλώσεις που έκαναν τελευταία είναι ειλικρινείς και όχι επικοινωνιακά παραμύθια, οφείλουν να προχωρήσουν άμεσα στην πράξη και όχι στα λόγια στην...
Οι νεοφιλελεύθεροι δεν αλλάζουν μυαλά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στόχος μας η Δημοκρατία
Όλο αυτό το διάστημα ακούμε καλοντυμένες κύριες και κύριους από τα πάνελ των καναλιών, να μας προειδοποιούν να καθίσουμε φρόνημα στο σπιτάκι μας. Και η Δημοκρατία; Θα αναρωτηθεί εύστοχα κάποιος; Τι γίνεται με...
Στόχος μας η Δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Υγεία μετά τον κορονοϊό 
Το πρώτο που θα διαπιστώσει κανείς (όχι μόνο) τις τελευταίες εβδομάδες σε αυτόν τον πολυβασανισμένο τομέα της υγείας είναι, ότι όσο λιγότερο εμπλέκεται ο "αγώνας" για το κέρδος, τόσο πιο αποτελεσματική είναι η...
Η Υγεία μετά τον κορονοϊό 
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα κερδίσουμε τη μάχη με καλή οργάνωση
Στην τωρινή κατάσταση της πανδημίας αυτής όλοι πρέπει να είμαστε σώφρονες, να ακολουθούμε τους κανόνες και να συμμετέχουμε θετικά στην κοινή προσπάθεια για την επιβίωση της κοινωνίας μας.
Θα κερδίσουμε τη μάχη με καλή οργάνωση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας