Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Και το «τίμημα της ευτυχίας»;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Και το «τίμημα της ευτυχίας»;

  • A-
  • A+

Τι επιλέγεται να προβληθεί στη θεατρική σκηνή, με ποιο τρόπο και με ποια συνεύρεση των επιμέρους μερών, ιδίως όταν στο κέντρο της τοποθετείται η προϊούσα γήρανση των ανθρώπων; Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο «κοινωνικός βίος» είναι εξαιρετικά περίπλοκος μέσα στην απλότητά του. Η κοινωνική παραγωγή της ζωής των ανθρώπων αφορά το σύνολο των ιστορικά διαμορφωμένων σχέσεων που επικαθορίζουν τους όρους αναπαραγωγής των υποκειμένων ως κοινωνικών όντων, τα οποία έτσι επιχειρούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους. Ο «βίος», λοιπόν, συγκεφαλαιώνει όλους τους κοινωνικά δυνατούς τρόπους μετατροπής των ανθρώπων από «φυσικά» σε «ιστορικά» όντα.

Υπάρχει βέβαια μια διαρκής διελκυστίνδα των μέσων ικανοποίησης «πάγιων» και «καινοφανών» αναγκών λόγω μιας ορισμένης αλλαγής ρόλων με την πρόδηλη εμπορευματική μορφή που παρουσιάζονται. Στον βαθμό, δηλαδή, που η χρηστική αξία γίνεται ανταλλακτική και επομένως μετατρέπει τον κοινωνικά αναγκαίο χρόνο εργασίας για την παραγωγή της σε κερδοφόρα αγοραπωλησία, ιδίως όταν η «νεολαία» έρχεται και «χτυπάει την πόρτα».

Διακρίνουμε πόσο έχουν αυξηθεί τα ρήγματα που έχουν υποστεί τα δοκάρια και όχι η ψευδοροφή του σπιτιού μας; Τούτο άλλωστε είναι που υπόσχεται, δηλαδή που κρατάει ζωηρή την προσδοκία, και την εξάλειψη των αντιθετικών πόλων και συναφώς την κατάργηση του εξουσιαστή των ανθρωπίνων αναγκών, ιδίως όταν μπορείς και ανεβαίνεις στον «ανεμοδείκτη» ενός σπιτιού, σε «ιλιγγιώδη ύψη».

Στα γηρατειά μήπως εντείνεται η σύζευξη «ειρωνείας» και «μελαγχολίας»; Αυτός που μπορεί να (αυτο)ειρωνεύεται συνάμα ενδέχεται να μελαγχολεί. Να διαθέτει την επίγνωση των βαθμών συνταύτισης ή όχι επιθυμητού στόχου και επίτευξής του. Με άλλα λόγια, αυτή η δυσχερής συνάντηση «είναι» και «δέοντος» αφορά τη βαρύθυμη εσωστρέφεια των υποκειμένων. Τούτο δεν οδηγεί βέβαια σε παραίτηση και συνθηκολόγηση. Ισα ίσα, εντείνει σε ένα πλέγμα αυτοπροστασίας, κατά την εκτύλιξη της διακινδύνευσης, και σε μια έλξη προς αυτό που κάποτε θα έπρεπε να επιτευχθεί, σε αντίθεση προς το «τρομερό χτύπημα της μοίρας».

Πολλοί μίλησαν για το προνόμιο των «εξαιρετικών», για παράδειγμα των Βίκινγκς, αν και πρόκειται για το εξαιρετικό σημείο έλξης όσων δεν βολεύονται με τον υπάρχοντα κόσμο: να «τολμήσεις ό,τι ποθείς πάνω απ’ όλα»… Από άλλη σκοπιά συναρτήθηκε, με αρκετές παραλλαγές, η «απαισιοδοξία της νόησης» με την «αισιοδοξία της βούλησης», ακόμη και για το «βασίλειο της Πορτοκαλίας».

Ανεξάρτητα απ’ αυτές τις διατυπώσεις, η μελαγχολία διέπεται από την «ηθική του βελτίστου» και την προσδοκία για το «αναποδογύρισμα της τύχης». Την «ενεργητική απαισιοδοξία» έχουν όμως ως διαρκή σύμμαχό τους εκείνοι που προσπαθούν να γεφυρώσουν την πραγματικότητα με το ιδεώδες, με το «τρολ»/«δαίμονα» που τους ωθεί να «τολμήσουν ό,τι ποθούν».

Πώς διαβιοί το «ζευγάρι»; Η οντολογία της δυαδικότητας, που εξακολουθεί να ονομάζεται «οικογένεια», αποτελεί τη στοιχειώδη μορφή πληρότητας του όντος. Εφόσον ο ένας ή η μία δεν κάνει χωρίς την άλλη/τον άλλο, ακόμη και στον μεσημβρινό ύπνο. Η αμοιβαία συμπλήρωση ως αλληλοπεριχώρηση προκύπτει από την πιο μικρή «παρέα» ή από την πιο μικρή «κοινότητα οικειότητας», όπου χτίζεται –μια ολόκληρη ζωή– ο ελάχιστος τόπος για να μαθαίνουμε και να ελπίζουμε. Η δυάδα επιτελεί ρόλο αμοιβαίου καθρέφτη σε συνθήκες συνεργασίας, συντροφικότητας και αγάπης.

Ως εστία του συν-είναι, ο οίκος (και ό,τι αυτός συνεπάγεται) διασφαλίζει την αντικατάσταση των «ρόλων» όσων συμβάλλονται σ’ ένα ενιαίο πεδίο προθετικότητας για την περιστολή του αγοραφοβικού πλέγματος που τους συνέχει χωρίς να τους συνθλίβει. Ως θεσμός ενσωμάτωσης, η οικογένεια μπορεί να απομειώνει ή να διπλασιάζει τις δυνάμεις του όντος; Η δισυπόστατη υφή της συν-ουσίας, ως αγοραφοβική και συνάμα χειραφετική, είναι το ακριβέστερο «αρχείο» των περιπετειών του όντος. Καταγράφει σχέσεις και πράξεις «περι-ουσίας», «εξ-ουσίας», «παρ-ουσίας» και «απ-ουσίας». Δηλαδή, ό,τι αφορά τα υπάρχοντα και τα συμβολικά αγαθά των μετόχων του «συν-είναι». Ο,τι τους καθιστά διαρκώς παρόντες και συνάμα ό,τι θραύει επώδυνα τους δεσμούς συνεπαφής, ιδίως με «άδεια παιδικά δωμάτια». Χωρίς παιδιά – έπειτα από «τρομερό χτύπημα της μοίρας»– σχηματίζεται με τον καιρό μια ρευστή διπλή «ταυτότητα», εφόσον η «πληγή δεν γιατρεύεται», ακόμη και όταν με τις κούκλες χτίζονται «μικρές παιδικές ψυχούλες».

Και πώς απαντούν ως προς τον θάνατο; Το μόνο που μπορεί κανείς να ευχηθεί είναι ο πόνος της διαδικασίας του θνήσκειν να συντομευθεί. Αυτή είναι η «ηθική της ευθανασίας» από την πλευρά του θνητού όντος.

Περίπου πριν από δεκατρείς δεκαετίες, ο Henrik Ibsen δημοσίευσε τον «Bygmester Solness», τον «Αρχιμάστορα Σόλνες» (1892), που πολλές φορές ανέβηκε και στη θεατρική σκηνή της χώρας μας. Εδώ και λίγες ημέρες ο Γρηγόρης Βαλτινός και όσες/όσοι επαρκέστατα τον συνοδεύουν δίνουν μια εξαιρετική παράσταση, έτσι ώστε να «ανήκει ο ένας στον άλλον… στα μεγάλα και στα μικρά», πράττοντας ακόμη και το «αδύνατο» και προσδοκώντας το «αναποδογύρισμα της τύχης»…

* ομότιμου καθηγητή Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Για το Πανεπιστήμιο…
Διευρύνεται διαρκώς ο προβληματισμός για την υπόσταση του εγχώριου Πανεπιστημίου, με όρους παλαιότερης –και όχι της πρόσφατης- εκπαιδευτικής πολιτικής.
Για το Πανεπιστήμιο…
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Στα δίκαια χέρια, στην αιώνια ελπίδα»…
Ακόμη κι όταν πεθάνουν, «θα ’μαστε πιο ζωντανοί από κάθε άλλη φορά» αφού όλοι θα «κοιτάζουν το ίδιο αστέρι που κοιτάξαμε» και «θ’ ανασαίνουν σ’ έναν κόσμο, που εγώ κ’ εσύ ονειρευτήκαμε».
«Στα δίκαια χέρια, στην αιώνια ελπίδα»…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τον λαό στο στόμα;
Συλλέγω, από την ίδια πηγή ή πένα, πλειάδα διατυπώσεων για τον «λαϊκισμό», αλλά και με εννοιολογική σκευή να υπόσχεται την επίτευξη συνδυασμού της «ιστοριογραφικής παραγωγής» με την «ιστορική κοινωνιολογία και...
Με τον λαό στο στόμα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «βιαιότητα δεν είναι φυσικά το μοναδικό μέσο του κράτους»…
Στην παρούσα Βουλή ο πρωθυπουργός δεν ήταν ο πρώτος που μίλησε για τη «νόμιμη άσκηση βίας», όταν για το ίδιο θέμα υπουργοί και βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος επικαλέσθηκαν τον Βέμπερ, με τη μνεία απλώς του...
Η «βιαιότητα δεν είναι φυσικά το μοναδικό μέσο του κράτους»…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο αριθμός των «κεραμών» «ανά καθηγητή»…
Πώς, όμως, θα υπάρξει «ορθολογικότερο» σύστημα κατανομής πόρων, όταν τα ποιοτικά κριτήρια (για κριτές και κρινόμενους) δύσκολα καθορίζονται και τα ποσοτικά οδηγούν σε μια άνιση μεταχείριση, ιδίως όταν θα...
Ο αριθμός των «κεραμών» «ανά καθηγητή»…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας