• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 15.8°C
    4 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.8°C / 8.5°C
    4 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.4°C / 13.4°C
    5 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.3°C / 5.9°C
    3 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    4 BF
    55%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.1°C / 7.9°C
    3 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    2°C 1.4°C / 4.1°C
    5 BF
    80%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 9.6°C / 12.6°C
    4 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.2°C / 20.3°C
    6 BF
    45%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 14.9°C / 17.9°C
    3 BF
    42%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 19.1°C
    6 BF
    42%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 12.9°C / 15.7°C
    3 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.9°C
    6 BF
    62%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 15.5°C
    4 BF
    47%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.4°C / 15.5°C
    4 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    3 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.0°C / 15.4°C
    4 BF
    45%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.3°C
    2 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 4.8°C / 10.4°C
    4 BF
    53%
  • Καστοριά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    3 BF
    83%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μάχη των συμβολισμών της λαϊκής γλώσσας

  • A-
  • A+

Μία από τις σηματοδοτήσεις της αποκατάστασης της δημοκρατίας το 1974 στην Ελλάδα ήταν η ανάγκη καλλιέργειας μιας νέας πολιτισμικής παιδείας. Στον υποδοχέα του καινούργιου εστίασαν όχι μόνον οι φορείς της πολιτικής, αλλά και της νεότερης δημοσιογραφίας, με την υιοθέτηση μιας λαϊκής ή και λαϊκότροπης γλώσσας με δημοκρατικές συνδηλώσεις. Η καθιέρωση της ακώλυτης χρήσης της δημοτικής γλώσσας ευνοήθηκε ως ένα πολιτισμικό απότοκο της επανόδου του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Η κοινωνική δυσπιστία που συνδεόταν με τη λαϊκότητα της ομιλούμενης γλώσσας υποχώρησε και το τέλος της επισημότητας του δημόσιου λόγου δεν άργησε να ακολουθήσει. Από τις ρομαντικές υπερβολές του αρχαϊσμού μεταβήκαμε σε νεότερες ρομαντικές υποδηλώσεις της χρήσης της λαϊκής γλώσσας ως ένδειξη του μεγάλου ενδιαφέροντος της πολιτικής και τηλεοπτικής εξουσίας υπέρ των συμφερόντων του λαού.

Με την είσοδο της ελεύθερης ραδιοτηλεόρασης στις αρχές της δεκαετίας του 1990 οι εκπρόσωποι της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας επιχείρησαν να εμφανιστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οικείοι έναντι των αποδεκτών του λόγου τους συγκλίνοντας «προς τα κάτω» το ρεπερτόριό τους.

Αν και φορείς ενός εκ φύσεως δημόσιου και διακεκριμένου είδους λόγου, εν τούτοις εντρύφησαν στην άτυπη καθημερινή γλώσσα του μικρομεσαίου πολίτη εγκαταλείποντας την τυπικότητα και αυστηρότητα του παρελθόντος. Νεότεροι και σύγχρονοι «δημοτικιστές», που προέρχονταν από την πολιτικοεκδοτική ιεραρχία, προσέγγισαν τα «χαμηλά» κοινωνικοοικονομικά στρώματα μέσω της λαϊκότητας του γλωσσικού κώδικα, ακόμη και με την επαναφορά διαλεκτικών στοιχείων, στο πλαίσιο μιας στάσης, που ονόμασα στάση υψηλής εικονικής και απατηλής οικειότητας.

Η ιστορία επαναλήφθηκε και η μάχη των συμβολισμών δεν έπαψε. Οι πρόσφατες αλλά και τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα, όπως η οικονομική κρίση και τα διάφορα κινήματα διαμαρτυρίας που αναπτύχθηκαν, επανέφεραν τον συμβολισμό της χρήσης της ομιλούμενης δημοτικής στο φυσικό του πεδίο, αυτό της ανατροπής και της απείθειας στην εξουσία.

Αμέσως μετά, επιχειρήθηκε μία ενδιαφέρουσα αντιστροφή, όταν τα πολιτικο–τηλεοπτικά, εγχώρια και ξένα, συστήματα επιστράτευσαν τη λαϊκή γλώσσα, όχι για να υπερασπιστούν τις αναμονές και τις προσδοκίες του λαού, αλλά για να στιγματίσουν τον λαό ως υπεύθυνο της υπαγωγής της χώρας σε καθεστώς οικονομικής επιτήρησης. Αν και η εμβληματοποίηση της γλώσσας εξακολουθούσε να είναι ισχυρή, εν τούτοις άλλαξε πεδία, δεδομένου ότι σημαντικές ιδεολογικές και πολιτισμικές αφετηρίες μετατοπίστηκαν προς διαφορετικές εστίες δύναμης και πλούτου.

Μολονότι πριν από την εγκατάσταση των μνημονίων, η λαϊκή γλώσσα χρησιμοποιούνταν από δημοσιογράφους, πολιτικούς και διαφημιστές για τη διεύρυνση των ακροατηρίων και τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, η ίδια μορφή της γλώσσας επιλέχθηκε στο εξής προκειμένου να διευκολύνει την κατασκευή της συναίνεσης και αποδοχής των σκληρών μνημονιακών μέτρων. Εάν δηλαδή στα χρόνια της ευμάρειας για την ελληνική κοινωνία, η γλώσσα υπηρετούσε την αποκαλούμενη στάση εικονικής ευμένειας και υψηλής απατηλής οικειότητας, στα χρόνια της οικονομικής υστέρησης η ίδια γλώσσα επιστρατεύτηκε για να στιγματίσει τον λαό εν γένει και την κάθε μία μονάδα χωριστά για το οικονομικό αδιέξοδο στο οποίο κατήλθε η χώρα.

Ενα εντυπωσιακό στοιχείο που αναδύεται ως προβληματισμός αφορά σε αναθεωρήσεις και επαναδιαπραγματεύσεις της νοηματοδότησης πολλών λέξεων και φράσεων, οι οποίες μέχρι τα μνημόνια είχαν ένα διαφορετικό περιεχόμενο.

Η «επαναβάπτιση» των περιεχομένων, εάν θα μπορούσα να περιγράψω με αυτόν τον τρόπο την εν πολλοίς αυθαίρετη χρήση των σημαινόντων και των μορφών για να απεικονίσουν διαφορετικές ενέργειες ή καταστάσεις (σημαινόμενα), οδήγησε το κοινό των παραληπτών σε μία παραλυτική σύγχυση, με την «ομοφωνία» την οποία επιχείρησε να επιβάλει μερίδα των ΜΜΕ. Κοντολογίς, αφορούσε μία επαναδιαμόρφωση των σημασιών και των ιδεών που όμως απεικονίζονται με τις ίδιες ηχητικές ακολουθίες, τις ίδιες ακουστικές εικόνες.

Κι ενώ οι αλλαγές των γλωσσικών σημείων απαιτούν μια ελεύθερη συγκατάθεση της κοινότητας, που είναι ένας παράγοντας συντήρησης, εν τούτοις στην πράξη παρατηρήθηκαν βίαιες μεταβολές ως προς τις έννοιες και τα περιεχόμενα των λέξεων, χωρίς αυτές να προκύπτουν από την αβίαστη χρήση μεταξύ των φυσικών χρηστών, αλλά από την από επάνω προς τα κάτω επιβολή και νομιμοποίηση.

*αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημοκρατία και ΜΜΕ στην Ελλάδα
Με τις θεωρητικο-πολιτικές συνθήκες επίγνωσης του παρόντος, μπορούμε να πούμε ότι το ιδιωτικό επικοινωνιακό σύστημα ενημέρωσης που θεσμοθετήθηκε κατά τη δεκαετία του ’90, σήμερα είναι παρωχημένο, είναι...
Δημοκρατία και ΜΜΕ στην Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γλώσσα, επιβολή και αμφισβήτηση
Κάθε φορά που η οικονομικοπολιτική ή και μιντιακή εξουσία αλλάζει ή τροποποιεί τις έννοιες των λέξεων με σκοπό την αποσιώπηση ή απόκρυψη περιεχομένων με αντιλαϊκό περιεχόμενο, εκδηλώνεται μία (αντ)απάντηση σε...
Γλώσσα, επιβολή και αμφισβήτηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ελαττωματική δημοκρατία
Στα προπαγανδιστικά εργαλεία της κυβέρνησης κυριάρχησε το επιχείρημα ότι -μαζί με την αστυνομία- «επιτέλους μπαίνει η δημοκρατία στα Πανεπιστήμια». Ξέχασε να συμπληρώσει ότι «μπαίνει η ελαττωματική δημοκρατία».
Η ελαττωματική δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΜΜΕ και Δημοκρατία
Ολοι οι πολιτικοί ηγέτες και πρωθυπουργοί μεταπολιτευτικά αντιμετωπίστηκαν και θετικά και αρνητικά από τα ΜΜΕ. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης, που προστατεύεται από αδιαπέραστο τείχος και...
ΜΜΕ και Δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκλογικές υποθήκες
Προοδευτική σεισμική δόνηση πολλών Ρίχτερ από τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ, αισθητή σε όλο τον πλανήτη.
Εκλογικές υποθήκες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πραγματικότητα μικρής διάρκειας και δημοκρατία
Η αλήθεια είναι ότι ο σημερινός άνθρωπος, παρά την ανάπτυξη της τεχνολογίας που του επιτρέπει με σχεδόν μηδενικό κόστος και σε πραγματικό χρόνο να έχει πρόσβαση σε αναρίθμητες ποσότητες πληροφορίας, γνώσης και...
Πραγματικότητα μικρής διάρκειας και δημοκρατία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας