Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πραγματικότητα ενός μύθου
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πραγματικότητα ενός μύθου

  • A-
  • A+

Πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να ξεδιαλύνουμε μια ασάφεια: εκείνη της σχέσης ανθρώπου και μηχανής. Είναι ευρύτατα διαδεδομένο, και στους πιστούς και στους βλάσφημους, αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «μύθο του ηλεκτρονικού υπολογιστή», η τάση να εντοπίζουμε την καταπίεση σε μια εργασιακή σχέση στην εξάρτηση από τη μηχανή (ο άνθρωπος στην υπηρεσία της μηχανής και όχι η μηχανή στην υπηρεσία του ανθρώπου) ή στην εξάρτηση από έναν υπολογιστή στις κύριες μορφές μιας διαδικασίας αποφάσεων. Πρόκειται για κοινωνικές σύνθετες, δομημένες, απρόσωπες, εξωτερικές και πέρα από τη θέληση μεμονωμένων ατόμων, ακόμη και μεμονωμένων ηγετών, πάντα όμως σχέσεις κοινωνικές, δηλαδή σχέσεις με (ή εξαρτήσεις από) άλλα άτομα.

Δεν θα έλεγα ότι διαγράφεται ένα μέλλον γεμάτο παραισθήσεις που να κυριαρχείται από μηχανές, όπου η αντίθεση δεν είναι πια ανάμεσα σε άνθρωπο και άνθρωπο, ανάμεσα σε τάξη και τάξη, αλλά ανάμεσα σε άνθρωπο και αντικείμενα, όπου όλες οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται από πολύπλοκα μηχανήματα, τα μόνα που μπορούν να ελέγχουν τον τεράστιο όγκο των απαραίτητων δεδομένων και τις λεπτομέρειες της παραγωγής και της κατανάλωσης.

Υπάρχουν, και στο μέλλον θα υπάρξουν ακόμη περισσότερες, καταπιεστικές κοινωνικές σχέσεις, εκπαιδευτικά συστήματα τέτοια, που θα είναι κυρίως μηχανές για να κάνουν αποδεκτούς τους περιορισμούς και κατανοητές τις αναγκαίες ικανότητες για να λειτουργήσουν μέσα στις συγκεκριμένες κοινωνικές σχέσεις, για να συνηθίσουν τον άνθρωπο να σέβεται τις προθεσμίες και τους ρυθμούς.

Στην πραγματικότητα, όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι μηχανές σταθεροποίησης ενός κοινωνικού συστήματος και μηχανισμοί αναπαραγωγής αξιών και ικανοτήτων, απαραίτητων στην επιβίωση του ίδιου του συστήματος.

Η κοινωνική πραγματικότητα που μας ενδιαφέρει, είναι η αυστηρότητα της γλώσσας και της συμπεριφοράς, η προδιάθεση για αποδοχή κοινωνικών σχέσεων αυταρχικού τύπου, η περιοριστική δυνατότητα σκέψης που ακολουθεί. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές είναι μόνο η τεχνική υλοποίηση που επέτρεψε να δοθεί ένα εύρος και μια αποτελεσματικότητα στις κοινωνικές σχέσεις που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν, αλλά δεν είναι και η πρώτη αιτία αυτών των σχέσεων.

Το ότι ένας λογιστής παρέχει και δέχεται δεδομένα από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή παρά από ένα οποιοδήποτε τεράστιο λογιστικό γραφείο, δεν αλλοιώνει τον τύπο παραγωγικής σχέσης, δεν αλλοιώνει την οργάνωση της εργασίας σε σύγκριση με αντίστοιχες περιπτώσεις όπου η λειτουργία του συντονισμού εκτελείται από ανθρώπους.

Βέβαια, σε μια σελίδα, είναι αδύνατο να «αποδείξεις» ότι οι κύριες συνιστώσες μιας εργασιακής σχέσης είναι ο καταμερισμός εργασίας και η θέση στην οργάνωση, ότι αυτό που ενδιαφέρει είναι η άμεση σχέση ανθρώπου-οργάνωσης και όχι η σχέση ανθρώπου-μηχανής. Η φυσική παρουσία των μηχανών είναι ένας από τους τρόπους αυτοσυντήρησης και σταθεροποίησης ενός παραγωγικού συστήματος, όχι απαραίτητα πιο σημαντικός από τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονται μέσα στις δυναμικές του ίδιου του συστήματος. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε εδώ, είναι μια αναφορά στο πρόβλημα και μια αναγωγή στην προσωπική εμπειρία του καθενός.

Πρέπει να επιμείνουμε σ’ αυτή τη σπουδαιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, του καταμερισμού εργασίας και των κοινωνικών σχέσεων που εμπεριέχονται σ’ αυτό, γιατί υπάρχει η τάση να βλέπουμε ως βασική αντίφαση εκείνη ανάμεσα στον άνθρωπο και το «σύστημα», την τεχνολογία, τις μηχανές, χωρίς καμιά ανάλυση του ίδιου του συστήματος.

Μιλώντας όμως για μηχανές και τεχνολογική πρόοδο γενικά, θα πρέπει να απαλείψουμε άλλη μία παρερμηνεία, εκείνη που καταλήγει στο να θεωρεί την τεχνολογική εξέλιξη των παραγωγικών διαδικασιών και την εισαγωγή αυτόματων συστημάτων ως γεγονός φυσιολογικό, σχεδόν βιολογικής ανάπτυξης. Την παρερμηνεία να πιστεύουμε ότι η πρόοδος της τεχνολογίας είναι αυτόνομη, αναγκαία, ανεξάρτητη από την ίδια την ιστορία και τον πολιτισμό και, πάνω απ’ όλα, τις κοινωνικές συγκρούσεις.

Συμβαίνει το αντίθετο: η μαζική εισαγωγή νέων στοιχείων αυτοματισμού εμπεριέχει αποφάσεις πολιτικο-οικονομικού χαρακτήρα που συχνά συμπίπτουν και ακολουθούν περιόδους έντασης, είναι πολιτικές απαντήσεις της μεγάλης σύγχρονης βιομηχανίας, και κάθε φάση έντασης και σύγκρουσης καταλήγει σε μια τεχνολογική αναδιοργάνωση και σε ένα τεχνολογικό άλμα.

Ανακεφαλαιώνοντας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ιστορία της τεχνολογικής εξέλιξης δεν είναι η βιολογική ιστορία των μηχανών, αλλά ένα από τα στοιχεία της ιστορίας των κοινωνικών αντιθέσεων.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκπαίδευση προσαρμογής και υποταγής
Η κοινωνική, πολιτική, εργασιακή, σχολική κ.λπ. ζωή, αλλά και η προσωπική, ελάχιστα μπορεί πλέον να αποδράσει από την ψηφιακή αιχμαλωσία ελεγχόμενων δικτύων και μηχανών. Οι υποκειμενικότητες οφείλουν να γίνουν...
Εκπαίδευση προσαρμογής και υποταγής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κάμερα μέσα στην τάξη;
Θεσμοθετημένες λύσεις για τους απόντες μαθητές, που αδυνατούν να βρίσκονται στο σχολείο, υπάρχουν -και μάλιστα με διάλογο, τον οποίο το υπουργείο Παιδείας αποφεύγει-, μπορούν να βρεθούν και άλλες!
Κάμερα μέσα στην τάξη;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναζητώντας το σύγχρονο σχολείο
Το ελληνικό δημόσιο σχολείο βλέπει τον εαυτό του ως φορέα παροχής θεωρητικής γνώσης και ως προγυμναστή του μαθητή για τις τελικές εξετάσεις που θα καθορίσουν την επιτυχία ή την αποτυχία ολόκληρης της...
Αναζητώντας το σύγχρονο σχολείο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ευγνωμοσύνη στο chat της πλατφόρμας
Το ξέσπασμα της ευγνωμοσύνης που εισπράξαμε καθ’ όλο το διάστημα της καραντίνας από τους φοιτητές μας στις πλατφόρμες των τηλεμαθημάτων δεν μπορεί να είναι ένα απλό γεγονός.
Η ευγνωμοσύνη στο chat της πλατφόρμας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Α(χ!) – σύγχρονη εκπαίδευση
Το εκπαιδευτικό σύστημα από τις κατώτερες ώς τις ανώτερες δομές του υπέστη δυνατούς κραδασμούς: αφού αρχικά ανέστειλε -ορθά- όλες τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες και ξεκίνησε σταδιακά τη μετάβασή του σε...
Α(χ!) – σύγχρονη εκπαίδευση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Password?
Στη σκληρή ψηφιακή εποχή όλα τα βλέπω κωλυόμενα. Ανθρωπος της αναλογικής εποχής, έμαθα ότι για την απόδειξη της ύπαρξής μου μια ταυτότητα στο πορτοφόλι ή στην κωλότσεπη φτάνει, άντε κι ένας ΑΜΚΑ.
Password?

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας