Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το πρόβλημα είναι η δημοκρατία, όχι τα δικαιώματα
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το πρόβλημα είναι η δημοκρατία, όχι τα δικαιώματα

  • A-
  • A+

Ο Μπάμπης Κουρουνδής υποστήριξε ότι η απαγόρευση κυκλοφορίας που επιβλήθηκε για την αντιμετώπιση της πανδημίας αντίκειται στο Σύνταγμα («Η επιβολή απαγόρευσης κυκλοφορίας στερείται συνταγματικής νομιμότητας», «Εφ.Συν.» 23/3/2020). Για την άποψή του αυτή δέχθηκε οξύτατη κριτική από συναδέλφους του, νομικούς και συνταγματολόγους. Από τυπική-νομική άποψη, ο Κουρουνδής έχει βεβαίως δίκιο.

Το άρθρο 5 του Συντάγματος επιτρέπει τη λήψη ατομικών διοικητικών μέτρων για την προστασία της δημόσιας υγείας, είναι όμως βέβαιο ότι δεν επιτρέπει την καθολική απαγόρευση κυκλοφορίας που αίρεται μόνο έπειτα από προηγούμενη δήλωση (το περιβόητο έντυπο) και μόνο για ορισμένες κατηγορίες μετακίνησης. Αυτά είναι τα νομικά του Συντάγματος.

Το Σύνταγμα όμως δεν είναι μόνο νόμος. Εκτός από τα νομικά, υπάρχουν και τα πολιτικά του Συντάγματος. Το νομικό συμπέρασμα προκαλεί αμηχανία, γιατί δεν έχει απάντηση σε μια κριτική του τύπου: «Και τι θέλεις; Να πεθάνουμε;». Τηρουμένων των αναλογιών, αντίστοιχη κριτική δέχονταν όσοι επισήμαιναν την αντισυνταγματικότητα μνημονιακών μέτρων: «Και τι θέλεις; Να πτωχεύσουμε;». Είναι αυτονόητο ότι δεν νοείται συνταγματικός συλλογισμός που να καταλήγει σε εμφανή παραλογισμό. Το Σύνταγμα δεν θέλει ούτε να πεθάνουμε ούτε να πτωχεύσουμε. Το Σύνταγμα απαιτεί όμως να παραμείνουμε φιλελεύθερη δημοκρατία.

Κι αυτό σημαίνει δυο πράγματα: να κυβερνιόμαστε δημοκρατικά και να προστατεύονται τα δικαιώματά μας. Μερικές φορές χρειάζεται να περιορίσουμε είτε το ένα είτε το άλλο, προκειμένου το πολίτευμά μας να παραμείνει φιλελεύθερο και δημοκρατικό. Ομως, ο περιορισμός των δικαιωμάτων χρειάζεται να έχει δημοκρατική νομιμοποίηση –όσο πιο έντονος, τόσο περισσότερη. (Και αντίστροφα: ο περιορισμός της δημοκρατίας χρειάζεται να νομιμοποιείται από την προστασία δικαιωμάτων).

Αν για την αντιμετώπιση της πανδημίας είναι αναγκαίος ο δραστικός, ακόμη και ακραίος, περιορισμός δικαιωμάτων, τότε αυτό πρέπει να γίνει με τον πιο δημοκρατικό τρόπο. Αυτό σημαίνει δυο πράγματα: διαφάνεια και λογοδοσία, και τα δυο στον υπερθετικό βαθμό.

Αντ’ αυτού τι βλέπουμε; Ακραίοι περιορισμοί στα δικαιώματα επιβάλλονται με τον λιγότερο δημοκρατικό τρόπο. Με μέτρα που κανείς δεν ξέρει με ποιο σκεπτικό λαμβάνονται, βάσει ποιων δεδομένων και με ποιον αντικειμενικό σκοπό. Πρακτικά, η κυβέρνηση αποφασίζει ό,τι θέλει, όποτε θέλει και όπως θέλει, χωρίς να δίνει λόγο σε κανέναν και χωρίς να μπορεί να ελεγχθεί από κανέναν. Σε τι διαφέρει αυτός ο τρόπος από μιαν αυταρχική διακυβέρνηση; Μια κυβέρνηση με απόλυτη και ανέλεγκτη εξουσία να παίρνει κάθε είδους μέτρα (καλά ή κακά, καταρχήν αδιάφορο) χωρίς καμιά λογοδοσία;

Θα μπορούσαν να είναι αλλιώς τα πράγματα; Βεβαίως. Πολλά θα μπορούσε να κάνει μια κυβέρνηση για να νομιμοποιήσει τόσο βαθιές παρεμβάσεις σε δικαιώματα. Να βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τις πολιτικές δυνάμεις –μια κοινοβουλευτική επιτροπή σε διαρκή συνεδρίαση.

Να βρίσκεται σε διαρκή διαβούλευση με κοινωνικούς φορείς, με υγειονομικούς, εργαζόμενους, επιχειρηματίες. Να ενημερώνει καθημερινά, με ειλικρίνεια και διαφάνεια για την πλήρη εικόνα: πού βρισκόμαστε; τι κάναμε; τι μένει να γίνει; γιατί αυτό το μέτρο κι όχι το άλλο;

Φυσικά και είναι αντισυνταγματική η απαγόρευση κυκλοφορίας. Αλλά όχι γιατί θίγει δικαιώματα. Είναι αντισυνταγματική γιατί ένας τόσο δραστικός περιορισμός επιβλήθηκε χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση. Είναι ένα μέτρο που πληγώνει τη δημοκρατία.

Αυτό είναι ένα μάθημα που δεν πήραμε από την εμπειρία των μνημονίων. Και τότε επιβλήθηκαν αντισυνταγματικά μέτρα με ελάχιστα δημοκρατικό τρόπο. Ο κίνδυνος και τότε και, ακόμη περισσότερο, τώρα δεν είναι τόσο για τα δικαιώματα. Είναι πρωτίστως για τη δημοκρατία.

Οσοι ενοχλούνται που ακούγονται τέτοιες απόψεις εν μέσω μιας τέτοιας κρίσης, ας κάνουν ένα διανοητικό πείραμα. Ας σκεφτούν τι θα έλεγαν (για κατάλυση του Συντάγματος, του κράτους δικαίου, του νομικού πολιτισμού ή ό,τι άλλο) αν η κρίση είχε ξεσπάσει ένα χρόνο πριν και λαμβάνονταν τότε αντίστοιχα μέτρα.

* επίκουρος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μέτρα για την υγειονομική κρίση: στο απυρόβλητο η ιδιοκτησία;
Το Σύνταγμα κατοχυρώνει τα θεμελιώδη δικαιώματα, όμως κανένα δικαίωμα δεν είναι απόλυτο. Το κράτος εγγυάται καταρχήν την άσκησή τους, όμως μια ιδιαίτερη συνθήκη μπορεί να καταστήσει αναγκαίο τον προσωρινό...
Μέτρα για την υγειονομική κρίση: στο απυρόβλητο η ιδιοκτησία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οταν η εμπιστοσύνη χάνεται
Σήμερα η «πίστη» έχει χαθεί παρασύροντας την «εμπιστοσύνη», η οποία θεσμικά είναι προαπαιτούμενο για την επιβίωση της Δημοκρατίας. Α-λαζονεία; Α-διαφορία; Α-νεπάρκεια. Σε κάθε περίπτωση, το Α είναι......
Οταν η εμπιστοσύνη χάνεται
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
Το αμερικανικό Σύνταγμα διατυπώνει και θωρακίζει ένα άκρως επιτυχημένο σύστημα εξισορρόπησης των εξουσιών προκειμένου να προστατεύεται η δημοκρατία.
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατία δεν θα έρθει…
Στις 15 Σεπτεμβρίου το ημερολόγιο γράφει «διεθνής ημέρα δημοκρατίας», μια από τις «εορτές» και «παγκόσμιες ημέρες» που καθιερώθηκαν για να θυμόμαστε τι δεν πρέπει να ξεχάσουμε, μια «ανάμνηση γλυκιά» ή τους...
Η δημοκρατία δεν θα έρθει…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατία και ο λόγος των ειδικών
Ο λόγος των ειδικών, με άλλα λόγια, αποτελεί ουσιώδες κριτήριο λήψης πολιτικών αποφάσεων, ενδεχόμενος δε άκριτος παραμερισμός του θα μπορούσε να οδηγήσει σε επίταση της πολιτικής ευθύνης των ιθυνόντων.
Η δημοκρατία και ο λόγος των ειδικών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατία στην εποχή της πανδημίας
Αργά 'η αργότερα ο κορονοϊός θα ηττηθεί. Τότε, με την ασφάλεια που προσφέρει η αλαζονεία του νικητή, θα μπορέσουμε να μετρήσουμε τους κερδισμένους και τους χαμένους, να αναδείξουμε ήρωες και ενόχους και κυρίως...
Η δημοκρατία στην εποχή της πανδημίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας