Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δύο μοντέλα του επετειακού εορτασμού

Edmund Ollier - Publication date 1882

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δύο μοντέλα του επετειακού εορτασμού

  • A-
  • A+

Διευκρινίζω εξαρχής ότι η αφετηρία για να συντάξω αυτή τη σύντομη παρέμβασή μου ανάγεται σε δύο περιστάσεις: η πρώτη είναι η πανηγυρική έναρξη των εορτασμών για τη συμπλήρωση 2.500 χρόνων από τη Μάχη των Θερμοπυλών και τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας στο Ζάππειο (16 Οκτωβρίου 2019) και η δεύτερη, η φιλική και επιστημονική συζήτηση που είχα με τον συνάδελφο και κορυφαίο διανοούμενο Αντώνη Λιάκο για το σχετικό ζήτημα.

Από την πρώτη στιγμή, μολονότι δεν είμαι ειδικός για τα σχετικά ζητήματα, κατανόησα ότι έχουμε να κάνουμε με δύο οργανωτικά μοντέλα της συλλογικής συνείδησης. Και θα μου επιτρέψουν οι αναγνώστες να αποσαφηνίσω τα πράγματα. Η υφιστάμενη πολιτική και κυβερνητική ηγεσία εκπόνησε (δεν γνωρίζω λεπτομέρειες) ένα πρόγραμμα εορτασμού για τις επετείους στο πλαίσιο του απαρχαιωμένου εθνοκεντρισμού κατά τα πρότυπα της χούντας. Εάν κρίνουμε όλοι εμείς οι πολίτες με βάση τα δεδομένα του Ζαππείου, αντιλαμβανόμαστε ότι ο εορτασμός εντάσσεται όχι μόνον στην εθνοκεντρική λογική, αλλά επιπλέον και στη χουντική λογική των ύμνων και των εγκωμίων της «πολεμικής αρετής των Ελλήνων».

Στη συζήτησή μου με τον Αντώνη Λιάκο επεξεργαστήκαμε το σύγχρονο μοντέλο «κατασκευής» της εθνικής συλλογικής συνείδησης για μία πολιτική κοινωνία, όπως είναι η ελληνική (αυτή ενδιαφέρεται για τις επετείους, εξάλλου).

Τα δύο θεμελιώδη στοιχεία αυτού του άλλου μοντέλου του εορτασμού (του διαφωτιστικού) είναι τα εξής δύο ιστορικώς επιβεβαιωμένα περιεχόμενα: Πρώτον, η περσική αυτοκρατορία του Κύρου εκτείνεται μέχρι τις ακτές της Μικράς Ασίας και οργανώνεται ως η κατεξοχήν αυτοκρατορική οντότητα όχι μόνον της εποχής της, αλλά μπορεί, ενδεχομένως, να συγκροτείται και ως πρότυπο αυτοκρατορικής συγκρότησης μίας πολιτικής μορφής ζωής εν γένει. Δεύτερον: Η Μάχη των Θερμοπυλών και η Ναυμαχία της Σαλαμίνας, ενώ διεξάγονται εκτός της αυτοκρατορίας του Κύρου, τελικά διαμορφώνουν τις πραγματολογικές συνθήκες για να ιδρυθεί η Αθήνα ως δημοκρατία.

Για το πολιτικό αυτό έργο της δημοκρατικής Αθήνας εργάζονται οι χειρώνακτες (οι κωπηλάτες, οι κτίστες κ.ά.) και όχι οι διανοούμενοι! Το δημοκρατικό μοντέλο οργάνωσης της συλλογικής συνείδησης δεν μπορεί ενδεχομένως να υπερασπιστεί το μονοπώλιο της πολιτικής έκφρασης των κοινωνικο-οικονομικών συμφερόντων, αλλά τουλάχιστον μπορεί να θέσει τις βάσεις για τον πολιτικό αναστοχασμό της σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας.

Θέτω, λοιπόν, στη δημόσια διαβούλευση και στην ορθολογική επιχειρηματολογία της πολιτικής δημόσιας σφαίρας δύο μοντέλα «εορτασμού» της Μάχης των Θερμοπυλών και της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας κατά το έτος 2020. Το ένα, όπως είπαμε, είναι το εθνοκεντρικό της «πολεμικής αρετής των Ελλήνων» και το άλλο είναι το διαφωτιστικό μίας νέας σύγχρονης νεοελληνικής αυτοσυνείδησης. Η κοινή γνώμη, όπως καθοδηγείται από τους επικοινωνιακούς μηχανισμούς (ΜΜΕ και Διαδίκτυο), θα αποφασίσει τελικά σχετικά με το μείζον αυτό πολιτικό ζήτημα: πώς θα γιορτάσουμε τις δύο επετείους.

Το ερώτημά μου επαναδιατυπώνεται ως εξής: Μπορούμε κατά το έτος 2020 να γιορτάσουμε ως πολιτική κοινωνία αυτές τις δύο συγκρούσεις ανάμεσα στους Ελληνες και τους Πέρσες; Και η απάντησή μου συνίσταται στα εξής δύο σημεία: Εάν η κοινή γνώμη επιλέξει το εθνοκεντρικό μοντέλο, θα αποκοπεί από τους πολιτικούς προσανατολισμούς της ευρωπαϊκής προοπτικής. Και εάν ακόμη επιλέξει το επικοινωνιακό-διαφωτιστικό μοντέλο θα βρεθεί σε ένα πολιτικό καθεστώς υπαρξιακού αδιεξόδου.

Η θεωρητικο-πολιτική πρότασή μου είναι η εξής: Να αφήσουμε τους επετειακούς εορτασμούς κατά μέρος και επιτέλους, επιβάλλεται, να αποκτήσουμε ως Ελλάδα τη σύγχρονη εθνική και πολιτική αυτοσυνείδησή μας. Μετά απ' αυτήν την ιστορικο-πολιτική διεργασία (όταν και εφόσον ολοκληρωθεί ιστορικά) θα συζητήσουμε και για τις επετείους και για το πώς «κατασκευάζεται» η συλλογική συνείδηση σε μία σύγχρονη πολιτική κοινωνία. Εξάλλου παράλληλα με τους εορτασμούς για τους οποίους μιλάμε, θα ξεκινήσουν και οι εορτασμοί για τα 200 χρόνια από το 1821. Το ένδυμα (χλαμύδα ή φουστανέλα) θα έχει, όπως φαίνεται, τιμητική θέση!

Μέσα στον πυρετό των εορτασμών που ετοιμάζονται, επιβάλλεται η Ελλάδα, ως πολιτική κοινωνία, να στοχαστεί τις δυνατότητές της (τόσο στο πνευματικό επίπεδο όσο και στο υλικο-οικονομικό) για το πώς μπορεί να γίνει μία σύγχρονη κοινωνία πέρα από το εννοιολογικό σχήμα της ιστορικής συνέχειας. Κατά τον Χέρμαν Κόχεν (Herman Cohen): «στην ελληνική συνείδηση το ιστορείν ισοδυναμεί με την έρευνα και με τη γνώση». Εννοείται πως αναφέρεται στους αρχαίους Ελληνες. Γιατί οι σύγχρονοι Ελληνες ξέρουν μόνον να γιορτάζουν. Εύχομαι λοιπόν «καλή επιτυχία» στους εορτασμούς!

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιος και πώς έχει δικαίωμα να μιλά για την ιστορία;
Η μνήμη του Πολυτεχνείου δεν ανήκει ούτε στους ιστορικούς ούτε στους πρωταγωνιστές. Καμιά ομολογία ενοχής δεν πρέπει να κάνει ο Χανδρινός. Αυτό που χρειάζεται να κάνει είναι να αξιοποιήσει τα κείμενα αυτά και...
Ποιος και πώς έχει δικαίωμα να μιλά για την ιστορία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επιθυμία για ιστορία
Η υπενθύμιση του αιτήματος να γραφτεί επιτέλους στην Ελλάδα η ιστορία της σεξουαλικής διαφοράς, κινηματική και μη, έρχεται τη στιγμή που η κεντρική πολιτική σκηνή το θεωρεί αίφνης και λίγο σικ να εμφανίζεται...
Η επιθυμία για ιστορία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι, Οχι θα ξαναέλεγε»
Αυτές τις μέρες οφείλουμε να θυμηθούμε μια επέτειο που στιγμάτισε μια για πάντα τη σύγχρονη μεταπολιτευτική ιστορία της Ελλάδας.
«Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι, Οχι θα ξαναέλεγε»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σκλαβωμένη μνήμη
Ενας κεντρικός δρόμος της Αθήνας, αναπαράγοντας το κλισέ του ξένου «σωτήρα», έχει πάντα το όνομα του Εδουάρδου Λω, επικεφαλής του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου που επιβλήθηκε το 1898.
Σκλαβωμένη μνήμη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να είμαστε ρεαλιστές, να ζητάμε το δίκαιο
Οι ρεαλιστές κάθε είδους και σχολής πάντοτε δυσφορούσαν με τέτοιου είδους υποδείξεις, παρ' ότι γνωρίζουν πως δίχως τις αξιακές σφήνες ο ρεαλισμός τους είναι σκέτη πράξη.
Να είμαστε ρεαλιστές, να ζητάμε το δίκαιο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας