• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.4°C / 30.1°C
    3 BF
    37%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.9°C / 31.1°C
    3 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    31°C 31.0°C / 31.0°C
    4 BF
    42%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 25.9°C / 28.9°C
    2 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    3 BF
    41%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.0°C / 29.8°C
    1 BF
    49%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.4°C / 26.2°C
    1 BF
    38%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    2 BF
    32%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.5°C / 27.1°C
    4 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.6°C / 25.9°C
    2 BF
    47%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.8°C / 27.4°C
    5 BF
    44%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 25.1°C
    1 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    2 BF
    62%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.9°C / 28.9°C
    3 BF
    37%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.5°C / 28.4°C
    1 BF
    42%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.8°C / 29.8°C
    3 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.8°C / 29.0°C
    2 BF
    38%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.3°C / 27.7°C
    2 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.5°C / 30.7°C
    2 BF
    43%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 26.3°C / 26.3°C
    1 BF
    54%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα προβλήματα με τους «κοινοτιστές»

  • A-
  • A+

Ενας όρος που χρησιμοποιείται τελευταίως είναι ο «κοινοτισμός» και δημιουργεί συγχύσεις όταν συνδέεται με την άμεση δημοκρατία. Κατ’ αρχάς, ο όρος «κοινότητα» είναι γενικής χρήσεως και μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε, μία συνεύρεση ατόμων, ένα χωριό, μία οικολογική ή κοινοβιακή προσπάθεια, μία οποιαδήποτε συλλογικότητα (εβραϊκή, ευρωπαϊκή, πανεπιστημιακή κοινότητα), με άλλα λόγια δεν έχει κάποιο πολιτικό νόημα και περιεχόμενο.

Από την άλλη, ο όρος «κοινοτισμός» είναι βεβαρημένος με πολλές ασάφειες και ιδεολογικές επιχωματώσεις, λόγω της χρήσης και κατάχρησης που υπέστη από ποικίλους εθνικιστές, ελληνοκεντρικούς, νεοορθόδοξους και βυζαντινόφιλους που βλέπουν παντού «κοινότητες» - στην αρχαία Ελλάδα, στην ελληνιστική εποχή, στο Βυζάντιο, στην τουρκοκρατία, στη μετεπαναστατική Ελλάδα. Οι αριστεροί από την πλευρά τους επικεντρώνονται στην επικράτεια του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κατά την Κατοχή!

Η αλήθεια είναι πως ό,τι και να υπήρξε στις περιπτώσεις αυτές δεν είχε καμία σχέση με την άμεση δημοκρατία, ούτε ως θεωρία ούτε ως πρόταγμα ούτε ως πολίτευμα. Το να βρίσκει κανείς δημοκρατικές ιδέες και πρακτικές σε αυταρχικές καταστάσεις, σε ετερόνομες θεσμίσεις και γραφειοκρατικές οργανώσεις, αν δεν οφείλεται σε άγνοια, είναι λανθασμένο ιδεολόγημα.

Οι λανθασμένες απόψεις έχουν πηγή τούς πρώτους νεοέλληνες «κοινοτιστές», τους οποίους επικαλούνται οι σύγχρονοι «κοινοτιστές». Παράδειγμα ο Κώστας Καραβίδας, ο οποίος με ελληνοκεντρικά παραληρήματα προβαίνει σε μεγάλες διαστρεβλώσεις, θεωρώντας τον κοινοτισμό «ως το κύριον στοιχείον του ειδικής μορφής αρχαίου ελληνικού πολιτισμού»(!), που «επεκράτησεν, ως τάσις τουλάχιστον, εις όλον τον τότε γνωστόν κόσμον»!

Και συνεχίζει απτόητος ο Καραβίδας: «Τα θέατρα και τα στάδια και τα γυμναστήρια και τα ελληνιστικά ήθη και έθιμα και εν μια λέξει όλο το πλήθος των πόλεων που εστόλισαν την Ασίαν ολόκληρον μετά τον Αλέξανδρον, δεν ήσαν έργα του κοινοτικού πνεύματος;»! Με άλλα λόγια, ο Αλέξανδρος και οι Ελληνιστικοί μονάρχες εμφορούνταν από το κοινοτικό πνεύμα! Σε αυτούς τους παραλογισμούς οδηγεί η ακαθόριστη έννοια του «κοινοτισμού» εν συνδυασμώ με τον ελληνοκεντρισμό. Γενικώς υπάρχουν πολλά παραληρήματα και ανακρίβειες στους νεοέλληνες «κοινοτιστές».

Πάντως, η αθηναϊκή άμεση δημοκρατία δεν ήταν «κοινοτισμός», δεν ανήκει σε καμία κοινοτιστική ιδεολογία, όπως πιστεύουν και γράφουν οι «κοινοτιστές». Ολες οι γραμματειακές πηγές, τα πολιτικά και φιλοσοφικά κείμενα κάνουν λόγο για πόλιν, πολίτευμα και πολιτεία, ποτέ για κοινότητα με την ιδεολογική έννοια των «κοινοτιστών». Ηταν ένα πολίτευμα με βασικές αρχές, θεσμούς, αξίες και διακυβέρνηση από τον ίδιο τον δήμο και διαφοροποιούνταν απολύτως από τα άλλα πολιτεύματα της ολιγαρχίας, της αριστοκρατίας, της βασιλείας και της τυραννίδος.

Η διοικητική οργάνωσή της ήταν βασισμένη στους δήμους, από τους οποίους προέρχονταν με κλήρωση τα πρόσωπα της εκτελεστικής και της δικαστικής εξουσίας, ενώ η Εκκλησία του Δήμου, αποτελούμενη από όλους τους πολίτες, ασκούσε την κυβερνητική και τη νομοθετική εξουσία. Μπορεί οι «κοινοτιστές» να εντάσσουν την Αθηναϊκή Δημοκρατία στον «κοινοτισμό», για να στηρίξουν και να επιβάλουν το ιδεολόγημά τους, όμως αυτό είναι μεγάλη παρεξήγηση και αποτελεί βιασμό των εννοιών.

Γενικώς δεν υπήρξε «αρχαιοελληνικός κοινοτισμός». Οι αρχαίοι Ελληνες δεν είχαν «κοινότητες» ή «κοινοτισμό», δεν είχαν κοινοκτημοσύνη, αυτοδιαχείριση και συνεταιρισμούς. Είχαν πόλεις και πολιτείες δημοκρατικές, ολιγαρχικές, αριστοκρατικές, τυραννίδες και στη Μακεδονία μοναρχία.

Στις πόλεις υπήρχαν ανταγωνισμοί, κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις, άγριες διαμάχες για την εξουσία και κυριαρχούσαν οι ολίγοι πλούσιοι, οι ευγενείς γαιοκτήμονες ή ο μονάρχης. Εξαίρεση αποτελούσαν οι ελάχιστες δημοκρατικές πόλεις, στις οποίες κυρίαρχος ήταν ο δήμος, ενώ οι κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις δεν εξέλιπαν βεβαίως, αλλά επιλύονταν από όλους τους πολίτες με διαβούλευση στην Εκκλησία του Δήμου.

Σήμερα με τον όρο «κοινοτισμός» ή «κοινότητες» εννοούν ότι κάποια κοινωνικά εγχειρήματα, αγροτικά ή αστικά, επιτρέπουν την από κοινού διαχείριση ορισμένων προϊόντων στην παραγωγή ή στην εμπορία τους, που ήταν παραπλήσια με τον συνεταιρισμό και την αυτοδιαχείριση. Ηταν ενώσεις παραγωγικές ή απλώς οικονομικές για επιβίωση και επίλυση καθημερινών κοινωνικών προβλημάτων.

Περιπτώσεις τέτοιων εγχειρημάτων συναντώνται μεταξύ άλλων στις αγροτικές περιοχές της Ρωσίας (Μιρ) και των Βαλκανίων (Ζάντρουγκα) μέχρι τον 19ο αιώνα, στα Αμπελάκια της Θεσσαλίας, στα Ζαγοροχώρια (18ος -19ος), σε θρησκευτικά τάγματα, σε μοναστήρια, σε πρωτοχριστιανικά κοινόβια ή στα σύγχρονα κοινόβια των δεκαετιών '60 και '70.

Ηταν δηλαδή συνεταιριστικές ενώσεις, τοπικές αυτοδιαχειριστικές πρακτικές ή θρησκευτικές συνομαδώσεις. Δεν ήταν πολιτικά εγχειρήματα με δημοκρατικά προτάγματα, δεν είχαν θέσει ποτέ προτάσεις για την αλλαγή των θεσμών, για τον δημοκρατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Αρα, η σύνδεσή τους με την άμεση δημοκρατία ούτε ιστορικά ούτε θεωρητικά στέκει.

Οι ανιστόρητες και λανθασμένες απόψεις των «κοινοτιστών» θολώνουν το όραμα για την άμεση δημοκρατία –τη δημοκρατία ως πολιτικό πρόταγμα και πολίτευμα που έχει αναλύσει εξαιρετικά ο Καστοριάδης.

* διδάκτορας Φιλοσοφίας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανδημία και πολιτική
Αυτά τα γενικά και κεντρικά προβλήματα, η επανάκτηση των κοινών αγαθών που αφορούν όλη την κοινωνία, κυρίως το επίκαιρο πρόβλημα της ταλαιπωρημένης και απαξιωμένης Δημόσιας Υγείας, είναι αδύνατον να λυθούν με...
Πανδημία και πολιτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παράλογη χώρα
Δεν υπάρχει στοιχειώδης υγιής λογική. Παράλογη χώρα, παράλογο σύστημα. Γι’ αυτό και η διαρκής παρακμή.
Παράλογη χώρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κύρια διαίρεση μέσα στην κοινωνία κατά τον Κορνήλιο Καστοριάδη
Η φιλοσοφική του προσφορά είναι σημαντική, όπως επίσης η ψυχαναλυτική και η πολιτική του παρακαταθήκη. Ιδιαίτερα η πολιτική ανάλυσή του περιέχει μια δυναμική πρόταση για τις σημερινές δύσκολες συνθήκες, μετά...
Η κύρια διαίρεση μέσα στην κοινωνία κατά τον Κορνήλιο Καστοριάδη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κράτος, ιδιώτες ή κοινωνικοποίηση;
Είναι γνωστό πια πως το κοινωνικό σύνολο δεν ωφελείται από κρατικές ή ιδιωτικές εταιρείες, αλλά μόνο από το ίδιο το κοινωνικό σύνολο. Ο μόνος δρόμος είναι η κοινωνική συμμετοχή και ο κοινωνικός έλεγχος. Αυτό...
Κράτος, ιδιώτες ή κοινωνικοποίηση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία: ο τρίτος πυλώνας
Εκτός της οικονομικής δραστηριότητας που ασκείται στο πεδίο του δημόσιου τομέα και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, η αναπτυξιακή διαδικασία και δραστηριότητα μπορούν να κινηθούν και να εξελιχθούν με τρόπο...
Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία: ο τρίτος πυλώνας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρήξη με τις ολιγαρχικές αντιλήψεις
Για τη γενικευμένη χρεοκοπία ευθύνεται κυρίως το κομματοκρατικό ολιγαρχικό σύστημα και συνεπώς αυτό πρέπει να εκδημοκρατιστεί. Η αλλαγή πρέπει να είναι ριζική σε θεσμούς, δομές, νόμους, Σύνταγμα. Οσο δεν...
Ρήξη με τις ολιγαρχικές αντιλήψεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας