Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βαδίζοντας «τυφλοί» στη νέα ψηφιακή παγκοσμιοποίηση
AP PHOTO / PAUL WHITE
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Βαδίζοντας «τυφλοί» στη νέα ψηφιακή παγκοσμιοποίηση

  • A-
  • A+

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η εποχή της παγκοσμιοποίησης ολοκληρώθηκε στη δεκαετία που πέρασε και πλέον η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται στην επόμενη φάση της: στην εποχή της απο-παγκοσμιοποίησης. Μάλιστα, υποστηρίζουν ότι οι οικονομικές, πολιτικές αλλά και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από τα σημάδια της νέας αυτής εποχής.

Μάλλον όμως κάνουν λάθος. Προφανώς, δεν αντιλαμβάνονται ότι η παγκοσμιοποίηση γίνεται πιο σφοδρή, πιο βίαιη και πιο αυταρχική, καθώς έχει εισέλθει απλά σε διαφορετική φάση. Στην ψηφιακή της περίοδο. Αυτή η νέα εποχή θα είναι ταραχώδης, ισοπεδωτική, τομείς της οικονομίας θα ξεθωριάσουν, θέσεις εργασίας θα χαθούν και θα αναδυθούν νέοι νικητές, οι οποίοι αυτή τη φορά θα διεκδικήσουν να τα πάρουν... όλα.

Η εποχή όπου ο πλανήτης θα χτιστεί σε ψηφιακά θεμέλια και σε νέες γεωπολιτικές βάσεις έχει ήδη ξεκινήσει και οι αντιτιθέμενες δυνάμεις έχουν πάρει θέση για τη μεγάλη σύγκρουση: Στη μια πλευρά βρισκόταν η πολιτική και επιχειρηματική ελίτ που ωφελήθηκε περισσότερο στην προηγούμενη φάση της παγκοσμιοποίησης και από την άλλη οι εργαζόμενοι και οι κοινότητες που υπέφεραν περισσότερο. Και εδώ καταγράφεται το πρώτο παράδοξο. Ενώ οι ελίτ –πολιτικές και οικονομικές– οικοδομούν τη νέα μορφή του πλανήτη και τη νέα ψηφιακή μορφή του, όλοι οι υπόλοιποι κινούνται με τα δεδομένα της προηγούμενης φάσης της παγκοσμιοποίησης που διαμορφώνουν τον διάλογο σχετικά με τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στην απασχόληση και την ανισότητα.

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η επακόλουθη ύφεση έφεραν ένα τέλος σε τρεις δεκαετίες ταχείας ανάπτυξης του εμπορίου αγαθών και των υπηρεσιών. Οι διασυνοριακές χρηματοοικονομικές ροές μειώθηκαν κατά δύο τρίτα. Σε πολλές χώρες που παραδοσιακά υποστήριζαν την παγκοσμιοποίηση, η πολιτική συζήτηση για το εμπόριο μετατοπίστηκε από την εστίαση στα οικονομικά οφέλη, στις ανησυχίες για την απώλεια θέσεων εργασίας, την αποδιάρθρωση, την αποβιομηχάνιση και την ανισότητα. Η συναίνεση ότι το εμπόριο είναι μια κερδοφόρα για όλους υπόθεση έχει δώσει τη θέση της σε ένα σκεπτικό μηδενικού αθροίσματος και απαιτεί υψηλότερους φραγμούς. Από τον Νοέμβριο του 2008, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Global Trade Alert, οι χώρες του G-20 έχουν εφαρμόσει περισσότερα από 6.600 προστατευτικά μέτρα.

Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής είναι η ανάδυση των λαϊκιστών, οι οποίοι την τελευταία δεκαετία έχουν επικρατήσει σε χώρες που ήταν οι στυλοβάτες της παγκοσμιοποίησης, όπως οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Τραμπ και ο Τζόνσον άλλωστε δεν είναι τίποτα παραπάνω από εκφραστές αυτής της οπτικής, η οποία βασίζεται στην πεποίθηση ότι ο πολιτικός, οικονομικός και ο γεωπολιτικός εθνικισμός, μπορεί να αντισταθμίσει τις απώλειες από την ψηφιακή παγκοσμιοποίηση. Σε μια τέτοια οπτική, φαινόμενα όπως αυτά του Ιράν, της Λιβύης, της έξαρσης των μεταναστευτικών ροών, της καταστολής και της πολιτικής αυταρχικότητας, είναι οι φυσιολογικές απολήξεις μιας φιλοσοφίας σε αδιέξοδο.

Την ίδια στιγμή, όμως, η παγκοσμιοποίηση που καθοδηγείται από την ψηφιακή τεχνολογία αναδεικνύει νέες αντίρροπες δυνάμεις πιο αυταρχικές, πιο επεκτατικές και πιο κυριαρχικές. Η Κίνα και άλλες αναδυόμενες οικονομίες. Το αποτέλεσμα είναι να αναδειχθούν νέοι διεκδικητές για την οικονομική ηγεσία του πλανήτη, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται εσωστρεφείς και η Ε.Ε. με το Ηνωμένο Βασίλειο διαπραγματεύονται ένα διαζύγιο.

Η εμφάνιση νέων παικτών δεν αφορά μόνο στην πολιτική διακυβέρνηση αλλά και την οικονομική. Ενώ το εμπόριο το οποίο βασίζεται στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού που εκμεταλλεύονται τη φθηνή εργασία επιβραδύνεται, οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες σημαίνουν ότι περισσότεροι φορείς από ποτέ μπορούν να συμμετέχουν στις διασυνοριακές συναλλαγές, από μικρές επιχειρήσεις έως πολυεθνικές εταιρείες. Ετσι, καθώς η παγκοσμιοποίηση έχει γίνει ψηφιακή, το κέντρο βάρους της έχει μετατοπιστεί. Το 2000, μόλις σε ποσοστό 5% οι εταιρείες της λίστας «Fortune Global 500», των μεγαλύτερων διεθνών εταιρειών παγκοσμίως, είχαν την έδρα τους στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Μέχρι το 2025, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του McKinsey Global Institute, το ποσοστό αυτό θα φτάσει το 45%. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να παράγουν το μεγαλύτερο μέρος του ψηφιακού περιεχομένου που καταναλώνεται στα περισσότερα μέρη του κόσμου, αλλά αυτό θα αλλάξει σύντομα, καθώς οι γίγαντες της Κίνας, όπως η Alibaba, η Baidu και η Tencent, ανταγωνίζονται την Amazon, το Facebook και την Google. Η Κίνα αντιπροσωπεύει σήμερα το 42% των παγκόσμιων συναλλαγών ηλεκτρονικού εμπορίου κατά αξία. Οι επενδύσεις της χώρας στην τεχνητή νοημοσύνη, παρότι εξακολουθούν να υστερούν σε σχέση με εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών, είναι διπλάσιες από αυτές της Ευρώπης.

Η νέα εποχή της παγκοσμιοποίησης θα αποδειχθεί επίσης αποδιοργανωτική, καθώς θα εντείνει τον ανταγωνισμό. Νέες ιδέες κυκλοφορούν τώρα σε όλον τον κόσμο με εκπληκτική ταχύτητα, επιτρέποντας στις εταιρείες να αντιδρούν στη ζήτηση πιο γρήγορα από ποτέ. Οι λιανοπωλητές μόδας μπορούν να υιοθετήσουν μια μοντέρνα ιδέα και να τη μετατρέψουν σε ρούχα στο ράφι μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες, αντί για τους μήνες που συνήθως χρειάζονταν. Η άλλη πλευρά είναι ότι η περίοδος κατά την οποία μια επιχείρηση μπορεί να επωφεληθεί από μια καινοτομία πριν την αντιγράψουν οι ανταγωνιστές της έχει συρρικνωθεί δραματικά. Ως αποτέλεσμα, οι κύκλοι ζωής των προϊόντων έχουν μειωθεί κατά 30% τα τελευταία 20 χρόνια σε ορισμένες βιομηχανίες. Εν τω μεταξύ, η ποικιλία των προϊόντων εκρήγνυται και πολλές βιομηχανίες υιοθετούν «μαζική εξειδίκευση», χρησιμοποιώντας την τεχνολογία για να παράγουν κατά παραγγελία προϊόντα χωρίς να θυσιάζονται οι οικονομίες κλίμακας.

Και ενώ θα περίμενε κανείς ότι η έκρηξη ελευθερίας που καταγράφεται στην ψηφιακή «μορφή» θα βελτίωνε τους όρους της δημοκρατίας, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: ο ψηφιακός αυταρχισμός απλώνεται. Παραδείγματα πολλά και συνεχή. Η Κίνα θέσπισε νόμο που απαιτεί από τις εταιρείες να αποθηκεύουν όλα τα δεδομένα τους εντός των κινεζικών συνόρων, να περνούν ελέγχους ασφαλείας και να τυποποιήσουν τη συλλογή προσωπικών πληροφοριών, πράγμα που δίνει στην κυβέρνηση πρόσβαση σε τεράστιες ποσότητες ιδιωτικών δεδομένων. Ανάλογες επιλογές έχει υιοθετήσει και η Ρωσία του Πούτιν. Στις ΗΠΑ και την Ε.Ε. αναπτύσσεται ένα τεράστιο ψηφιακό πλέγμα, το οποίο στοχεύει στην αστυνόμευση κάθε διαφορετικής άποψης.

Και εμείς –όπως πάντα– βαδίζουμε, «τυφλοί» και αποπροσανατολισμένοι από τις πολιτικές ηγεσίες, σε μια εποχή χωρίς διέξοδο.

* Δημοσιογράφος, συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Διπλή αμφισβήτηση
Στη φετινή σύνοδο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός θα επιβεβαιωθεί, για ακόμη μία φορά, η διπλή πρόκληση-αμφισβήτηση με την οποία βρίσκεται αντιμέτωπη η παγκοσμιοποίηση.
Διπλή αμφισβήτηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
Οι τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ έκαναν οτιδήποτε ήταν στο χέρι τους για να στραγγαλίζουν συνεχώς την οικονομία των ΗΠΑ, όταν πρόεδρος της χώρας ήταν ο Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ.
Η συνωμοσία των επιχειρηματιών (1)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τα κινητά πέμπτης γενιάς (5G)
Πρόσφατα δημοσιεύτηκε στο Διαδίκτυο ένα κείμενο για το οικοσύστημα της 5G γενιάς, το οποίο προδικάζει σημαντικές εξελίξεις και από όπου μεταφράζω μέρος του.
Για τα κινητά πέμπτης γενιάς (5G)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υγιής ανταγωνισμός;
Το Πεντάγωνο των ΗΠΑ και οι ιδιωτικές διαδικτυακές πλατφόρμες πίεσαν την κυβέρνηση Τραμπ να στραφεί εναντίον της Huawei με την (χωρίς αποδείξεις ασφαλώς) κατηγορία ότι είναι φωλιά κατασκοπίας, ταυτόχρονα...
Υγιής ανταγωνισμός;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
Από τον Θατσερισμό του ’80 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι τραπεζικές τεχνολογίες, οι χρηματοοικονομικές καινοτομίες αγκαλιά με τους οίκους αξιολόγησης και την απουσία κάθε κρατικής ρύθμισης του...
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη Lehman Brothers στην κοινωνική βαρβαρότητα
Η χρηματοπιστωτική αναταραχή που ξέσπασε στις ΗΠΑ το 2007, με επίκεντρο τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου, λειτούργησε ως πυροκροτητής για την έκρηξη της μεγαλύτερης συστημικής οικονομικής κρίσης που...
Από τη Lehman Brothers στην κοινωνική βαρβαρότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας