Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ελληνες Ρομά χωρίς ιθαγένεια, χωρίς δικαιώματα, χωρίς υποχρεώσεις
EUROKINISSI / ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ελληνες Ρομά χωρίς ιθαγένεια, χωρίς δικαιώματα, χωρίς υποχρεώσεις

  • A-
  • A+

Με σχέδιο νόμου, το οποίο συζητήθηκε τις προηγούμενες ημέρες στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, προβλέπεται η κατάργηση μιας διάταξης που σκοπό είχε να λύσει το πρόβλημα της ανιθαγένειας μερικών χιλιάδων Ελλήνων Ρομά. Δυστυχώς, η εξέλιξη αυτή αποτελεί οπισθοδρόμηση, αφού μάλιστα δεν αντικαθίσταται ή βελτιώνεται το υπάρχον νομικό πλαίσιο, αλλά απλώς καταργείται.

Οι Ρομά στην Ελλάδα αναγνωρίστηκαν ως Ελληνες πολίτες μόλις το 1955 με νομοθετικό διάταγμα, αφού έως τότε το καθεστώς τους διεπόταν από τους νόμους περί αλλοδαπών. Οι προσπάθειες καθορισμού της ιθαγένειάς τους κορυφώθηκαν το 1978-1979, με την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή να προβαίνει σε μαζική απόδοση ιθαγένειας και εγγραφή των αδήλωτων Ρομά στην Ελλάδα. Δεδομένου όμως του κοινωνικού αποκλεισμού και της, σε αρκετές περιπτώσεις, ακραίας περιθωριοποίησης, δεν ενεγράφησαν όλοι οι Ρομά, ενώ ένα ποσοστό τους παρέμεινε χωρίς ιθαγένεια.

Συνεπεία της ιστορικής αυτής εξέλιξης, υπάρχουν ακόμη και σήμερα τα παιδιά και εγγόνια όσων δεν εντάχθηκαν στις μαζικές πολιτογραφήσεις, Ελληνες Ρομά οι οποίοι δεν μπορούν να εγγραφούν στα δημοτολόγια, ενώ για άλλους η ιθαγένειά τους παραμένει μη καθορισμένη διοικητικά. Ο αριθμός τους δεν είναι εξακριβωμένος –πιθανότατα αφορά λίγες χιλιάδες ανθρώπους, αριθμός που δεν είναι μικρός– αλλά οι συνέπειες για τη ζωή τους τεράστιες. Οι άνθρωποι αυτοί φέρουν το καθεστώς του «ανιθαγενούς» και δεν έχουν ούτε τα απαραίτητα δικαιώματα, αλλά ούτε και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον νόμο.

Το πρόβλημα τέθηκε στις ελληνικές κυβερνήσεις, τόσο από θεσμικούς φορείς όπως ο Συνήγορος του Πολίτη, όσο και από διεθνείς οργανισμούς όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης μέσω προγραμμάτων που υλοποιούν στην Ελλάδα (όπως το JUSTROM). Μέρος του προβλήματος ήρθε να λύσει η διάταξη του 4604/2019, με την οποία προβλέφθηκαν ειδικές δικλίδες ώστε αφενός να αποδοθεί η ιθαγένεια στους ανθρώπους αυτούς, αφετέρου να μη γίνει εκμετάλλευση του νόμου από άλλους ανιθαγενείς –αλλοδαπούς– Ρομά οι οποίοι ήρθαν στην Ελλάδα με τα κύματα μεταναστεύσεων μετά το 1990.

Τώρα προβλέπεται η κατάργηση αυτής της δυνατότητας, στην ουσία πριν καν εφαρμοστεί. Κατά την αιτιολογική έκθεση, οι εγγυήσεις δεν είναι αρκετές. Ακόμη και αν αυτό είναι αλήθεια -αν και η διάταξη ήδη προβλέπει πολλές δικλίδες ασφαλείας–, η Πολιτεία οφείλει να μελετήσει και να προβλέψει τις εγγυήσεις εκείνες που θεωρούνται απαραίτητες, όπως πρότεινε και η Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Μάλιστα, το νέο σχέδιο νόμου παραπέμπει τη συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων στη διαδικασία πολιτογράφησης που ακολουθείται για τη δεύτερη γενιά μεταναστών (μέσω του δικαίου του εδάφους). Εκτός του ότι έτσι δεν λύνεται το πρόβλημα, αφού συνήθως δημιουργείται ακριβώς από την έλλειψη εγγράφων και αποδεικτικών στοιχείων μακράς παρουσίας στη χώρα –κάτι που λύνεται με την επιτροπή εμπειρογνωμόνων που προβλέπει η υπό κατάργηση διάταξη-, γίνεται επιπλέον το μέγα λάθος να εξομοιώνονται οι Ρομά με ιστορική παρουσία στην Ελλάδα με τα παιδιά των αλλοδαπών, σαν να υπονοείται κάποια συσχέτισή τους.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων έχουν επανειλημμένα τονίσει το γεγονός ότι τα κράτη έχουν υποχρέωση να εντοπίσουν το μέγεθος του προβλήματος, αλλά και να υιοθετήσουν μέτρα στην κατεύθυνση επίλυσής του. Είναι ένα ζήτημα θεμελιωδών δικαιωμάτων για όσους βρίσκονται σε καθεστώς ανιθαγένειας, αλλά και κοινωνικής ειρήνης και προστασίας της πλειοψηφίας από ανθρώπους θεσμικά αόρατους.

Η κυβέρνηση λοιπόν θα πρέπει να λάβει συγκεκριμένα μέτρα, όχι για την κατάργηση των υπαρχουσών διατάξεων, αλλά για να θωρακίσει και να διασφαλίσει την υλοποίησή τους. Επίσης, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών να προωθήσει μέτρα πληροφόρησης, νομικής συμβουλευτικής και βελτίωσης της πρόσβασης στις διαδικασίες, τόσο γι' αυτούς που για ιστορικούς λόγους δεν έχουν διοικητικά καθορισμένη την ελληνική ιθαγένεια, όσο και για όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα με την αστικοδημοτική τους κατάσταση.

* Εμπειρογνώμονας του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΣτΕ), συντονιστής για την Ελλάδα του προγράμματος JUSTROM (κοινό πρόγραμμα ΣτΕ, Ευρωπαϊκής Επιτροπής)

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Σκοτάδι της Τούλσα: 31 Μαΐου 1921
Μια υπενθύμιση λοιπόν για μια από τις μεγαλύτερες σφαγές στην ιστορία, σταθμό στο αιώνιο γαϊτανάκι που αλλάζει πρόσωπα και προσωπεία, αντιστρέφει θύτες και θύματα κι όμως μένει ίδιο να κυνηγά όπου γης τους...
Το Σκοτάδι της Τούλσα: 31 Μαΐου 1921
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εγκλημα, μίσος, προκατάληψη
Πριν από λίγες ημέρες στην Αμφισσα, ένας 35χρονος δολοφόνησε πυροβολώντας ένα 13χρονο παιδί. Η ωμή βία, η οποία στέρησε τη ζωή ενός παιδιού, εντάσσεται στη σφαίρα της ρατσιστικής συμπεριφοράς και μάλιστα στην...
Εγκλημα, μίσος, προκατάληψη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Κρυμμένη Γυφτιά
Αφορμή τις δηλώσεις Δαβάκη για τους Ρομά, αποδέκτες των ρατσιστικών σχολίων του. Το θέμα δεν είναι απλώς η διείσδυση της Ακροδεξιάς σε «mainstream» πολιτικά κόμματα, αλλά η γενικευμένη αποδοχή της κοινωνίας...
Η Κρυμμένη Γυφτιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετά το Μενίδι
Το Μενίδι μπορεί να γίνει η αρχή για μια μακρόπνοη πολιτική που μπορεί να θεραπεύσει την κοινωνική παθογένεια. Η επόμενη μέρα δεν μπορεί να είναι πολεμική. Η οδυνηρή απώλεια του παιδιού προκάλεσε θλίψη και...
Μετά το Μενίδι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μία προσευχή για όλους! Ο αντιρατσισμός στην πράξη
Το συγκεκριμένο άρθρο γράφεται με σκοπό να αποτελέσει μια απάντηση σε όσους παρ’ ότι από άλλους ιδεολογικούς χώρους, εν τούτοις θεωρούν πως έχουν το δικαίωμα, εν τέλει να μας εγκαλούν με βάση τι (δεν) πρέπει...
Μία προσευχή για όλους! Ο αντιρατσισμός στην πράξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια άλλη πολιτική δικαιωμάτων
Είναι άσκηση υψηλής δυσκολίας η σύνταξη ενός οδικού χάρτη για την προστασία των πιο θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ελλάδα της ύφεσης και της ακραίας λιτότητας. Οι επιπτώσεις δημοσιονομικών συνθηκών και πολιτικών...
Μια άλλη πολιτική δικαιωμάτων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας