• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 14.5°C
    1 BF
    85%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.1°C / 13.3°C
    0 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.0°C / 13.4°C
    2 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 9.7°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    3 BF
    87%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.2°C / 12.6°C
    1 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.4°C / 7.3°C
    1 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 11.6°C
    2 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 12.7°C / 18.7°C
    4 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 12.9°C / 15.9°C
    3 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 15.2°C
    1 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 12.6°C
    2 BF
    75%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.1°C / 15.1°C
    2 BF
    73%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.5°C / 8.9°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 10.6°C
    0 BF
    83%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.8°C
    3 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 14.8°C
    2 BF
    86%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 12.7°C
    1 BF
    87%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 9.7°C / 13.3°C
    1 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.8°C / 5.8°C
    0 BF
    76%

Στην οροφή ενός πυροσβεστικού σταθμού, στο Λάιβερμορ της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ, ανάβει μια λάμπα συνεχώς από το 1901 μέχρι σήμερα

Ο κατασκευαστής αναγκών

  • A-
  • A+

Στο προφητικό βιβλίο για τις ρίζες της παρακμής του δυτικού πολιτισμού «Ο Παπαλάγκι», που σημαίνει ο δυτικός άνθρωπος, καταγράφεται η μαρτυρία του «άγριου» φύλαρχου Τουιαβίι από το νησί Τιαβέα του Νότιου Ειρηνικού για τον τρόπο ζωής του λευκού ανθρώπου μετά την επίσκεψή του στην Ευρώπη. «Ο Παπαλάγκι είναι φτωχός γιατί τον εξουσιάζει το πράγμα… όποιος έχει λίγα πράγματα θεωρεί τον εαυτό του φτωχό και πενθεί… Γι’ αυτό και τα πρόσωπα των λευκών είναι συχνά θλιμμένα… ελάχιστοι απ’ αυτούς βρίσκουν χρόνο να δουν τα πράγματα του μεγάλου πνεύματος, να παίξουν στην πλατεία του χωριού, να χορέψουν και να τραγουδήσουν… Ακουσα κάποιον απ’ αυτούς να λέει για μας ότι πρέπει να τους επιβάλουμε ανάγκες… δηλαδή πράγματα… να φτιάξουμε πράγματα για μας, αλλά πρώτα απ’ όλα για τον Παπαλάγκι. Να γίνουμε κι εμείς κουρασμένοι, γκρίζοι και σκυφτοί».

Ενα μεγάλο ελληνικό τηλεοπτικό κανάλι μάς βομβαρδίζει εσχάτως με το σλόγκαν «τα ωραιότερα πράγματα στη ζωή δεν είναι πράγματα». Τι ειρωνεία αυτό να λέγεται από το κατεξοχήν μέσο δημιουργίας και επιβολής αναγκών. Κι όμως, για τον δυτικό πολιτισμό τα ωραιότερα πράγματα στη ζωή είναι πράγματα και μάλιστα προγραμματισμένης βραχυβιότητας, για να συντηρείται η οικονομία της ανάπτυξης και το ανθρωπολογικό τέρας που της αντιστοιχεί, το οποίο καταναλώνει για να υπάρχει (Ζ. Μπάουμαν, Α. Γκορζ). Στην οροφή ενός πυροσβεστικού σταθμού, στο Λάιβερμορ της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ, ανάβει μια λάμπα συνεχώς από το 1901 μέχρι σήμερα. Το καρτέλ των εταιρειών παραγωγής λαμπτήρων ορθώς προέβλεψε ότι η καρδιά του καπιταλισμού δεν είναι μόνο η αέναη δημιουργία νέων αναγκών αλλά και η δημιουργική καταστροφή τους, η προγραμματισμένη δηλαδή απαξίωση των προϊόντων που αντιστοιχούν στις νέες ανάγκες. Σε μια μυστική συνάντηση του καρτέλ στη Γενεύη το 1924 αποφασίστηκε ότι ο λαμπτήρας αυτός ήταν ένα επιστημονικό ατύχημα και γι’ αυτό καθόρισε και επέβαλε στις εταιρείες παραγωγής λαμπτήρων ότι η μέση διάρκειά τους δεν πρέπει να ξεπερνά τις χίλιες ώρες. Η προγραμματισμένη βραχυβιότητα, η ημερομηνία λήξης των προϊόντων είναι ένας από τους πυρήνες κάθε επιχειρησιακής στρατηγικής που σέβεται τον εαυτό της. Ταυτόχρονα, ο καταναλωτής, το εξαντικειμενοποιημένο υποκείμενο της μοντέρνας κοινωνίας, απαξιώνει την ανθεκτικότητα ως κάτι ξεπερασμένο, ορίζει την υπόστασή του από τον αριθμό των απορριμμάτων του, από τον αριθμό των ξεπερασμένων που επέρριψε στον κάλαθο των αχρήστων ή ανακύκλωσε για να έχει ήσυχη την οικολογική του συνείδηση.

Τι είναι όμως οι ανθρώπινες ανάγκες, οι επιθυμίες; Στο κρίσιμο αυτό ζήτημα όλο το πολιτικό και επιστημονικό προσωπικό της νεωτερικότητας (φιλελεύθερο και αριστερό) δίνει την ίδια απάντηση: είναι απεριόριστες. Και όχι μόνο είναι απεριόριστες, αλλά κάθε προσπάθεια περιορισμού τους είναι ταυτόσημη με την περιστολή της ελευθερίας του ατόμου. Οταν το δικαίωμα στην απεριόριστη ατομική επιθυμία ταυτίζεται με την ελεύθερη βούληση, τότε το συμπέρασμα βγαίνει αβίαστα. Κάθε περιορισμός των αναγκών είναι χειραγώγηση της ελεύθερης βούλησης ή, όπως σωστά επισημαίνει ο Κ. Δουζίνας, «καλό είναι να ακολουθείς τις επιθυμίες σου και κακό να τις εμποδίζεις». Στην καρδιά της νεωτερικότητας βρίσκεται το αυτοαναφορικό και ιδιοτελές άτομο, που θεωρεί παλιομοδίτικη την αγωνία για την αναζήτηση του κοινού καλού και πρόοδο τον ηδονιστικό καταναλωτισμό. Οταν οι ανάγκες δεν θεωρούνται ότι είναι φυσικές αλλά ιστορικές, τότε εύλογα είναι μεταβαλλόμενες, απεριόριστες και ακόρεστες. Γι’ αυτό άλλωστε, σύμφωνα με τον φιλελευθερισμό, πρόοδος είναι να ενεργοποιήσουμε το προσωπικό συμφέρον για την ικανοποίηση των επιθυμιών μέσω της αγοράς και για την Αριστερά πρόοδος είναι η χωρίς ταξικούς φραγμούς ικανοποίηση των απεριόριστων επιθυμιών.

Το ζήτημα βέβαια δεν είναι μόνο ότι σ’ έναν πεπερασμένο πλανήτη δεν είναι δυνατόν να επιδιώκουμε, χωρίς την καταστροφή του, την απεριόριστη επέκταση των αγαθών και των αναγκών, αλλά και ότι η ικανοποίηση των ακόρεστων προσωπικών αναγκών ή ο εκδημοκρατισμός της καταναλωτικής βουλιμίας, το δικαίωμα δηλαδή των φτωχών στρωμάτων στην καταναλωτική φρενίτιδα, οδηγούν σε ένα και το αυτό αποτέλεσμα: στην έκπτωση της ανθρωπινότητας, στην ταύτισή της με τα εμπορεύματα. Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο κατασκευαστής εργαλείων και προϊόντων (homo faber) αλλά και κατασκευαστής αναγκών. Και αυτή η δεύτερη ιδιότητά του εκπτωχεύει την ανθρωπινότητά του. Γι’ αυτό η νοηματοδότηση της ζωής είτε θα δοθεί μέσω του ατομοκεντρικού μοντέλου και του καταναλωτισμού (καταναλώνω, άρα υπάρχω) είτε μέσω της επιδίωξης μιας κοινωνίας λιτής αφθονίας (λιγότερα είναι καλύτερα) και αλληλεγγύης. Το ζήτημα των αναγκών είναι η μάχη των μαχών.

* καθηγητής ΤΕΙ Ηπείρου, συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλές σκέψεις για την οικονομία
Με βάση την ετυμολογία, η οικονομία είναι η επιστήμη που μελετά τους νόμους του ζωτικού μας περιβάλλοντος -του οίκου μας- και μ’ αυτόν τον τρόπο μάς επιτρέπει μια ορθολογική προσέγγιση του ίδιου του...
Απλές σκέψεις για την οικονομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παπαγαλία
Φτιάξαμε χρυσά κλουβάκια και είναι τόσο ωραία διακοσμημένα, με πολύχρωμες γιρλάντες και πρόσβαση στο διαδίκτυο, που δεν βλέπουμε καν ότι η πόρτα τους είναι ανοιχτή.
Παπαγαλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κυτταρίτιδα της πατρίδος μου
Εχει δίκιο ο ποιητής. Η κοινωνική και πολιτισμική κυτταρίτιδα έχει τρυπώσει παντού. Κυρίως στα μυαλά και στη συμπεριφορά των ανθρώπων.
Η κυτταρίτιδα της πατρίδος μου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλότητα
Η πιο σαγηνευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την ολέθρια επιρροή της είναι να προσκαλεί τα θύματά της (και κυρίως τα πιο ευάλωτα: νήπια, εφήβους, νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους)...
Απλότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
H έκφραση γνώμης στους καιρούς μας
Η έκφραση γνώμης είτε αφορά σε μεγάλα κομβικά ζητήματα που προκαλούν ευλόγως εύρος δημοσιολογικών καταγραφών είτε απλές καθημερινές συναναστροφές σε ανύποπτα χρονικά σημεία, έχει πάντα τη δική της σημασία. Και...
H έκφραση γνώμης στους καιρούς μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αστοί και προλετάριοι
Ακουγα, τις προάλλες, τον Πορτοσάλτε να αναφέρεται υπερηφάνως στην αστική παράταξη, της οποίας, ευλόγως, θεωρεί τον εαυτό του επίλεκτο μέλος. Εχω ακούσει και τους Βορίδη και Γεωργιάδη να αναφέρονται -με τη...
Αστοί και προλετάριοι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας