Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η καραντίνα ως νέα κανονικότητα
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η καραντίνα ως νέα κανονικότητα

  • A-
  • A+

Η ασφάλεια ως bonum commune, ως κοινό αγαθό, ήταν πάντα για την εξουσία ένα χρήσιμο πρόσχημα για την ανάδειξη του κράτους ως του πλέον προστατευτικού συστήματος, ικανού να παρέμβει σε όλες τις πτυχές της πραγματικότητας αποτελεσματικά, αναπτύσσοντας διαφορετικές εξουσιαστικές μεθοδολογίες, χωρίς να είναι αναγκαία η καταβύθισή του στον ολοκληρωτισμό, τουλάχιστον με όρους του προηγούμενου αιώνα.

Ο ορθολογισμός του κράτους δρα μεταξύ των πτυχών της καθημερινότητας συσχετιζόμενος με την κοινωνία με έναν νέο τρόπο που εδράζεται στην αβεβαιότητα. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις το 2001 και οι κατόπιν αυξάνουσες μεταναστευτικές εισροές δημιούργησαν τις βάσεις για την ανάδειξη του παραδόξου του François Ewald: Οσο αυξάνεται η ασφάλεια τόσο μεγαλώνει η ζήτηση για ασφάλεια.

Εδώ, η αντιστοιχία με την ψυχολογία του φυλακισμένου είναι αξιοσημείωτη: οι κύριοι υποστηρικτές της φυλακής, χωρίς στην πραγματικότητα να το συνειδητοποιούν, είναι οι ίδιοι οι φυλακισμένοι. Οπως ο εργάτης που μαθαίνει να αυτοπροσδιορίζεται από την εργασία και βλέπει τον εαυτό του μονάχα στη διάσταση της εργασίας ή σε κάθε περίπτωση στις αλυσίδες που τον κρατούν κάτω. Ο Μαλατέστα έλεγε ότι το να συνηθίζουμε στις αλυσίδες σημαίνει ότι ξεσυνηθίζουμε να περπατάμε, ότι ξεχνάμε πως μπορούμε να περπατάμε και χωρίς αυτές. Οταν μιλάς με έναν μακροχρόνια φυλακισμένο, θα καταλάβεις πέρα από τις δυσκολίες του εγκλεισμού ότι έχει διαμορφώσει με αυτόν μια σχέση αγάπης και μίσους. Και αυτό γιατί ο εγκλεισμός έχει γίνει όλη του η ζωή[1].

Ο εγκλεισμός/αυτοπεριορισμός εγγράφει στον χώρο μια συγκεκριμένη εξουσιαστική σχέση. Το άυλο όριο που τίθεται λειτουργεί όπως το συρματόπλεγμα: δεν είναι παρά ένα εργαλείο στο μέτρο που δεν δημιουργεί μια λειτουργία αλλά υλοποιεί με συγκεκριμένο τρόπο μια γενική προϋπάρχουσα λειτουργία, δηλαδή τον περιορισμό του χώρου[2].

Η απαγόρευση κυκλοφορίας είναι, λοιπόν, την ίδια στιγμή μια άυλη και υλική σύνθετη διάρθρωση των εξουσιαστικών σχέσεων. Η θετικότητα του εγκλεισμού δεν είναι αξιολογική, αλλά κυρίως πολιτική. Η απαγόρευση κυκλοφορίας είναι θετική επειδή παράγει ενεργώς λιγότερα θύματα από τον κορονοϊό Covid-19 και κυρίως μια ταυτότητα. Παράγει μια διαλεκτική μέσα-έξω, ενσωμάτωση-αποκλεισμού, μια πολιτική υποχρέωσης που καθορίζει έναν χώρο ταυτότητας ως προς τον δημόσιο χώρο, ο οποίος και επαναπροσδιορίζεται πια με νέους όρους.

Η αναγνώριση του άλλου είναι άρνηση εξαρχής, ενώ αναπτύσσεται η ιδέα ότι η ταυτότητα καθορίζεται από τη διαφοροποίηση, κυρίως ως ανωτερότητα-κατωτερότητα εντός του ίδιου πλαισίου. Και αυτό έχει άμεση συνάφεια με την έννοια των εσωκλεισμένων και των αποκλεισμένων, η χωρική σχέση των οποίων ανακλάται στις περιφραγμένες κοινότητες. Οι πρώτοι, όπως έχω ξαναγράψει, είναι εκείνοι οι προνομιούχοι που ακόμα και εν μέσω κρίσης ζουν περιχαρακωμένοι σε αστικούς θύλακες απολαμβάνοντας δικαιώματα και αγαθά, εκμεταλλευόμενοι την προνομιακή τους θέση στο νεοφιλελεύθερο σύστημα παραγωγής. Οι υπόλοιποι, οι αποκλεισμένοι, είναι απωθημένοι χωρικά και θεσμικά βρισκόμενοι στο περιθώριο, βιώνοντας μια κρίση που δεν προκάλεσαν.

Η απαγόρευση κυκλοφορίας, λοιπόν, δεν είναι ίδια για τους εσωκλεισμένους και τους αποκλεισμένους. Πόσο μάλλον για τους άνεργους, τους άστεγους ή τους πρόσφυγες. Θέτει όμως τις βάσεις για μια ενσωμάτωση/προσαρμογή ολόκληρης της έγκλειστης κοινωνίας στις επιτάξεις της εξουσίας, χωρίς να διαθέτει τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης που διαθέτει ένα οποιοδήποτε άλλο όριο. Σε αυτό το πλαίσιο είναι λογικό κάθε αντίθετη φωνή να αντιμετωπίζεται ως άλογη ή έστω ως άκαιρη, μετατιθέμενη προς συζήτηση υποχρεωτικώς σε κάποιον μελλοντικό και αβέβαιο χρόνο.

Η νέα συνθήκη της πανδημίας μορφοποιεί ή μάλλον αποσχηματοποιεί ήδη αστικές πραγματικότητες που θα κατανοηθούν με το πέρας αυτής. Η πόλη και οι υποδοχείς της εισάγονται σε ένα νέο πλαίσιο «κανονικότητας» χρήσης όπου ο περιορισμός θα είναι πλέον τόσο νόμιμος όσο και διάχυτος. Φαίνεται ότι ολοκληρώνεται έτσι η μορφοποίηση κοινωνιών διαρκούς επιτήρησης και σε μόνιμη κατάσταση εκτάκτου ανάγκης (εσωτερικός και εξωτερικός εχθρός, τρομοκρατία, μετανάστευση, ισλαμοφοβία, πανδημία). Μια προσαρμογή που ίσως απομειώσει περαιτέρω εργασιακά και πολιτικά δικαιώματα.

Ας ελπίσουμε ότι η νέα συνθήκη της πανδημίας δεν θα μας καταδικάσει σε έναν «αόριστο θάνατο», όπως έγραφε η Κατερίνα Γώγου στο «Τρία κλικ αριστερά».

[1] Βλ: A.M. Bonanno, Chiusi a chiave, στο: Affinita e organizzazione informale, Catania, 1996 [2] O. Razac, 2005, Storia politica del filo spinato, Verona, Ombre corte, σ. 59

* δρος Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
Η έντονα αυξητική τάση των κρουσμάτων Covid-19 τις τελευταίες μέρες και μάλιστα με οριζόντια κατανομή σχεδόν σε όλη τη χώρα, δεν αφήνει κανένα περιθώριο υποτίμησης του κινδύνου ανεξέλεγκτης διασποράς.
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η έννοια της πρόληψης των εξαρτήσεων στην εποχή της καραντίνας
Μέχρι τις 24 Ιουνίου 2020 ο συνολικός αριθμός των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων στην Ελλάδα από τον Covid-19 ήταν 3.302 με 190 θανάτους, ενώ ο συνολικός αριθμός των θυμάτων παγκοσμίως ξεπερνάει τις 500.000...
Η έννοια της πρόληψης των εξαρτήσεων στην εποχή της καραντίνας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φοιτητές διεκδικούν την κατοχύρωση των μαθημάτων χωρίς εξετάσεις
Πριν από μία εβδομάδα κληθήκαμε να επιστρέψουμε σε εργαστήρια και κλινικές ύστερα από δυόμισι μήνες καραντίνας. Ο αναβρασμός και το άγχος που κυριεύει εμάς τους φοιτητές υποδεικνύουν ότι έρχεται η σκληρότερη...
Φοιτητές διεκδικούν την κατοχύρωση των μαθημάτων χωρίς εξετάσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δικηγορία στον… Λήγοντα
Δυόμιση μήνες με κλειστά τα δικαστήρια, ήτοι πλήρους απραξίας, το σταδιακό άνοιγμα αυτών μόνο άνοιγμα δε θυμίζει
Δικηγορία στον… Λήγοντα
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Εγκλωβισμένος» στο Μεξικό με ευθύνη της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, στον βαθμό που προκάλεσε την κατάσταση «εγκλωβισμού» φέρει την απόλυτη ευθύνη για τους ολοένα αυξανόμενους κινδύνους που αντιμετωπίζουν για την υγεία και τη ζωή τους οι Ελληνες...
«Εγκλωβισμένος» στο Μεξικό με ευθύνη της κυβέρνησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανδημία και επανεκτίμηση του δημόσιου χώρου
Κι έτσι ξαφνικά πάρκα και πλατείες γέμισαν κόσμο. Η σιωπή της πόλης του Μαρτίου μοιάζει μακρινή. Βασικός μηχανισμός της ψυχής να απωθεί το δυσάρεστο και το τραυματικό, βασικό χαρακτηριστικό της ζωής να...
Πανδημία και επανεκτίμηση του δημόσιου χώρου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας