• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.3°C / 33.5°C
    4 BF
    37%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.3°C / 32.5°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.7°C / 35.4°C
    2 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    0 BF
    57%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    4 BF
    35%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    32°C 32.0°C / 32.0°C
    2 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 28.4°C / 28.4°C
    2 BF
    34%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    31°C 31.3°C / 31.3°C
    0 BF
    38%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 29.3°C
    4 BF
    60%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.3°C / 27.9°C
    4 BF
    47%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.8°C / 29.4°C
    4 BF
    45%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 27.9°C
    1 BF
    51%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 30.9°C
    3 BF
    48%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.7°C / 31.9°C
    4 BF
    37%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 29.5°C / 31.6°C
    2 BF
    42%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.8°C / 30.8°C
    4 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 28.6°C / 32.1°C
    3 BF
    28%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.3°C / 28.8°C
    2 BF
    74%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    32°C 28.4°C / 31.7°C
    1 BF
    47%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 26.3°C / 26.3°C
    2 BF
    54%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για την ιστορική «γείωση» της τέχνης

  • A-
  • A+

Και χθες και ιδίως σήμερα αυτό ακριβώς συμβαίνει. Οπως μπορώ να υποθέσω από το είδος της συνεπαφής «σχόλης» και εργάσιμου χρόνου, η τέχνη δεν πρόκειται να απολέσει την ειδολογική της αυτοτέλεια, ως γέννημα της πρώτης και ως πεδίο αναφοράς του δεύτερου.

Τούτο είναι που επιτρέπει στην ανιδιοτέλεια των μορφών να γειώνεται ανάλογα με την ένταξη του καλλιτέχνη στα κοινωνικά δρώμενα του καιρού του. Κι αν το πρώτο είναι η αίσθηση του όντος ότι κινείται πέραν του ακρωτηριασμού του, τούτο όμως το θυμίζει εύγλωττα το δεύτερο. Από μια τέτοια ενότητα σημαίνοντος και σημαινομένου προκύπτει η όποια καλλιτεχνική απάντηση στα θεμελιώδη προβλήματα του παρόντος. Ο,τι και εδώ αποτελεί το περιστρεφόμενο σημείο προσέλκυσης της τέχνης.

Ως ενοποιός πυρήνας αισθητικού αποτελέσματος λειτουργεί η μεταφορά. Δηλαδή, υπονοείται η βεβαιότητα ότι μέσω των καλλιτεχνικών μορφών μπορεί να συντίθεται ένας κόσμος που υπερβαίνει τον υπάρχοντα. Αυτού του είδους η μεταφορική λειτουργία συχνά αγγίζει τη μεταφυσική.

Η γλώσσα της τέχνης μπορεί, γι’ αυτό, να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα δύο σφαίρες. Τον κόσμο τον οποίο αρνείται και τους κώδικές του και συνάμα την αλλαγή παραδείγματος στο εσωτερικό της ιδεολογικής σκευής όσων αντιπαρατίθενται συντονισμένα στον κεφαλαιοκρατικό κοινωνικό σχηματισμό, για να μείνω στα δικά μας. Και στις δυο περιπτώσεις η «ιδιωτική» γλώσσα του καλλιτέχνη εκφράζει την έγνοια του να διασφαλίσει την ιδιαιτερότητά του στην εκδίπλωση της επικοινωνίας του με τον παραλήπτη του «μηνύματός» του.

Επίσης το καλλιτεχνικό ταξίδι, σε όλους τους δυνατούς κόσμους και με όλες τις αναμενόμενες επιστροφές, προσφέρει την ευκαιρία για την αναδίπλωση του υποκειμένου που το επιτελεί ως διανοούμενος περιηγητής. Προφανώς σ’ ένα τέτοιο γίγνεσθαι επινοούνται κάθε φορά μορφές αμφισβήτησης της πρακτικής του. Η οικεία «έξις» συγκροτείται μέσα από το σύνολο των ενδεχόμενων (και όχι δεδομένων) λύσεων.

Σε έναν κόσμο αγοραφοβικό και συνάμα πρωτόγνωρο που τον καθιστά περισσότερο άξενο η επιβαλλόμενη «pensée unique» ως νομιμοποίηση των οικείων εξουσιαστικών πλεγμάτων και χειραγωγήσεων. Ακόμη και η οποιαδήποτε «αυλική» τέχνη του καιρού μας δεν προϋποθέτει την εγγραφή της σε κάποιο «habitus» του καλλιτεχνικού υποκειμένου που θα μπορούσε τάχα να προλαμβάνει την έκβαση του παιχνιδιού του. Γιατί στα καταστατικά αντισώματα της τέχνης ανήκει η δυνατότητα διπλασιασμού του κόσμου. Μια δυνατότητα που σπάνια κανείς την απεμπολεί.

Βέβαια, ο καλλιτέχνης-ταξιδευτής δεν παραμένει, ακόμη κι όταν το αισθάνεται έτσι, το πρώτον κινούν ακίνητον στους δακτύλιους της επικοινωνίας, τους οποίους ωστόσο επιδιώκει διαρκώς να διευρύνει και να εμπλουτίζει σε βιώματα. Ετσι συνθέτει τις «μαρτυρίες»/μορφές μέσα από τη δημιουργική αναστάτωση που εμπεριέχει το «έτερον», σε όποια διάσταση κι αν αυτό νοηθεί.

Προφανώς η εμπορευματική φαντασμαγορία της «virtual reality» ενδέχεται να οδηγεί σε σκηνές εντυπωσιασμού, τις οποίες μπορεί να περιορίζει ο μηχανισμός της καλλιτεχνικής γραφής που αναγνωρίζει την αντιθετική σύσταση της πραγματικότητας και των εμπειριών της. Εδώ ακριβώς παρεμπίπτει η κατοπτρική λειτουργία της τέχνης που ουδέποτε θα ξεθωριάσει, εφόσον ο καθρέφτης της είναι το «μέσα» και το «έξω» για τα έργα που αυτή φέρνει στο φως. Το «θαυμαστό» παραμένει το είδωλο ενός κόσμου που μας διαφεύγει, χωρίς όμως να το χαρίζουμε σε κανέναν.

Στις κλειστές-παραδοσιακές κοινωνίες με το θέατρο σκιών μπορούσε κανείς να περιπαίζει την πραγματικότητα και τους αφέντες της. Στη σημερινή «εικονική πραγματικότητα» του «κυβερνοχώρου» το «θέατρο φωτός» ανοίγει ρωγμές στην «αγοραφοβία» που συνυφαίνουν και (ανα)παράγουν οι μηχανισμοί χειραγώγησης. Ετσι, απέναντι σ’ αυτήν την αγοραφοβική περιστολή των υπάρξεων ο γιγαντισμός των μορφών υποδεικνύει μια νέα μετοχή στο «παιχνίδι του κόσμου».

Θα μνημονεύσω συνοπτικά δύο παραδείγματα. Μόλις πρόσφατα απεβίωσε η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, περνώντας τα ογδόντα της χρόνια. Πολύ πριν φτάσει στην κατάθεση του «θεωρητικού» αποστάγματος της ποίησής της είχε δεχθεί να φιλοξενηθεί στο φοιτητικό μας περιοδικό «Σηματωρός», στο δεύτερο και τελευταίο τεύχος του, πριν μας το κλείσει το δικτατορικό καθεστώς. Τον Απρίλιο λοιπόν του 1972 (σ. 5-6) δημοσιεύεται το «αυτοβιογραφικό» της ποίημα με τίτλο «Το τσίμπημα»:

«Φουσκώνω, πρήζομαι

από αόρατο έντομο χτυπημένη[…]

Το έντομο ενίκησε

με κόλλησε στο χώμα

κει που φτεράκια ετοίμαζα

γλυκές στροφές τ’ αγέρα»…

Με αφορμή την πρόσφατη μεταφορά του «Τάλγκο», που δημοσίευσε ο Βασίλης Αλεξάκης το 1982 και μετά από δύο χρόνια έγινε ο «Ξαφνικός έρωτας» στον κινηματογράφο, στη θεατρική σκηνή, θα σημειώσω εδώ την επίγνωση ότι η «δύση σημαδεύει την αρχή της άλλης μέρας» (μ.Χ., 2007, 187). Σε κάθε περίπτωση «διερευνώντας την αβεβαιότητά» του: «δεν γίνεται ν’ αγαπάς μια γλώσσα ή μια γυναίκα, εξ αποστάσεως»…

* oμότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εργασία στην εποχή της παραπλάνησης
Η COVID-19 εκδηλώθηκε στην εποχή που ο ανθρώπινος εγκέφαλος υποκαθίσταται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη Μηχανική Μάθηση, τη Ρομποτική και τη Βιομηχανική Αυτοματοποίηση και ο ρόλος της εργασίας αποδυναμώνεται.
Η εργασία στην εποχή της παραπλάνησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι ανθρωπιστικές αξίες στην ψηφιακή εποχή
Η σχέση πολιτισμού, θεάτρου και ψηφιακής τεχνολογίας δεν είναι νέα. Αυτό που τώρα επιδιώκουμε, όμως, είναι να εξετάσουμε συστηματικά πολλαπλές όψεις και παραμέτρους του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού διά της...
Οι ανθρωπιστικές αξίες στην ψηφιακή εποχή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γρήγορα η ώρα πέρασε…
«Γρήγορα η ώρα πέρασε, γρήγορα η ώρα πέρασε, μεσάνυχτα κοντεύουν»… να ήξερε η Σαπφώ, να ήξερε ο Ηρώδης, πως εκατοντάδες χρόνια μετά, στον μυστηριακό αρχαίο τόπο της Ακρόπολης οι άνθρωποι του μέλλοντος θα...
Γρήγορα η ώρα πέρασε…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μέλλον της εργασίας ή το τέλος της*
Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την απομείωση της ανάγκης για ανθρώπινη εργασία, πολλαπλασιάζοντας παράλληλα τον παραγόμενο πλούτο.
Το μέλλον της εργασίας ή το τέλος της*
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μέλλον δεν μπορεί να περιμένει
Τα σημερινά αδιέξοδα σε όλες τις πτυχές του κοινωνικού γίγνεσθαι απαιτούν την απόρριψη των ξεπερασμένων και αναποτελεσματικών πρακτικών σχεδιασμού πολιτικής.
Το μέλλον δεν μπορεί να περιμένει
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι δισεκατομμυριούχοι κι εμείς
Εχουν όλοι απώλειες ή υπάρχουν κατηγορίες ανθρώπων που τρίβουν τα χέρια τους γιατί η οικονομική κρίση, που ξεκίνησε πριν από την πανδημία αλλά επιταχύνθηκε μετά, αυτούς τους ευνόησε;
Οι δισεκατομμυριούχοι κι εμείς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας