Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Περί συνόρων
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Περί συνόρων

  • A-
  • A+

Ο σερ Χάλφορντ Τζ. Μακίντερ (1861 - 1947), Αγγλος γεωγράφος και ακαδημαϊκός, θεωρείται πατέρας της σύγχρονης γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής. Στο άρθρο του «The Geographical Pivot of History»1, μιλάει για την επιρροή του γεωγραφικού χώρου στην Ιστορία: «Ο άνθρωπος και όχι η φύση έχει την πρωτοβουλία, αλλά τον έλεγχο σε μεγάλο βαθμό τον ασκεί η φύση»... Αυτή τη συνάρθρωση ανθρώπινης πρωτοβουλίας και φυσικών παραμέτρων την ονομάζει Λειτουργούσα Επιχείρηση.

Στο μεταγενέστερο «Δημοκρατικά Ιδεώδη και Πραγματικότητα»2, εξηγεί στους νικητές του Μεγάλου Πολέμου ότι η παγκόσμια επικράτηση των «Δημοκρατικών Ιδεωδών» του «ελεύθερου» κόσμου περνάει μέσα από τη γεωγραφία˙ εν προκειμένω αναπτύσσει τη θεωρία του Heartland (ως ιστορικά γενεσιουργό χώρο), την κυριαρχία στον οποίο θεωρεί απαραίτητη: «Οποιος κυβερνά την Ανατολική Ευρώπη, κυβερνά το Heartland.

Οποιος κυβερνά το Heartland, κυβερνά την πλανητική νήσο. Οποιος κυβερνά την πλανητική νήσο, κυβερνά ολόκληρο τον κόσμο». Ως πλανητική νήσο θεωρεί τον χώρο Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, ενώ ως Heartland θεωρεί τον χώρο που καταλαμβάνουν σήμερα περίπου η Ανατολική Ευρώπη, Ρωσία ώς τον Βερίγγειο, Μέση Ανατολή, Μογγολία.

Δεν κατηγορήθηκε τυχαία, λοιπόν, ως ιμπεριαλιστής, ενώ αργότερα εξελίσσεται σε αντισοβιετιστή, αφού φοβόταν παγκόσμια επικράτηση του κομμουνισμού μέσω του ελέγχου του Heartland. Οι μελετητές που ασπάζονται τον τρόπο σκέψης του, υποστηρίζουν πως η προσπάθεια ελέγχου του Αφγανιστάν από τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα τη σοβιετική εισβολή, ήταν μια τέτοια προσπάθεια. Επίσης, πολλοί υποστηρίζουν ότι η εμμονή της Δύσης να περιορίσει την επιρροή της Ρωσίας εντός των συνόρων της (ενδεικτικά οι επεμβάσεις σε Ουκρανία, Συρία) έχει να κάνει πάλι με τον έλεγχο του Heartland.

Ακόμη, κατηγορήθηκε ως φαταλιστής, μάλλον όμως αδικαιολόγητα3, αφού ο Μακίντερ απλώς υποστήριζε την όσο καλύτερη γνώση των γεωγραφικών παραμέτρων ως βασικότερη όλων για την ευόδωση των όποιων στοχεύσεων. Θεωρούσε πλέον τον άνθρωπο ικανό να «νικήσει» τη γεωγραφία, ωστόσο αυτό απαιτούσε -κατά τη γνώμη του- πολύ καλή γνώση και κατανόηση του «αντιπάλου».

Υποστήριζε πως η γεωγραφία μπορεί να νικηθεί με τη μέγιστη γνώση, φρόνηση και τον δέοντα σεβασμό στη... Λειτουργούσα Επιχείρηση, το αποτέλεσμα της συνάρθρωσης χώρου και ανθρώπινης πρωτοβουλίας -μιας διαδικασίας εν εξελίξει:

«Ας αποπειραθούμε μια λογική, συμμετρική σκέψη, αλλά πρακτικές και προσεκτικές ενέργειες, γιατί πρέπει να αντιμετωπίσουμε μια ισχυρή Λειτουργούσα Επιχείρηση. Εάν τη σταματήσετε ή τουλάχιστον επιβραδύνετε τη λειτουργία της, θα σας τιμωρήσει αδίστακτα. Εάν την αφήσετε να λειτουργεί χωρίς καθοδήγηση, θα σας οδηγήσει και πάλι στο χείλος του καταρράκτη. Δεν μπορείτε να την καθοδηγήσετε απλώς και μόνον τοποθετώντας φράχτες, επισκευάζοντας τους φράχτες αν τους ρίξει, γιατί η Λειτουργούσα Επιχείρηση αποτελείται από εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους που “διεκδικούν” την ευτυχία και θα πέσουν πάνω στους φράχτες σας σαν στρατιά τερμιτών4».

Η Λειτουργούσα Επιχείρηση του Μακίντερ -Διαλεκτική-, εφόσον έχουμε να κάνουμε με μια «[...] συμπλοκή εξελικτικών διαδικασιών, όπου τα φαινομενικά σταθερά πράγματα γεννιούνται και πεθαίνουν συνεχώς, [...]5» ως γενεσιουργός αιτία της Ιστορίας -ως ροή της μεγάλης, παγκόσμιας χωροχρονικής κλίμακας- προκαλεί τρόπον τινά «μετεωρολογικά» φαινόμενα, παρόμοια με τα φυσικά στις μικρότερες, περισσότερο τοπικές κλίμακες.

Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου δεν χρησιμοποιεί τυχαία την έννοια της όσμωσης: «Παντού συρματοπλέγματα, μ᾽αλήθεια ποιος πιστεύει πως με τα φράγματα κρατά την όσμωση του κόσμου»6. Τα σύνορα δεν είναι επ' ουδενί αδιαπέραστες, αλλά τουλάχιστον ημιδιαπερατές μεμβράνες και, εφόσον εκατέρωθεν έχουμε μια κάποια «διαφορά δυναμικού» -διαφορά πλούτου, δημογραφική π.χ.- το φαινόμενο της όσμωσης θα συμβαίνει αυτόματα.

Οσο κι αν τα συμπτώματα του φαινομένου είναι άλλοτε ήπια και άλλοτε καταιγιστικά, στο τέλος οι διαδικασίες -για αυτό σημαντικότερες από τα αποτελέσματά τους7- θα ολοκληρώνονται και το πέρας τους θα αποκαθιστά νέες ισορροπίες. Ισορροπίες επίσης πρόσκαιρες, για τη διατήρηση των οποίων οι συντηρητικοί θα δίνουν και τη ζωή τους, μέχρι να τις πάρει σβάρνα κι αυτές μαζί με τους συντηρητικούς και τις πολιτικές τους η διελκυστίνδα της Ιστορίας.

1. Mackinder H.J., (1904) “The Geographical Pivot of History”, The Geographical Journal.
2. Μάκιντερ Χ.Τζ., (1919) «Δημοκρατικά Ιδεώδη και Πραγματικότητα», Παπαζήσης, Αθήνα, 2006.
3. Κάπλαν Ρ. Ντ., (2012) «Η Εκδίκηση της Γεωγραφίας», Μελάνι, Αθήνα, 2016.
4. Μάκιντερ Χ.Τζ., (1919) «Δημοκρατικά Ιδεώδη και Πραγματικότητα», Παπαζήσης, Αθήνα, 2006, σελ. 384.
5. Ενγκελς Φ., (1886) «Ο Λουντβιχ Φοϋερμπαχ και το τέλος της Κλασικής Γερμανικής Φιλοσοφίας», Ερατώ, Αθήνα 2004, σελ. 179.
6. Παπακωνσταντίνου Θ., «Ο Χουμαγιούν και ο Βακάρ».
7. Harvey D., «Justice, Nature and the Geography of Difference», Oxford, 1996, p.418.

* MSc, αντιπρόεδρος του Επιμελητηρίου Πρέβεζας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Θλιβεροί υπάλληλοι της ελληνικής Ιστορίας
Χωρίς καμία άλλη καθυστέρηση θα πρέπει η χώρα μας, έπειτα από σύγκληση από την Πρόεδρο της Δημοκρατίας σύσκεψης των αρχηγών όλων των κομμάτων, να λάβει ομόφωνη απόφαση με την οποία να καθιστά και πρακτικά, όχι...
Θλιβεροί υπάλληλοι της ελληνικής Ιστορίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ασύμμετρος πανικός και Ιστορία
Στην καινούργια ιστορική φάση του προσφυγικού ζητήματος, ζούμε έναν ακήρυκτο πόλεμο εναντίον των προσφύγων (...) με κύριο χαρακτηριστικό τη συγκράτηση των προσφυγικών ρευμάτων εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων και...
Ασύμμετρος πανικός και Ιστορία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαλεκτική της ήττας τους
Στην αφήγηση της νέας τοιχογραφίας της Ευρώπης με την ήττα των συντηρητικών και σοσιαλδημοκρατικών δυνάμεων, κύριο μήνυμα είναι η εδραίωση της Ιστορίας των νικητών στη μετα-κομμουνιστική Ευρώπη ως μία αναγκαία...
Η διαλεκτική της ήττας τους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Φουκουγιάμα δεν είχε δίκιο
Τριάντα χρόνια μετά την περίφημη πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τίποτα απ’ όλες τις «θαυματουργές» υποσχέσεις δεν έγινε πράξη. Το αντίθετο, θα έλεγα. Η οικονομική κατάσταση αμβλύνει το χάσμα μεταξύ...
Ο Φουκουγιάμα δεν είχε δίκιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι σημαίνει η «Πτώση του Τείχους» σήμερα (30 χρόνια μετά);
O ανθρώπινος κοινωνικός κόσμος σήμερα δεν έχει κέντρο, δεν συγκροτείται στη βάση μιας «πρώτης αρχής» λειτουργίας. Γι’ αυτόν τον λόγο «ηγέτες» όπως ο Tραμπ ή ο Eρντογάν ή ο Oρμπαν κ.ά. παίζουν πρωταγωνιστικό...
Τι σημαίνει η «Πτώση του Τείχους» σήμερα (30 χρόνια μετά);
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ταχύτατες μεταβολές και συνέπειες
Για τις μάζες των Ευρωπαίων, οι τελευταίες φάσεις της καταρρέουσας φεουδαρχίας και η ανάδυση ισχυρών εθνικών μοναρχιών ήταν μια περίοδος υπερβολικού στρες. Η ανάπτυξη του εμπορίου, των αγορών εμπορευμάτων και...
Ταχύτατες μεταβολές και συνέπειες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας