Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «μεταεθνική λύση» στο προσφυγικό ζήτημα

Έβρος, Καστανιές

ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «μεταεθνική λύση» στο προσφυγικό ζήτημα

  • A-
  • A+

Σε προηγούμενο άρθρο μου στην «Εφ.Συν.» υποστήριξα ότι στο παγκόσμιο πολιτικό σύστημα υπάρχουν τρία πολιτικά ζητήματα των οποίων η επίλυση δεν μπορεί να επιτευχθεί εντός του θεσμικού πλαισίου του εθνικού κράτους. Τα τρία αυτά πολιτικά ζητήματα είναι (χωρίς αξιολόγηση κατά την αναφορά τους): η προστασία της φύσης και η κλιματική αλλαγή το ένα, η εκμετάλλευση και η διαχείριση των υποθαλάσσιων ενεργειακών κοιτασμάτων το άλλο και το τρίτο είναι το προσφυγικό ζήτημα ή οι μετακινήσεις των πληθυσμών.

Δεν προτίθεμαι να αναπτύξω εδώ μια ολοκληρωμένη κριτική πολιτική θεωρία, η οποία να εξηγεί πώς και γιατί αυτά τα τρία παγκόσμια πολιτικά ζητήματα υπερβαίνουν τη θεσμική ιδέα του εθνικού κράτους. Θα περιοριστώ μόνο σε γενικές παρατηρήσεις και επισημάνσεις, ενώ ταυτόχρονα θα ερμηνεύσω πώς και γιατί μετά την «κρίση στον Εβρο» διασταυρώθηκαν δυο πράγματα (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου: πράγμα), τα οποία είναι το εθνικό κράτος και η εθνικιστική ιδεολογία από τη μία και η προσφυγική κρίση από την άλλη.

Το 1819, ο μεγάλος Γερμανός συγγραφέας Γκέτε γράφει επί λέξει: «Η χώρα η οποία δεν προστατεύει τους ξένους γρήγορα θα χαθεί». Εκείνη την εποχή δεν είχαν εμφανιστεί τα εθνικά κράτη. Οπως γνωρίζουμε, τα εθνικά κράτη δημιουργήθηκαν κατά τον δέκατο ένατο αιώνα και ως ιστορική πραγματικότητα υφίστανται ακόμη, μολονότι στον ορίζοντα διακρίνονται ποικιλόμορφες μεταεθνικές καταστάσεις και συνθήκες.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί, ότι όταν μιλάμε για τη δημιουργία μεταεθνικών συνθηκών, κάτι τέτοιο δεν σημαίνει την κατάργηση των εθνικών κρατών. Αντιθέτως, αυτές οι μεταεθνικές συνθήκες διαμορφώνουν τις ιστορικο–κοινωνικές προϋποθέσεις για έναν νέο επικοινωνιακό και συνεργατικό αυτοπροσδιορισμό των εθνικών κρατών.

Με αφορμή την «κρίση στον Εβρο» ας στοχαστούμε, λοιπόν, πώς έχουν τα πράγματα: Η Τουρκία ως εθνικό κράτος συνέλαβε την ιδέα της μετατροπής του προσφυγικού πληθυσμού σε «εργαλείο» της εξωτερικής πολιτικής της. Και η Ελλάδα βρήκε την ευκαιρία να αναβιώσει ένα μοντέλο πατριωτισμού, το οποίο αναπαράγει παρωχημένα και χρεοκοπημένα στερεότυπα ακραίου εθνικισμού.

Μια τέτοια εξέλιξη μου θυμίζει την παροιμία: «δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένο αχυρώνα». Επί του προκειμένου: αντί τα δυο ευρωπαϊκά εθνικά κράτη, δηλαδή η Τουρκία και η Ελλάδα, να επεξεργασθούν από κοινού ένα μοντέρνο διαφωτιστικό πρόγραμμα υποδοχής των προσφυγικών πληθυσμών, έχουν επιδοθεί σε μια ανταγωνιστική πλειοδοσία, ποια χώρα θα κάνει τη ζωή των προσφύγων αβίωτη και αφόρητη.

Δεν σας κρύβω ότι δεν θα ήθελα να βρίσκομαι στη θέση των προσφύγων στα ελληνοτουρκικά σύνορα (ούτε και εσείς φαντάζομαι). Οπότε το ερώτημα τίθεται ως εξής: τι κάνουμε όλοι εμείς, οι Ευρωπαίοι πολίτες, μπροστά στην πραγματική «κρίση στον Εβρο» και πώς αντιμετωπίζουμε αυτή την κρίση στο συμβολικό επίπεδο;

Διά γυμνού οφθαλμού διαπιστώνουμε ότι αντί οι δυο λαοί, οι δυο πολιτικές κοινότητες (η ελληνική και η τουρκική) να συνεργαστούν στην επίλυση του προσφυγικού ζητήματος, εντάσσουν τους εαυτούς τους ως εθνικά κράτη σε έναν αμείλικτο ανταγωνισμό, ο οποίος με μαθηματική ακρίβεια θα καταλήξει σε εμπόλεμη σύγκρουση.

Το εντυπωσιακό δημοσκοπικό στοιχείο των τελευταίων ημερών είναι η επικρότηση και η επιδοκιμασία των Ελλήνων πολιτών, σε ποσοστό 85%, των αποφάσεων της κυβέρνησης. Αυτό το στοιχείο είναι το θεμέλιο της εθνικιστικής έξαρσης. Στον Εβρο επικρατεί το απαρχαιωμένο πνεύμα εθνικισμού που, σαν αυγό του φιδιού, ανοίγει δρόμους προς την κατάργηση της δημοκρατίας, προς τον αυταρχισμό και την απολυταρχία. Δεν θέλω (ως πολιτικός φιλόσοφος) στη χώρα μου να ζήσω σε ζοφερούς καιρούς (όπως έζησε η Χάνα Αρεντ στη δική της χώρα).

Εάν η έκθεση των εμπειρικών δεδομένων στην «κρίση του Εβρου» είναι ορθή και εάν οι κριτικές παρατηρήσεις μου για τη διένεξη μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας όσον αφορά το προσφυγικό ζήτημα είναι αποδεκτές, τότε τίθεται το μείζον πολιτικό ερώτημα: πού βρίσκονται οι πρόσφυγες;

Η απάντησή μου κωδικοποιείται ως εξής: «παίξτε γλυκύτερα τον θάνατο, ο θάνατος είναι ένας μάστορας από τη Γερμανία», κραυγάζουν οι πρόσφυγες στα ελληνοτουρκικά σύνορα, χρησιμοποιώντας τον στίχο του Πάουλ Τσέλαν, του κορυφαίου ποιητή της εποχής μας. Με μία όμως ιστορική διόρθωση, ο θάνατος είναι ένας μάστορας από τα εθνικά κράτη που ονομάζονται: Τουρκία και Ελλάδα. Ενας μάστορας από τα ελληνοτουρκικά σύνορα.

Ρωτώ, λοιπόν, και την ελληνική πολιτική κοινωνία και την τουρκική αντίστοιχη πώς θα αντιμετωπίσουμε το προσφυγικό ζήτημα τη στιγμή (την ιστορική εννοώ) που τα εθνικά κράτη χρεοκόπησαν; Το προσφυγικό ζήτημα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά και σε παγκόσμιο πλαίσιο αντιμετωπίζεται, τελικά, μόνο με τις «μεταεθνικές» επικοινωνιακές και συνεργατικές διαδικασίες.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ακροδεξιός φιλελληνισμός δεν υπάρχει
Ευκαιρίας δοθείσης, ας θυμηθούμε ότι ο φιλελληνισμός ως διεθνές κίνημα αποτελεί διαχρονικό φαινόμενο, το οποίο ουδέποτε υπήρξε πολιτικά και ιδεολογικά ουδέτερο.
Ακροδεξιός φιλελληνισμός δεν υπάρχει
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανύπαρκτες αναλογίες, υπαρκτοί κίνδυνοι
Η όξυνση της προσφυγικής κρίσης το τελευταίο διάστημα οδήγησε βουλευτές, υπουργούς και πολλά ΜΜΕ να υιοθετήσουν μια καινοφανή ορολογία. «Πόλεμος», «εισβολή», «ασύμμετρη απειλή για την εθνική ασφάλεια».
Ανύπαρκτες αναλογίες, υπαρκτοί κίνδυνοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πόλεμοι της κουλτούρας
Πόλεμοι που προκαλούν πολώσεις στο κοινωνικό επίπεδο και αναδιατάξεις στο πολιτικό· συγκρούσεις ανάμεσα σε παραδοσιοκρατικές-συντηρητικές και φιλελεύθερες-προοδευτικές αξίες, που τέμνουν άλλες διαιρέσεις,...
Πόλεμοι της κουλτούρας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιοι παίζουν με την προσφυγική ροή στον Εβρο;
Τα πραγματικά στοιχεία διαψεύδουν ότι υπάρχει μαζική προσφυγική και μεταναστευτική ροή. Από την κατασκευή του φράχτη του 2012, η ροή στον Εβρο μειώθηκε δραματικά και οι πρόσφυγες στράφηκαν στο ανατολικό...
Ποιοι παίζουν με την προσφυγική ροή στον Εβρο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πόσο στοιχίζει ο θάνατος ενός προσφυγόπουλου;
Μία ανακοίνωση του ΔΝΤ για το προσφυγικό έπρεπε κανονικά να συγκινήσει το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης. Πρόκειται για τη διαπίστωση ότι το 2015 η διαχείριση του προσφυγικού στοίχισε στη χώρα μας περίπου...
Πόσο στοιχίζει ο θάνατος ενός προσφυγόπουλου;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας