Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Χώρος και μεταδοτικότητα
© Thanumporn Thongkongkaew | Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χώρος και μεταδοτικότητα

  • A-
  • A+

«Ολη η θάλασσα δεν είναι αλμυρή», υποστήριζαν οι παλιοί ψαράδες στην προσπάθειά τους να καταδείξουν πως η θάλασσα είναι μόνο φαινομενικά ομοιογενής. Αυτό πρακτικά εκφράζεται με το γεγονός ότι ψάρια δεν πιάνεις σε οποιοδήποτε σημείο της. Στη στεριά τα πράγματα είναι διαφορετικά, κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ο χώρος είναι «ίσωμα», όλοι αντιλαμβάνονται πως βρίθει πτυχώσεων, ιδιαιτεροτήτων που αναπτύσσουν έλξεις παρόμοιες με τις βαρυτικές. Αποτέλεσμα τέτοιων έλξεων είναι οι διάφορες συγκεντρώσεις, όπως οι αστικές.

Οι ίδιες αυτές συγκεντρώσεις γίνονται με τη σειρά τους ελκυστές με αποτέλεσμα την περαιτέρω μεγέθυνση, αλλά και την τροποποίηση των ιδιοτήτων, ενώ ανάλογα με την εμβέλεια και τον τύπο τους έλκουν τα δίκτυα, εξελίσσονται και «αναλαμβάνουν» ρόλους στον χώρο, αναπτύσσουν εξειδικεύσεις… γίνονται διοικητικές πρωτεύουσες ή παραγωγικές (π.χ. πρωτεύουσα της μόδας)… βιομηχανικά, πολιτισμικά ή θρησκευτικά κέντρα, τουριστικοί προορισμοί. Ετσι «ιεραρχούνται» οι τόποι, η συνδεσιμότητα, τα δίκτυα. Ολοι οι δρόμοι οδηγούσαν στη Ρώμη, ενώ μόνο ένας δρόμος οδηγούσε - κατέληγε- σε κάποιο ορεινό χωριό της Καλαβρίας.

Κι ενώ το internet, ως άυλο δίκτυο, μοιάζει να είναι παντού, η δυναμικότητα και η θέση των κόμβων του καθορίζονται από τις συγκεντρώσεις. Αυτοί αναπτύχθηκαν σε αστικά κέντρα για να εξυπηρετούν τα μεγάλα πανεπιστήμια, τα χρηματιστήρια… την απρόσκοπτη και γρήγορη ροή πληροφοριών που έχει ανάγκη το σύστημα για να λειτουργήσει. Η εποχή που ζούμε χαρακτηρίζεται από ταχύτητα και δυναμικότητα. Οι μειωμένες χρονοαποστάσεις και το αυτόματο της μετάδοσης της πληροφορίας όμως «τυφλώνουν». Ο Thomas Friedman θεώρησε ότι εξαιτίας των παραπάνω η παγκοσμιοποίηση βαίνει προς ολοκλήρωση σε έναν κόσμο πλέον επίπεδο,(1) χωρίς γεωγραφικές «αντιστάσεις». Ομως ο Swyngedouw μας καλεί να δούμε την παγκοσμιοποίηση ως glocalization,(2) ως μια δίδυμη διαδικασία εμπλοκής του τοπικού με το παγκόσμιο, όπου η γεωγραφία επηρεάζει τις διάφορες εκφάνσεις της.

Εξελισσόμενες λοιπόν οι κοινωνίες μας μέσα στον χώρο αυξάνουν τις δομές (υλικές και άυλες) και τη συνάρθρωσή τους με αποτέλεσμα την αύξηση της πολυπλοκότητας. Δεν έχουν όμως όλοι οι τόποι την ίδια πολυπλοκότητα ούτε αυξάνεται παντού με τον ίδιο τρόπο. Η πολυπλοκότητα μιας κοινωνίας γενικά συνδέεται με το μέγεθός της, τον αριθμό των διακριτών τμημάτων, την ποικιλία των ενσωματωμένων κοινωνικών ρόλων, αλλά και την ποικιλία των μηχανισμών και δομών που οργανώνουν αυτό το σύνολο σε συνεκτικό, λειτουργικό όλον. Για παράδειγμα, οι κοινότητες κυνηγών είχαν λίγες δεκάδες κοινωνικούς ρόλους, ενώ από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά αυτοί μετρώνται πλέον σε χιλιάδες.(3)

Το τελευταίο διάστημα στις αναλύσεις μας σχετικά με τη διασπορά του κορονοϊού μοιάζουμε να βλέπουμε τον χώρο γυμνό, επίπεδο και ομοιογενή, χωρίς να σταθμίζουμε την πολυπλοκότητα. Παλαιότερες πανδημίες, ωστόσο, μας έχουν δείξει ότι αυτό δεν ισχύει.

Ο κίνδυνος για τη διασπορά π.χ. της πανούκλας ήταν μεγαλύτερος στα λιμάνια, αφού τότε οι χώρες συνδέονταν μεταξύ τους ως επί το πλείστον μέσω θαλάσσιων οδών, αλλά και λόγω της ελευθεριότητας του τρόπου ζωής και της πυκνότητας των οικονομικών δραστηριοτήτων (δηλαδή κοινωνικοοικονομικών παραμέτρων). Στη Σαχάρα αντιθέτως (ως ακραίο παράδειγμα μηδενικής πολυπλοκότητας) δεν έφτασε ποτέ η πανούκλα. Ο Ρουσό αυτό το ονόμασε «τρόπο που επιλέξαμε να ζούμε» και το θεώρησε υπεύθυνο για τα όποια δεινά μας.(4) Αναλόγως λοιπόν «του τρόπου» και τα δεινά.

Και ενώ είναι νωρίς ακόμα και για εμάς και για τον ιό (είμαστε στο τέλος της αρχής;), ασχολούμαστε με τα σκορ... λες και έχουμε Μουντιάλ με νεκρούς και μπερδευόμαστε βλέποντας εθνικές ομάδες με τους αντίστοιχους κόουτς, όπως το έχουμε συνήθειο. Απέναντι στην πανδημία όμως στεκόμαστε περισσότερο ως τόποι διαφορετικής πολυπλοκότητας· παίζει ρόλο αν οι τόποι μιας χώρας είναι της ίδιας ταχύτητας, της ίδιας εμβέλειας. Στις Κάτω Χώρες, στη μεγαλύτερη αστική συγκέντρωση (σχεδόν αστικό συνεχές) της Ευρώπης, δεν έχουμε τόπους διαφορετικών ταχυτήτων.

Στην Ιταλία όμως έχουμε: η Περιφέρεια Βασιλικάτων δεν ανταποκρίνεται καλύτερα στην εξάπλωση του ιού από την αντίστοιχη της Λομβαρδίας, απλώς αντιμετωπίζει άλλης δυναμικότητας πρόβλημα. Στην Ισπανία γενικά δεν πρόλαβαν, αλλά στη Βαρκελώνη δεν πρόλαβαν περισσότερο. Στην Αλβανία πρόλαβαν ευκολότερα… η Νέα Υόρκη αποτελεί έναν τόπο από μόνη της. Υπάρχουν βραδυφλεγή φιτίλια που σου δίνουν τη δυνατότητα παρέμβασης ή επιλογών, και το αντίθετο. Το αν τα παραβλέπουμε όλα αυτά και θεωρούμε τον χώρο επίπεδο και όχι πολύπλοκο με όλες τις ιδιαιτερότητες και τις αντιφάσεις του αποτελεί σαφέστατα πολιτική επιλογή.

(1) Friedman, Th., (2005) «The World Is Flat», Farrar, Straus and Giroux. (2) Swyngedouw, E., (2004) «Globalisation or “glocalisation”?», Cambridge Review of International Affairs. (3) Tainter, J.A., (1988) «The collapse of complex societies», Cambridge University Press. (4) Dupuy J.P., (2008) «Ελάσσων Μεταφυσική των Τσουνάμι», Αγρα.

* MSc. αντιπρόεδρος Επιμελητηρίου Πρέβεζας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η παγκοσμιοποίηση μετά την πανδημία
Η στρατηγική επιλογή της παγκοσμιοποίησης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής επικεντρώθηκε, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος, στην οικονομική, κοινωνική και γεωοικονομική-γεωπολιτική σφαίρα της οικονομίας,...
Η παγκοσμιοποίηση μετά την πανδημία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανδημία και παγκοσμιοποίηση
Με δραματική καθαρότητα η πανδημία έδειξε ότι η υπόθεση της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων είναι μια παγκόσμια υπόθεση και όχι αποκλειστικά εθνική.
Πανδημία και παγκοσμιοποίηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επιστροφή της πολιτικής
Η πανδημία τείνει να καταστήσει αυτονόητο το αδιανόητο, τον τερματισμό μιας περιόδου σαράντα χρόνων όπου κυριαρχούσε η θρησκευτική πίστη για τη πρωτοκαθεδρία μιας παγκόσμιας οικονομίας.
Η επιστροφή της πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το τίμημα της παγκοσμιοποίησης
Δηλαδή μου λες ότι τώρα αυτός είναι στο φεγγάρι και κουβεντιάζει με το άλλον στην Αμερική, ενώ εμείς τους ακούμε και τους βλέπουμε από την Καλλονή της Λέσβου, τώρα;
Το τίμημα της παγκοσμιοποίησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμηχανία στην Ουάσινγκτον
Θα ηγηθούν οι ΗΠΑ της προσπάθειας αντιμετώπισης της πανδημίας αλλά και των προκλήσεων της επομένης μέρας; Το ερώτημα είναι πολύ πιο δύσκολο να απαντηθεί από ερωτήματα του παρελθόντος.
Αμηχανία στην Ουάσινγκτον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κατάρρευση του σύγχρονου κοσμοειδώλου και ο κορονοϊός
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι το εξής: γιατί όλα αυτά τα πράγματα, τα οποία συνοψίζονται στον όρο νεωτερικό και σύγχρονο κοσμοείδωλο, κατέρρευσαν στο «πρώτο φύσημα του ανέμου», δηλαδή με την εμφάνιση του...
Η κατάρρευση του σύγχρονου κοσμοειδώλου και ο κορονοϊός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας