Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πανεπιστημιακή πραγματικότητα σε Ελλάδα και Ευρώπη διαψεύδει τις νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πανεπιστημιακή πραγματικότητα σε Ελλάδα και Ευρώπη διαψεύδει τις νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις

  • A-
  • A+
Σε ποσοστό του ΑΕΠ, είμαστε στην ίδια κατηγορία με τις χώρες των Ανατολικών Βαλκανίων και την Ιταλία, ξοδεύουμε τα μισά από την Τουρκία και το ένα τρίτο από τη Δανία. Στο προσχέδιο προϋπολογισμού που κατέθεσε η κυβέρνηση της Ν.Δ., αναστρέφεται η ανοδική πορεία των δαπανών ως ποσοστού του ΑΕΠ και σε απόλυτα μεγέθη, καθυστερώντας (στην καλύτερη περίπτωση) τις προσλήψεις προσωπικού και την έναρξη λειτουργίας νέων τμημάτων ή ενισχύεται;

Ενα από τα ζητήματα που αναδεικνύει η νεο-συντηρητική κυβέρνηση για την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι αυτό των «αιώνιων» φοιτητών. Πέρα από το πρακτικό ζήτημα, ότι δεν υπάρχει σημαντική επιβάρυνση των ΑΕΙ, καλό είναι να δούμε και πιο βαθιά στην ουσία των ζητημάτων. Πώς προκύπτουν οι «αιώνιοι» φοιτητές; Προφανώς από τη δυσκολία ή αδυναμία περαίωσης των σπουδών στον θεωρητικά προβλεπόμενο χρόνο. Οταν καθυστερεί η αποφοίτηση αυτό θα αποτυπωθεί στον αριθμό των εγγεγραμμένων φοιτητών.

Το πραγματικό ζήτημα λοιπόν είναι η καθυστέρηση στον χρόνο περαίωσης των σπουδών σε σχέση με τον προβλεπόμενο χρόνο. Προφανώς όσοι ζουν μέσα και γύρω από τα Πανεπιστήμια γνωρίζουν ότι υπάρχει ζήτημα. Είναι όμως το φαινόμενο ελληνικό ή διεθνές;

Διεθνώς καταγράφεται μεγάλη απόκλιση μεταξύ της θεωρητικής και της πραγματικής διάρκειας των σπουδών. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, ο μέσος χρόνος αποφοίτησης στον θεωρητικό χρόνο σπουδών είναι μόνο 39% των φοιτητών, ενώ το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 67% ύστερα από 3 έτη.

Στις ΗΠΑ το ποσοστό αποφοίτησης στον θεωρητικά προβλεπόμενο χρόνο είναι 39,4%, ενώ σε χρόνο ν+50% είναι μόλις 60% (50% στα ιδιωτικά κερδοσκοπικά). Ακόμη και μετά μια διόρθωση της τάξης του 20% ή 25%, λόγω της διαφορετικής μεθοδολογίας που χρησιμοποιείται - ότι η χώρα μας δεν υστερεί σε σχέση με τις χώρες της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ.

Οι αιτίες που επισημαίνονται και από τους διεθνείς οργανισμούς είναι ποικίλες. Αφορούν, μεταξύ άλλων, την κρίση, το μορφωτικό επίπεδο και το εισόδημα των γονέων, αλλά και τους πόρους που το κράτος επενδύει στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Προτού όμως δούμε αυτό το ζήτημα είναι κρίσιμο να αποφασίσουμε τι θέλουμε από και για τα Πανεπιστήμια. Διότι το νεοφιλελεύθερο αφήγημα βασίζεται εν μέρει και στο επιχείρημα ότι τόσους αποφοίτους δεν τους χρειαζόμαστε, επιδιώκοντας να απονομιμοποιήσει τη δημόσια επένδυση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Δυστυχώς τα δεδομένα της Eurostat τούς διαψεύδουν, δείχνοντας σαφή υστέρηση της χώρας (31,7%) σε σύγκριση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες στο ποσοστό αποφοίτων σε σχέση με τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό (Ιρλανδία 46,9%, Φινλανδία 44,5%, Σουηδία 43,3%, Βέλγιο 40,6%, Δανία 39,7%, Ολλανδία 38,3%, Ισπανία 37,3%), παρά τη σταθερή αύξηση και σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (εδώ η εικόνα μπορεί να είναι και εξωραϊσμένη, καθώς πολλοί απόφοιτοι έχουν μεταναστεύσει, δίχως αυτό να αποδίδεται στη σχετική απογραφή). Οι προηγμένες χώρες έχουν επενδύσει συστηματικά στη μόρφωση των πολιτών τους σε ανώτατο επίπεδο και συνεχίζουν να ενισχύουν την προσπάθεια.

Απαιτείται λοιπόν σημαντική και συστηματική επένδυση στον τομέα. Συμβαίνει όμως αυτό; Από τα δεδομένα φαίνεται ότι έχουμε πολύ χαμηλά επίπεδα δημόσιας δαπάνης ως ποσοστό τους ΑΕΠ, δαπάνης ανά φοιτητή και τον χειρότερο δείκτη στην αναλογία φοιτητών προς ακαδημαϊκό προσωπικό.

Σε ποσοστό του ΑΕΠ, είμαστε στην ίδια κατηγορία με τις χώρες των Ανατολικών Βαλκανίων και την Ιταλία, ξοδεύουμε τα μισά από την Τουρκία και το ένα τρίτο από τη Δανία. Στο προσχέδιο προϋπολογισμού που κατέθεσε η κυβέρνηση της Ν.Δ., αναστρέφεται η ανοδική πορεία των δαπανών ως ποσοστού του ΑΕΠ και σε απόλυτα μεγέθη, καθυστερώντας (στην καλύτερη περίπτωση) τις προσλήψεις προσωπικού και την έναρξη λειτουργίας νέων τμημάτων ή ενισχύεται;

Η μειωμένη επένδυση γίνεται πιο εμφανής όταν υπολογίζεται ανά φοιτητή. Στις περισσότερες χώρες η δαπάνη ανά φοιτητή είναι διπλάσια έως τετραπλάσια από ό,τι στην Ελλάδα.

Το παραπάνω δεδομένο –της μειωμένης δαπάνης ανά φοιτητή– συνδέεται άμεσα με το ακαδημαϊκό προσωπικό, τόσο με τις αμοιβές όσο, κυρίως, με το πλήθος και εν τέλει την αναλογία με τους φοιτητές. Ετσι η Ελλάδα διακρίνεται αρνητικά για την αναλογία φοιτητών προς ακαδημαϊκό προσωπικό, σχεδόν διπλάσια από την επόμενη χειρότερη επίδοση και τριπλάσια από τις περισσότερες χώρες. Δεν χρειάζεται να επισημάνει κανείς το αυτονόητο, ότι η ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα και το πλήθος του προσωπικού.

Στο δεύτερο υστερούμε δραματικά. Για να καλύψουμε το κενό χρειάζεται όχι απλά να συνεχιστεί αλλά να ενισχυθεί η προσπάθεια που ξεκίνησε στην περίοδο 2015-2019, με τον επειγόντως αυξημένο προγραμματισμό των προσλήψεων και την ενίσχυση της διδακτορικής και μεταδιδακτορικής έρευνας (ΙΚΥ και ΕΛΙΔΕΚ), ώστε να αντιμετωπιστεί και να αναστραφεί η απώλεια δυναμικού (brain drain) και να ενισχυθεί η παραγωγή νέου, ποιοτικά επαρκούς δυναμικού τόσο για τον ακαδημαϊκό όσο και για τον παραγωγικό τομέα.

Με λίγα λόγια, η πραγματικότητα είναι ότι στα ελληνικά Πανεπιστήμια ζούμε ένα μικρό θαύμα. Το θέμα είναι πόσο θα αντέξουμε, καθώς μετά το μικρό διάλειμμα ενίσχυσης των δαπανών και των διορισμών τα χρόνια 2015-2019, επιστρέφουμε στις πολιτικές ασφυξίας της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το δημόσιο Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζει χρόνια κρίση χρηματοδότησης, αλλά και νομιμοποίησης. Με την πολιτική 2015-19 ενισχύθηκε συστηματικά στο πλαίσιο των συνθηκών, τόσο άμεσα με τον προγραμματισμό προσλήψεων προσωπικού και το πρόγραμμα απόκτησης ακαδημαϊκής εμπειρίας για νέους επιστήμονες όσο και έμμεσα με την ουσιαστική αύξηση της συνολικής δαπάνης για έρευνα και ανάπτυξη από 0,6% σε πάνω από 1% του ΑΕΠ, με την αξιοποίηση του ΕΣΠΑ και χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Στο επόμενο διάστημα θα επιδιωχθεί η απονομιμοποίηση του δημόσιου Πανεπιστημίου, καθώς κάποιοι αντιλαμβάνονται την εκπαίδευση σαν αγορά μεμονωμένων ατόμων και όχι συλλογική επένδυση. Υπονομεύεται όμως έτσι και η προοπτική μετάβασης σε ένα σύγχρονο και δίκαιο αναπτυξιακό μοντέλο, με λιγότερες ανισότητες και καλύτερη θέση στον διεθνή καταμερισμό εργασίας.

*Επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκπαίδευση και ταξική ανισότητα στα χρόνια της κρίσης
Το κατά πόσο μια κοινωνία αντιμετωπίζει την κοινωνική ανισότητα ως πρόβλημα κοινωνικής δικαιοσύνης σχετίζεται με την ταξική ηγεμονία. Οταν οι κυριαρχούμενοι αποδέχονται την κοινωνικά υποτελή θέση τους, την...
Εκπαίδευση και ταξική ανισότητα στα χρόνια της κρίσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενιαίος Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης Επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία
Η αναδιαμόρφωση του χάρτη των ΑΕΙ με τις συνέργειες ιδρυμάτων που οδηγούν σε σχηματισμούς μεγάλου μεγέθους και ισχυρής διεπιστημονικότητας είναι ο μόνος βιώσιμος δρόμος για τη διαμόρφωση ισχυρών ακαδημαϊκών...
Ενιαίος Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης Επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανελλαδικές εξετάσεις - Μια ματιά από μακριά
Με βάση τις τελευταίες εξαγγελίες του υπουργού Παιδείας, αναπτύσσεται ο προβληματισμός σχετικά με το μέλλον των πανελλαδικών εξετάσεων και το σύστημα που θα τις αντικαταστήσει. Κανείς φυσικά δεν αναφέρεται...
Πανελλαδικές εξετάσεις - Μια ματιά από μακριά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πέντε σημεία για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση
Εν όψει των προγραμματικών δηλώσεων του νέου υπουργού Παιδείας κ. Γαβρόγλου, αύριο, σωστά μεν έχει επισημάνει ο υπουργός ότι χρειάζεται αλλαγή στις δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου και στον τρόπο εισαγωγής...
Πέντε σημεία για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σκέψεις για την εκπαίδευση στο νέο παγκόσμιο περιβάλλον
Τα χρήματα που ξοδεύονται είναι πολλά και τα αποτελέσματα κανείς δεν τα αξιολογεί, ώστε να βγουν σωστά συμπεράσματα και να οδηγήσουμε την παιδεία μας σε δρόμους που να ανταποκρίνονται στο αύριο, την ανάπτυξη,...
Σκέψεις για την εκπαίδευση στο νέο παγκόσμιο περιβάλλον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μεταπτυχιακές Σπουδές: επιχείρηση ή δημόσια δωρεάν παιδεία;
Η Πολιτεία οφείλει, σύμφωνα με αυτά που έχουν συνταγματικά συνομολογηθεί, να εξασφαλίζει, κατά το μάλλον ή ήττον, συνθήκες ακώλυτης άσκησης του δικαιώματος πρόσβασης στην εκπαίδευση και να θεσπίζει κανόνες...
Μεταπτυχιακές Σπουδές: επιχείρηση ή δημόσια δωρεάν παιδεία;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας