Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο φόβος και η διακυβέρνηση
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο φόβος και η διακυβέρνηση

  • A-
  • A+

Σκεφτείτε πόσο εύκολα συμβιώσαμε με την οικονομική καραντίνα και πώς θα αντιδρούσαμε αν, τρεις μήνες πριν, κάποιος: κούρευε μεροκάματα, έβαζε λουκέτο σε χιλιάδες μικρομάγαζα, συμπίεζε τις δουλειές, «μόλυνε» τις ζωές με την ανασφάλεια του απλήρωτου λογαριασμού, της διαταγής πληρωμής, της απειλής της κατάσχεσης, με τον εφιάλτη του άδειου ψυγείου. Η αλήθεια είναι ότι τους τελευταίους μήνες ζούμε αυτήν τη δυστοπική πραγματικότητα και ευχόμαστε η επιστροφή στην καθημερινότητα να γίνει με τις λιγότερες απώλειες.

Τι έκανε το χθεσινό απαράδεκτο να γίνει σήμερα αποδεκτό; Προφανώς ο φόβος. Αν παραβλέψουμε την αφορμή, τον κορονοϊό δηλαδή, και επικεντρωθούμε στην ουσία, στον φόβο, τότε διαπιστώνουμε πόσο εύκολα μπορεί το αύριο να γίνει πολύ πιο δυσάρεστο από το χθες. Το αντιλαμβανόμαστε, άλλωστε, και από τον δημόσιο διάλογο που έχει ξεκινήσει και που αφορά το κόστος της επερχόμενης ύφεσης. Οι ηγεσίες αναφέρονται σε θύματα που τα αντιμετωπίζουν ως κάτι το αναπόφευκτο, προκειμένου ο πλανήτης να επιστρέψει στο χθες.

Μέχρι το ξέσπασμα της πανδημίας, όλοι γνωρίζαμε τη δύναμη του φόβου, αλλά όλοι τον ξορκίζαμε για να μη βιώσουμε την ισχύ του. Ο κορονοϊός, όμως, αποδείχθηκε ισχυρότερος από τα ξόρκια και έδωσε τη δύναμη στις ηγεσίες να εξαντλήσουν τα περιθώρια ισχύος τους. Στο όνομά του, δισεκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν κλεισμένοι στα σπίτια τους να «τρέφονται» με τηλεοπτικά σκουπίδια που είτε τους αποχαύνωναν είτε σκορπούσαν κατά κύματα τον φόβο για το σήμερα και την ανασφάλεια για το αύριο. Και έτσι, ο φόβος της ΜΕΘ μετέτρεψε κατακτήσεις και δικαιώματα σε «παράπλευρες απώλειες» του πολέμου με έναν άγνωστο, μυστηριώδη και ανεξερεύνητο ιό.

Σε όλες τις χώρες που διαπνέονται και υπερασπίζονται τις αρχές και τις αξίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας, οι άνθρωποι ένιωσαν ανυπεράσπιστοι απέναντι στην ασύδοτη χρήση του υπερόπλου που λέγεται φόβος. Ηταν μία αντίδραση προβλέψιμη για τις ηγεσίες, οι οποίες με αλγόριθμους γνωρίζουν και προβλέπουν σχεδόν όλες τις πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί ηγέτες εμφανίστηκαν αρχικά αμήχανοι και, στη συνέχεια, με άλλοθι το «δημόσιο συμφέρον» και την ανωτέρα βία, αξιοποίησαν εξουσίες χωρίς να επιτρέπουν σε κανέναν να εναντιώνεται σε αυτές. Οι παλινωδίες του Τραμπ και του Τζόνσον, η καιροσκοπική συμπεριφορά του Μπολσονάρο, ο αυταρχισμός του Χι, η ολοκληρωτική στάση των Πούτιν και Ερντογάν, η αδιαλαξία της Μέρκελ, είναι μερικά αλλά κραυγαλέα παραδείγματα της αλλαγής στον τρόπο πολιτικής διαχείρισης στην εποχή του φόβου.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι στον διεθνή Τύπο και σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, έχουν αρχίσει να εμφανίζονται όλο και πιο συχνά αναλύσεις, στις οποίες άλλοτε καλυμμένα και άλλοτε ξεκάθαρα διατυπώνεται η άποψη ότι η μεγάλη μάχη δεν είναι αυτή που δίνεται για την ανακοπή του κορονοϊού, αλλά η άλλη, αυτή που ακολουθεί και αφορά την υπεράσπιση της Δημοκρατίας όπως την ξέρουμε και στην περιστολή της αυθαιρεσίας της εξουσίας.

Η αλήθεια είναι ότι την κληρονομιά του φόβου, ακόμα και όταν περάσει το αίτιο που τον προκαλεί, πολύ δύσκολα την αποβάλλουμε. Το είδαμε με την κληρονομιά της 11ης Σεπτεμβρίου. Το διαπιστώσαμε με την κληρονομιά των τρομοκρατικών επιθέσεων του ISIS. Το ζήσαμε με την κληρονομιά επιδημιών όπως του AIDS, ακόμα και του Εμπολα. Οι κληρονομιές του φόβου έκαναν τις ζωές των ανθρώπων πιο δύσκολες, πιο πολύπλοκες, πιο ανελεύθερες και πιο φοβικές. Επέβαλλαν περιορισμούς στην ιδιωτικότητα, στη συμπεριφορά, στην έκφραση, στην επικοινωνία. Σε κάθε επιδρομή του φόβου η δημοκρατία στένευε και κόνταινε.

Δυστυχώς, το ίδιο φαίνεται να επαναλαμβάνεται και τώρα με αφορμή τον COVID-19. Εργασιακά κεκτημένα καταργούνται, δικαιώματα αμφισβητούνται, όρια καταπατώνται. Πλέον νέα ερωτήματα αναφύονται: Πόσα από τα χθεσινά κεκτημένα θα επανέλθουν; Τι επιπλέον θυσίες θα κληθούν να υποστούν οι πολλοί με άλλοθι το τέλος της ύφεσης; Ποιες «κατακτήσεις» θα τεθούν υπό αμφισβήτηση στην επόμενη επέλαση του φόβου;

Με τον έλεγχο του κορονοϊού, οι προκλήσεις που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι ηγεσίες θα είναι τεράστιες. Και η σοβαρότερη από όλες είναι μία ανθρωπιστική κρίση στην οποία κράτη θα βυθιστούν στην ανέχεια και απελπισμένοι, άνεργοι και όσοι έχασαν περιουσιακά στοιχεία, θα στρέφονται εναντίον εκείνων που είναι καλύτερα. Εάν οι κυβερνήσεις αγνοήσουν το μέγεθος αυτής της ανθρωπιστικής κρίσης και καταφύγουν στην καταστολή, τότε μία κοινωνική και πολιτική κατάρρευση είναι πιθανή. Με λίγα λόγια, το μεγάλο στοίχημα της επόμενης μέρας είναι η δημοκρατία που η πανδημία έβαλε σε... καραντίνα.

* δημοσιογράφος, συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Δικηγορία στον… Λήγοντα
Δυόμιση μήνες με κλειστά τα δικαστήρια, ήτοι πλήρους απραξίας, το σταδιακό άνοιγμα αυτών μόνο άνοιγμα δε θυμίζει
Δικηγορία στον… Λήγοντα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μνημονιακή εκδοχή του SURE
Η απουσία μηχανισμών διαβούλευσης, έγκρισης και ελέγχου επιπλέον ανοίγει διάπλατα την πόρτα για καταχρηστική εφαρμογή της «εργασίας μειωμένου χρόνου», για την περαιτέρω καταστρατήγηση δικαιωμάτων των...
Η μνημονιακή εκδοχή του SURE
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παρέχει έλεγχο, διεκδίκηση το νομικό πλαίσιο της αθλητικής επανέναρξης
Επάνοδος αθλητικής δραστηριότητας εντός υγειονομικής κρίσης: Δικαιώματα, υποχρεώσεις, διεκδικήσεις... όσα προβλέπουν σχετικοί νόμοι
Παρέχει έλεγχο, διεκδίκηση το νομικό πλαίσιο της αθλητικής επανέναρξης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από το Σαντιάγο του Χάγεκ στη Μινεάπολη του Τραμπ και το Βερολίνο της Μέρκελ
Από τη Γένοβα, την εξέγερση των προαστίων του Παρισιού και το κίνημα Occupy Wall Street μέχρι τις μαζικές διαδηλώσεις για την κλιματική αλλαγή και τον ρατσισμό, όλα δείχνουν ότι οι άνθρωποι αποστασιοποιούνται,...
Από το Σαντιάγο του Χάγεκ στη Μινεάπολη του Τραμπ και το Βερολίνο της Μέρκελ
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Πάγωμα» των χρεών για να βγούμε από την κρίση
Στην προηγούμενη μεγάλη οικονομική κρίση πρώτη προτεραιότητα ήταν να σωθεί το κράτος από τη χρεοκοπία. Ενα κράτος φορτωμένο με τεράστια φανερά και κρυφά χρέη της διακυβέρνησης Καραμανλή.
«Πάγωμα» των χρεών για να βγούμε από την κρίση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμερικανικό αδιέξοδο;
Πέντε μήνες πριν από την προεδρική εκλογή του Νοεμβρίου, το αμερικανικό πολιτικό σύστημα βρίσκεται στην γκρίζα ζώνη μεταξύ της κρίσης αντιπροσώπευσης και του μη ανατάξιμου βραχυκυκλώματος.
Αμερικανικό αδιέξοδο;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας