Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ηγεσίες
EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ηγεσίες

  • A-
  • A+

Οι τύποι της πολιτικής ηγεσίας αναφέρονται «στις στρατηγικές και σε συμπεριφοριστικά πρότυπα, μέσω των οποίων ένας ηγέτης επιδιώκει να επιτύχει τους στόχους του».

Οι παράγοντες που διαμορφώνουν την υιοθέτηση συγκεκριμένης ηγετικής στρατηγικής ή συγκεκριμένου ηγετικού ύφους είναι πολλοί. Ανάμεσα στους πιο προφανείς είναι «η προσωπικότητα και οι στόχοι του ηγέτη, το θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου αυτός λειτουργεί, οι πολιτικοί μηχανισμοί με τους οποίους κερδίζεται και διατηρείται η εξουσία, τα διαθέσιμα μέσα επικοινωνίας και η φύση της ευρύτερης πολιτικής κουλτούρας».

Η ισορροπία που ενδεχομένως επιτυγχάνεται μεταξύ των παραγόντων αυτών εξασφαλίζει και τη θεσμική εξισορρόπηση στο πολιτικό σύστημα. Αντιθέτως, τυχόν πλήρης επιβολή του ενός παράγοντα επί του άλλου ή επί των άλλων, π.χ. η επιβολή των μέσων μαζικής επικοινωνίας και των συνακόλουθων πολιτικών μηχανισμών που δημιουργεί η επιβολή αυτή, όπως συμβαίνει κατ' εξοχήν σήμερα στην Ελλάδα, οδηγεί σε θεσμικές ανισορροπίες και επακόλουθες ανατροπές και είναι ικανή να οδηγήσει σε ακύρωση της προσωπικότητας ή των στόχων της ηγεσίας και σε εξουδετέρωση ακόμη και της πολιτικής κουλτούρας, στην οποία εδράζεται ένα πολιτικό σύστημα.

Διακρίνονται τρεις διαφορετικοί τύποι ηγεσίας:

Η ηγεσία «laissez – faire», κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι η απροθυμία του ηγέτη να παρεμβαίνει σε ζητήματα εκτός της προσωπικής του ευθύνης. Δηλαδή η υιοθέτηση μιας μη παρεμβατικής προσέγγισης στο υπουργικό συμβούλιο και στη διαχείριση των υπουργείων. Ο τύπος «laissez – faire» είναι απολύτως συμβατός με την ιδεολογία του laissez – faire (νεοφιλελευθερισμός), δηλαδή της πλήρους αυτορρύθμισης εκ μέρους της αγοράς, στο οικονομικό και κοινωνικό σύστημα. Ο συνδυασμός εδώ μερικής ικανότητας ή ανικανότητας της ηγεσίας ή και των υφιστάμενων στελεχών, υπουργών και λοιπών αξιωματούχων οδηγεί σε χαλαρό συντονισμό και ανύπαρκτη εποπτεία της κυβερνητικής πολιτικής, κάτι που επιτρέπει την επιδίωξη ίδιων συμφερόντων ή τη διασύνδεση με μεγάλα ή μικρά συμφέροντα.

Η «συναλλακτική» ηγεσία προϋποθέτει έναν ενεργό τύπο ηγέτη. Οι «συναλλακτικοί» ηγέτες υιοθετούν έναν θετικό ρόλο σε σχέση με τη χάραξη πολιτικής και τη διαχείριση της κυβέρνησης, λειτουργούντες τις περισσότερες φορές ως «μεσάζοντες». Βεβαίως παρακινούνται ή υποκινούνται από στόχους, πραγματικούς ή υποθετικούς, ιδέες, απόψεις και σκέψεις. Εάν οι στόχοι ή οι ιδέες ή οι απόψεις είναι εξωπραγματικές ή βασίζονται σε λανθασμένες αρχές και πεποιθήσεις, π.χ. ήρθε η ώρα να λύσουμε τα χέρια της αστυνομίας, τότε οι ηγέτες αυτοί μετατρέπονται σε απλούς διεκπεραιωτές και η πολιτική τους οδηγείται σε πλήρη και παταγώδη αποτυχία.

Η «μετασχηματιστική» ηγεσία δημιουργεί πολιτικούς ηγέτες που είναι λιγότερο συντονιστές ή διαχειριστές και πολύ περισσότερο εμπνευστές ή οραματιστές. Οι ηγεσίες αυτές συνδυάζουν στέρεες ιδεολογικές πεποιθήσεις, ισχυρή πολιτική βούληση και προσωπική αποφασιστικότητα. Επιδιώκουν λιγότερο συμβιβασμούς και συναινέσεις και πολύ περισσότερο τη στήριξη από τον λαό και τα κόμματά τους, με στόχο την πραγμάτωση του προσωπικού οράματος. Η αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου ηγέτη εξαρτάται «από τον βαθμό στον οποίο ενσαρκώνει την ιστορία και στον οποίο η ιστορία έχει απήχηση στο ευρύ κοινό».

«Μετασχηματιστές» ηγέτες μετά το 1974 υπήρξαν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Αλέξης Τσίπρας. Βεβαίως έκαστος με βάση την ιδεολογική του αφετηρία, την πολιτική του διαδρομή και τα ιδιαίτερα προσωπικά του χαρακτηριστικά. Ενσωμάτωσαν ή ενσωματώνουν οπωσδήποτε προσωπικά (βλ. ιδεολογικά, πολιτικά και κοινωνικά) οράματα.

Η σημερινή «σύγχρονη» πολιτική εποχή παρουσιάζει τα εξής χαρακτηριστικά: Κοινωνίες σύνθετες, περίπλοκες, ποικιλόμορφες και κατακερματισμένες ως αποτέλεσμα παγκόσμιων επιρροών. Παλιές ιδεολογικές και ηθικές «βεβαιότητες» υπό αμφισβήτηση. Ευρύτατο πολιτικό χάσμα μεταξύ πολιτικού και μη πολιτικού κόσμου.

Μόνο «μετασχηματιστές» ηγέτες μπορούν να αντιμετωπίσουν τις σοβαρότατες αυτές προκλήσεις και να επαναφέρουν τη θετική γενική άποψη των ανθρώπων για την πολιτική διαδικασία.

Βιβλιογραφία: J. M. Burns, Leadership, Νέα Υόρκη, 1978. A. Heywood, Εισαγωγή στην πολιτική, Επίκεντρο, Αθήνα, 2014, Μετάφραση Γιάννης Μεταξάς.

* ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποια ήταν η καλύτερη κυβέρνηση της μεταπολίτευσης;
Η εκλογική ήττα του ΣΥΡΙΖΑ καθαρή, όσο και απρόσμενη σε έκταση. Τα αίτια πολλά, με κυριότερα την εγγενή στο Μνημόνιο λιτότητα, κάποια λάθη τακτικής και ορισμένα απαράδεκτα ολισθήματα στο ήθος και ύφος της...
Ποια ήταν η καλύτερη κυβέρνηση της μεταπολίτευσης;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εμφύλιος ξανά
Aπό τον κομμουνιστή Ανδρέα Παπανδρέου που ήθελε να έρθει στην εξουσία για να μας πάρει τις περιουσίες και ήταν σε ανοιχτή γραμμή συνεννόησης με την ΕΣΣΔ, στον συμμορίτη , εξτρεμιστή Αλέξη Τσίπρα που έχει σκοπό...
Εμφύλιος ξανά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νέος ΣΥΡΙΖΑ, νέες ευθύνες
Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι το κόμμα του 3% πια, είναι αντιπολίτευση του 32% και εκπροσωπεί τον προοδευτικό κόσμο αυτού του τόπου.
Νέος ΣΥΡΙΖΑ, νέες ευθύνες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το στοίχημα του προοδευτικού χώρου
Ο προοδευτικός χώρος οφείλει να σταθεί απέναντι στις νέες συνθήκες όχι με στείρα άρνηση αλλά μαχόμενος να αποκομίσει οφέλη χειροπιαστά για τις κοινωνίες, στηρίζοντας τον κορμό τους. Χρειάζεται μια...
Το στοίχημα του προοδευτικού χώρου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ουαί ημίν!
Μια πρόταση για προοδευτική διακυβέρνηση δεν μπορεί να «συμπεριλαμβάνει» την Εκκλησία ως εταίρο, αφού η καταστατική λειτουργία της είναι συντηρητική επί της αρχής.
Ουαί ημίν!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας