Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πολιτική φιλοσοφία του κορονοϊού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτική φιλοσοφία του κορονοϊού

  • A-
  • A+

Ο μεγάλος Γερμανός κοινωνιολόγος της εποχής μας Ulrich Beck (είναι γνωστός παγκοσμίως για τη θεωρία του για την «κοινωνία της διακινδύνευσης» - Risikogellschaft) τονίζει ότι «όταν μια τάξη πραγμάτων καταρρέει, τότε αρχίζει ο αναστοχασμός γι’ αυτή την κατάσταση». Υποστηρίζει με άλλα λόγια αυτό που λέει ο Χέγκελ, «η γλαύκα πετάει στο σούρουπο», δηλαδή η θεωρία και η φιλοσοφία αναστοχάζονται για όλα όσα συμβαίνουν στην πολιτικο-κοινωνική πραγματικότητα εκ των υστέρων!

Εδώ και μήνες μια νέα μολυσματική ασθένεια πλήττει τον άνθρωπο και αυτή η ασθένεια (κορονοϊός ονομάζεται στην καθομιλουμένη) απειλεί να αποδεκατίσει τον ανθρώπινο πληθυσμό. Στη φάση στην οποία βρισκόμαστε ως παγκόσμια κοινωνία σχετικά με την αντιμετώπιση του κορονοϊού οι ιατρικές έρευνες δεν έχουν προχωρήσει αρκετά.

Από την άλλη διαπιστώνουμε ότι τα συστήματα δημόσιας υγείας σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες είναι ανέτοιμα ή ακόμα χειρότερα, από θεσμικής οργάνωσης και λειτουργίας, ανεπαρκή για την άμυνά μας απέναντι στη νέα αυτή μολυσματική ασθένεια. Σε αυτές τις εμπειρικές διαπιστώσεις μας ας προσθέσουμε και τη δήλωση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, ότι «οι οικονομίες της ευρωζώνης είναι αντιμέτωπες μ’ ένα μαζικό «σοκ».

Πρώτα πρώτα θα πρέπει όλοι μας να αναρωτηθούμε τι σημαίνουν αυτές οι εμπειρικές διαπιστώσεις μας στα τρία επιμέρους κεφάλαια οργάνωσης της ζωής μας. Επαναλαμβάνω στις καθυστερημένες ιατρικές έρευνες, στη θεσμική ανεπάρκεια των συστημάτων δημόσιας υγείας και στη φάση του «σοκ» στην οποία περιήλθαν οι οικονομίες διεθνώς. Υποστηρίζω ότι εάν δεν αναστοχαστούμε, με αφορμή τη νέα ασθένεια, πάνω στον τρόπο οργάνωσης της ζωής μας, θα επιλύσουμε, ενδεχομένως βραχυπρόθεσμα το πρόβλημα, αλλά μακροπρόθεσμα θα εξακολουθούμε ως κοινωνία να βρισκόμαστε μπροστά στις ίδιες ή παρεμφερείς καταστάσεις.

Ας κάνουμε λοιπόν τα ακόλουθα θεωρητικά-φιλοσοφικά βήματα. Θα τα διατυπώσω ως ερωτήματα: πρώτον, ο κορονοϊός είναι «φυσικό κακό» ή μήπως είναι και κοινωνικό; Οταν μιλάμε για «φυσικό κακό», ακόμα και στις μέρες μας εννοούμε ένα «πράγμα» το οποίο ως στοιχείο της φύσης δεν έχει τεθεί υπό τον έλεγχο του ανθρώπινου πνεύματος. Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και και στην περίπτωση του κορονοϊού!

Ολα τα μέσα αντιμετώπισης του προβλήματος δεν αντανακλούν το επίπεδο ανάπτυξης του πνεύματος της εποχής μας, αλλά ανάγονται σε προ-πολιτικές και προ-νεωτερικές μεθόδους. Σχετικά με το ερώτημα: εάν ο κορονοϊός είναι φυσικό ή κοινωνικό κακό, η απάντησή μου είναι η εξής: στον βαθμό που η ανθρώπινη κοινωνία αντιμετωπίζει τη νέα ασθένεια με τον ίδιο τρόπο (δηλαδή μόνο με τις σύγχρονες γραφειοκρατικές και τεχνολογικές μεθόδους της) που αντιμετώπιζε ο Μεσαίωνας την πανούκλα και δεν μπορεί να την εντάξει στο επίπεδο της πολιτικής συνείδησής της, τότε ανακύπτουν μια σειρά από ζητήματα τα οποία αναφέρονται στην ίδια την αυτοσυνείδηση και την αυτοπεποίθηση της σύγχρονης ανθρώπινης κοινωνίας.

Το δεύτερο θεωρητικό βήμα: στην περίπτωση του κορονοϊού έχουμε να κάνουμε μ’ ένα τυχαίο φαινόμενο σε μια κοινωνία η οποία μέσω της τεχνολογικής υπεροψίας της και του ψηφιακού ναρκισσισμού της δεν μπόρεσε να κατασκευάσει μηχανισμούς ελέγχου ή μήπως, ενδεχομένως, στην περίπτωση αυτή η τυχαιότητα συνδέεται άρρηκτα με τη συνειδησιακή (πνευματική) υπανάπτυξη της σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας; Και σε αυτό το ερώτημα δεν θα δώσω μια απόλυτη και δογματική απάντηση.

Οταν ο συνάδελφός μου και φίλος Ulrich Beck έγραψε το βιβλίο του για την «κοινωνία της διακινδύνευσης» (με αφορμή τότε το Τσέρνομπιλ), κατακρίθηκε ως αιρετικός από τους επιστήμονες του νεοφιλελευθερισμού. Ο ίδιος όμως ο Beck (όπως μου εξομολογείται σε μια ανέκδοτη συνομιλία μας) δεν το «έβαλε κάτω» και υποστήριξε μέχρι τέλους ότι οι εσωτερικές αντιφάσεις εντός του οικονομικο-κοινωνικού πλαισίου της ζωής μας θα οδηγούν αναπόφευκτα στον αναστοχασμό και στην επανεξέταση του τρόπου της ζωής μας. Η τυχαιότητα λοιπόν του κορονοϊού δεν είναι κάτι που ήρθε από «το πουθενά». Είναι πολιτική τυχαιότητα.

Οσον αφορά το τρίτο φιλοσοφικό βήμα που επιβάλλεται να κάνουμε εάν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τη νέα μολυσματική ασθένεια, αυτό δεν είναι άλλο από τον αναστοχασμό πάνω στη δομή, την οργάνωση και τη λειτουργία του καπιταλισμού ως μορφής του οικονομικού συστήματος και του νεοφιλελευθερισμού ως πολιτικής ιδεολογίας και πρακτικής.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μπέρνχαρντ ο ανατρεπτικός
Αντιθέτως, όλο το έργο του ανατρεπτικού Μπέρνχαρντ είναι μια πολεμική που προσπαθεί να πει ναι στη ζωή. Να νικήσει τον ζόφο. Και όλοι οι ήρωές του κραυγάζουν στο σύμπαν πως «η ζωή δεν είναι παρά μια φλογερή...
Μπέρνχαρντ ο ανατρεπτικός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γύρω απ’ το καζάνι
Ομως το καζάνιασμα θέλει παρέα, να τρέξει το πιοτό στα ποτήρια, ψήσιμο κρεατικών, μεζέδες, γλυκά, μουσική και χορό. Αυτά τα χάσαμε για φέτος· ή μήπως όχι;
Γύρω απ’ το καζάνι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φυλακισμένες ζωές
Σήμερα οι άνθρωποι, θανάσιμα τραυματισμένοι, βαριά πληγωμένοι και μόνιμα ανασφαλείς, προσπαθούν να ανακαλύψουν την αλήθεια ανάμεσα στο ψέμα και το κουράγιο μέσα από τη διάψευση των ονείρων τους.
Φυλακισμένες ζωές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανδημία, συνωμοσιολογία και λαϊκή γνώση
Ζούμε για ακόμη μία φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας τη διαμάχη ανάμεσα στην ορθολογική (επιστημονική) σκέψη και τον ανορθολογισμό, ο οποίος όταν αποκτήσει και θεσμικές διαστάσεις στρέφεται εναντίον του...
Πανδημία, συνωμοσιολογία και λαϊκή γνώση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ορατός εχθρός
Ολους αυτούς τους μήνες μέσα στην πανδημία η πλειοψηφία των εργαζομένων ζει έναν πραγματικό εφιάλτη. Οι απολύσεις εκτόξευσαν την ανεργία.
Ο ορατός εχθρός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «αρνητική διαλεκτική» του Αντόρνο στην (κυβερνητική) πράξη
Ή ακόμη προτιμάται το μοντέλο της «άρνησης του ηγούμενου όρου»: εάν υπάρχουν ξένοι σε νησιά όπου η επιδημία αυξήθηκε στους Ελληνες, οι ξένοι τουρίστες δεν είναι Ελληνες, άρα φταίνε οι Ελληνες. Η αρνητική...
Η «αρνητική διαλεκτική» του Αντόρνο στην (κυβερνητική) πράξη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας