• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.6°C / 32.9°C
    4 BF
    16%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.0°C / 34.9°C
    3 BF
    47%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.0°C / 35.5°C
    3 BF
    27%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.4°C / 32.9°C
    2 BF
    33%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 30.9°C
    4 BF
    30%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.6°C / 33.0°C
    0 BF
    43%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 29.0°C / 30.9°C
    0 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    2 BF
    20%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.8°C / 31.5°C
    5 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 29.6°C
    4 BF
    39%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 27.8°C
    4 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 26.8°C
    3 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    2 BF
    43%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.8°C / 32.9°C
    3 BF
    31%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.5°C / 32.2°C
    2 BF
    37%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.3°C / 29.8°C
    4 BF
    47%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.8°C / 33.1°C
    4 BF
    12%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.3°C / 28.3°C
    2 BF
    51%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 30.1°C / 33.3°C
    3 BF
    35%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 31.3°C / 31.3°C
    1 BF
    46%
EPA/FRIEDEMANN VOGEL
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Φουκουγιάμα δεν είχε δίκιο

  • A-
  • A+
Τριάντα χρόνια μετά την περίφημη πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τίποτα απ’ όλες τις «θαυματουργές» υποσχέσεις δεν έγινε πράξη. Το αντίθετο, θα έλεγα. Η οικονομική κατάσταση αμβλύνει το χάσμα μεταξύ οικονομικής ολιγαρχίας και λαών, η ασφάλεια των πολιτών μειώνεται, η τρομοκρατία είναι πάντα παρούσα και οι απειλές (πολιτιστικές, πολιτικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές κ.λπ.) όλο και αυξάνονται, ασύμμετρα. Ο κόσμος μας, από διπολικός που ήταν, τώρα έγινε πολυπολικός, ασταθής, αβέβαιος, ρευστός

Είναι γνωστή πια σε όλους μας η άποψη του Αμερικανού φιλόσοφου Φουκουγιάμα, ότι ζούμε το τέλος της Ιστορίας. Σε ένα κείμενο, όπου ήθελε να θεωρητικοποιήσει τη δύναμη και τον θρίαμβο του φιλελευθερισμού, βρήκε αφορμή το γκρέμισμα του Τείχους για να υποστηρίξει ότι στο εξής υπάρχει μόνον ένας, απόλυτα κυρίαρχος: ο Δυτικός πόλος, που σε όλα τα επίπεδα ζωής θα ξανάβαζε τις μηχανές της προόδου από τον βαθμό μηδέν της Ιστορίας.

Τι καλύτερο λοιπόν θα μπορούσε να μας συμβεί παρά μια ελευθερία και ανάπτυξη που θα ’ταν γεννήματα αυτού του τέλους των παραδόσεων και κυρίως του τέλους της Ιστορίας. Εφτανε, με απλά λόγια, ένας ισχυρός οικονομικός φιλελευθερισμός για να δώσει λύση στα έως τώρα προβλήματα και τη μιζέρια του κόσμου.

Δεν ήταν όμως μόνο ο Φουκουγιάμα που πίστεψε αυτό. Την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, που πραγματοποιήθηκε στις 9 Νοεμβρίου του 1989, πίστεψαν παρά πολλοί και ειδικά η μισή τουλάχιστον Ευρώπη, η οποία για τόσες δεκαετίες, περίπου 50 χρόνια, έβλεπε το άλλο της μισό, το Ανατολικό, κεκαλυμμένο με ένα βαρύ πέπλο πίσω από το οποίο γίνονταν πράγματα που η δυτική πλευρά δεν μπορούσε να δει ή να παρακολουθήσει.

Πώς συνέβη αυτό και φτάσαμε στην πτώση του Τείχους; Ηταν τάχα ο γνωστός και ανεκδιήγητος Γκίντερ Σαμπόφσκι, ο ακραία και πιστά κομματικός εκπρόσωπος του Κ.Κ. της Αν. Γερμανίας που ’χε απρόσεκτα ανακοινώσει ότι οι συνθήκες χαλάρωσης με τη Δύση έμπαιναν σε εφαρμογή χωρίς «χρονικούς περιορισμούς»; Ηταν ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ με το «θράσος» της περεστρόικάς του; Ηταν η πολιτική του Ρίγκαν και οι οικονομικές του πιέσεις προς το Ανατολικό μπλοκ;

΄Η ήταν πάλι η όλη στάση του Πολωνού πάπα Ιωάννη Παύλου II, ο οποίος απ’ όπου και να βρισκόταν εκείνη την εποχή, από την Αμερική ώς τη Ρώμη ή τις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες, δεν σταματούσε να φωνάζει για την ανάγκη η Ευρώπη να μπορεί ν’ αναπνέει πια, όπως επίμονα επαναλάμβανε, και «με τους δύο της πνεύμονες»;

Γνωρίζαμε ήδη όλοι, ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης, ότι το σοβιετικό σύστημα, που γεννήθηκε μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917, ήταν οικονομικά και στρατιωτικά στα όριά του. Ηταν λίγο πριν εκπνεύσει. Οπως συχνά ανέφεραν ιστορικοί αναλυτές και στοχαστές, η Σοβιετική Ενωση ήταν ένας γίγαντας με πήλινα πόδια.

Ομως παρ’ όλα αυτά, καμία ώς τότε αλλαγή δεν φαινόταν στο φως. Και το πιο οδυνηρό: για δεκαετίες η Ευρώπη ζούσε σ’ ένα –θα λέγαμε– σουρεαλιστικό κλίμα, μια παράξενη αίσθηση που φαινόταν αμετακίνητη. Δηλαδή, μια μεγάλη πόλη, το Βερολίνο, κομμένη στα δύο, χωρισμένη από μπετόν και σιδερικά. Δεν ήταν όμως μόνο μια πόλη. Ο συμβολισμός πήγαινε πιο μακριά: επρόκειτο για μια χώρα κομμένη στα δύο, επρόκειτο για τον κόσμο κομμένο στα δύο.

Κι όμως, όλα αυτά, που για δεκαετίες έμοιαζαν άτρωτα και ακίνητα, γκρεμίστηκαν μέσα σε λίγες ώρες. Μια κρύα νύχτα, φθινοπωρινή, εξαφανίστηκε το Τείχος του Βερολίνου, εξαφανίστηκε ο Ανατολικός «εχθρός». Κι αμέσως άρχισε η Δυτική ευφορία. Η Δύση κοκορεύτηκε ότι έβγαλε νοκ άουτ τον αντίπαλό της, βυθίστηκε σ’ έναν ίλιγγο θριαμβολογίας του φιλελευθερισμού, αποτέλεσμα της οποίας θα ’ταν όχι μόνο το τέλος της Ιστορίας, που ’χε επικαλεστεί ο Φουκουγιάμα, αλλά επίσης και το ξεκίνημα μιας νέας ζωής.

Τα χρήματα θα έρρεαν σαν ποταμοί στις πόλεις, οι τσέπες των πολιτών θα ’ταν γεμάτες και η ευημερία θα κυριαρχούσε παντού. Τι ωραία, ειδυλλιακή εικόνα! Ταυτόχρονα θα ’χαμε την απόλυτη κυριαρχία των δημοκρατικών ιδεών, αρχών και αξιών, η βία θα μειωνόταν και θα εξαφανίζονταν και οι επαναστάσεις. Αυτές οι τελευταίες, μέσω των δυνατοτήτων της τεχνικής καινοτομίας, θα ’ταν πολιτιστικές, κάτι σαν βελούδινες.

Τριάντα χρόνια μετά την περίφημη πτώση του Τείχους του Βερολίνου, είδατε εσείς κάτι απ’ όλα αυτά; Οχι. Τίποτα απ’ όλες αυτές τις «θαυματουργές» υποσχέσεις δεν έγινε πράξη. Το αντίθετο θα ’λεγα. Η οικονομική κατάσταση αμβλύνει το χάσμα μεταξύ οικονομικής ολιγαρχίας και λαών, η ασφάλεια των πολιτών μειώνεται, η τρομοκρατία είναι πάντα παρούσα και οι απειλές (πολιτιστικές, πολιτικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές κ.λπ.) όλο και αυξάνονται, ασύμμετρα. Ο κόσμος μας, από διπολικός που ήταν, τώρα έγινε πολυπολικός, ασταθής, αβέβαιος, ρευστός.

Ο κινεζικός γίγαντας, η Βόρεια Κορέα, ο παγκόσμιος τζιχαντισμός και η ισλαμική τρομοκρατία εντείνουν όλο και περισσότερο τις παγκόσμιες διαφορές. Οι διαφορετικές αντιλήψεις των ανθρώπων, αντί να συνδιαλέγονται, οξύνονται, με άγριες συχνά διαθέσεις. Ο κόσμος μας, αντί για την πολυπόθητη ευημερία, αντιθέτως –θα ’λεγα– βρίσκεται μπροστά σε ανεπιθύμητους κινδύνους.

Η Δύση αρχίζει πια να καταλαβαίνει, με το βίαιο ξύπνημα των παραδόσεων, τον θρησκευτικό φανατισμό και την εθνικιστική, επικίνδυνη ψευδαίσθηση κάποιων κρατών, ότι ο Φουκουγιάμα δεν είχε δίκιο, η Ιστορία δεν έχει τελειώσει. Οτι η Ιστορία είναι ακόμη εδώ, ανάμεσά μας, μπροστά μας, πάντα ζωντανή και απαιτητική απ’ όλους, πολίτες και λαούς, ηγέτες και κυβερνώντες.

Πρέπει να βρούμε το θάρρος και το κουράγιο, πάντα μέσα από τα μάτια του πολιτισμού και του ανθρωπισμού, να γίνουμε καλύτεροι. Να κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη. Η Ιστορία η ίδια μάς έχει διδάξει πως ανά πάσα στιγμή μπορεί να γίνει, αν δεν προσέξουμε, τραγική, παράλογη κι απάνθρωπη. Και κάτι τέτοιο δεν το θέλουμε. Αρκετές τραγωδίες ζήσαμε στο παρελθόν.

* Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης, ποιητής, εικαστικός

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορίες συλλογικής αφροσύνης
Για πρώτη φορά μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο υπάρχει η αίσθηση ότι ισχυρά κράτη ενδιαφέρονται τόσο πολύ για την αναθεώρηση κανόνων και προτύπων της οργάνωσης των διεθνών σχέσεων ώστε να δικαιολογήσουν τις...
Ιστορίες συλλογικής αφροσύνης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα τείχη πέφτουν ή όχι (ακόμη);
Το Τείχος του Βερολίνου έπεσε, αλλά πολλά τείχη σηκώνονται παραμένοντας ταυτόχρονα αόρατα. Και αυτά τα νέα τείχη σηκώνονται κατά τύχη (;) με τη βοήθεια εκατοντάδων στερεοτύπων στο μυαλό, στον νου πολλών...
Τα τείχη πέφτουν ή όχι (ακόμη);
ΑΠΟΨΕΙΣ
30 χρόνια από την κατάρρευση του «υπαρκτού» στην ΕΣΣΔ
Η συζήτηση για τις αιτίες κατάρρευσης του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην ΕΣΣΔ δεν έχει μόνο ιστορική σημασία, αλλά συνδέεται με την προοπτική των σύγχρονων κοινωνιών, τόσο γενικά όσο και των χωρών της Ε.Ε. μαζί...
30 χρόνια από την κατάρρευση του «υπαρκτού» στην ΕΣΣΔ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ένας παλιός μας γνώριμος: ο δημοκρατικός δρόμος
Η αλληλουχία των γεγονότων που σηματοδότησε την κατάρρευση του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» συγκλόνισε τόσο βαθιά τα θεμέλια της σύγχρονης Ιστορίας ώστε η παγκόσμια κοινωνικο-πολιτική συνείδηση ακόμη δεν...
Ένας παλιός μας γνώριμος: ο δημοκρατικός δρόμος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί συνόρων
Ο σερ Χάλφορντ Τζ. Μακίντερ, στο μεταγενέστερο «Δημοκρατικά Ιδεώδη και Πραγματικότητα», εξηγεί στους νικητές του Μεγάλου Πολέμου ότι η παγκόσμια επικράτηση των «Δημοκρατικών Ιδεωδών» του «ελεύθερου» κόσμου...
Περί συνόρων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαλεκτική της ήττας τους
Στην αφήγηση της νέας τοιχογραφίας της Ευρώπης με την ήττα των συντηρητικών και σοσιαλδημοκρατικών δυνάμεων, κύριο μήνυμα είναι η εδραίωση της Ιστορίας των νικητών στη μετα-κομμουνιστική Ευρώπη ως μία αναγκαία...
Η διαλεκτική της ήττας τους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας