Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Για τη δημιουργική καταστροφή
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για τη δημιουργική καταστροφή

  • A-
  • A+

Η έννοια ή καλύτερα η θύελλα της δημιουργικής καταστροφής (creative destruction) περιγράφει τη διαδικασία της βιομηχανικής μετάλλαξης που επαναστατικοποιεί ασταμάτητα τη δομή της οικονομίας από τα μέσα (δηλαδή από το εσωτερικό της), καταστρέφοντας την προηγούμενη δομή και δημιουργώντας διαρκώς μια νέα.

Πατέρας της έννοιας θεωρείται ο Σουμπέτερ (Joseph Alois Schumpeter), Αυστριακός οικονομολόγος, ειδικός στην πολιτική οικονομία, που επεξέτεινε μιαν έννοια του Μαρξ. Στη μαρξιανή οικονομική θεωρία η έννοια αναφέρεται στις αλληλένδετες διαδικασίες της συσσώρευσης και της καταστροφής (του εκμηδενισμού, του αφανισμού) του πλούτου στο εσωτερικό του καπιταλιστικού συστήματος.

Στο πρώιμο έργο του Μαρξ, η έννοια της δημιουργικής καταστροφής ή του αφανισμού δεν σημαίνει πως ο καπιταλισμός καταστρέφει και επαναπροσδιορίζει την προϋπάρχουσα οικονομική τάξη (το προϋπάρχον οικονομικό καθεστώς), αλλά ότι θα πρέπει να απαξιώνει σε συνεχή βάση τον προϋπάρχοντα πλούτο με τον πόλεμο, την εγκατάλειψη ή με τις κανονικές ή και περιοδικές οικονομικές κρίσεις, ούτως ώστε να ξεκαθαρίζει το έδαφος για τη δημιουργία νέου πλούτου.

Οι τάσεις της κρίσης στο καπιταλιστικό σύστημα περιγράφονται μέσω της επιβεβλημένης καταστροφής σημαντικού μέρους των παραγωγικών δυνάμεων. Στο βιβλίο του «Θεωρίες για την υπεραξία» ο Μαρξ αναφέρεται σε σενάρια όπου η καταστροφή των τιμών των εμπορευμάτων επηρεάζει είτε τις αξίες χρήσης ή τις ανταλλακτικές αξίες ή και τις δύο. Η καταστροφή της ανταλλακτικής αξίας σε συνδυασμό με τη διατήρηση της αξίας χρήσης δημιουργεί νέες ευκαιρίες για κεφαλαιακές επενδύσεις και την επανάληψη του κύκλου παραγωγή-υποτίμηση.

Ο Δαρβίνος στο βιβλίο του «Η προέλευση των ειδών» γράφει ότι η εξαφάνιση των παλιών μορφών είναι η αναπόφευκτη συνέπεια της παραγωγής νέων μορφών. Στον ινδουισμό, ο θεός Σίβα, ο «Μεγάλος Θεός» όπως αποκαλείται, είναι την ίδια στιγμή και δημιουργός και καταστροφέας. Ο θεός αυτός ενσωματώνει με τον καλύτερο τρόπο την έννοια της δημιουργικής καταστροφής.

Στη σημερινή εποχή, όπου ισχύει σε μεγάλο βαθμό ο πόλεμος όλων εναντίον όλων (bellum omnium contra omnes) του Χομπς (Hobbes), η έννοια αυτή μέσα από τα λογής μνημόνια, στημένες πτωχεύσεις χωρών και πληθυσμών κ.λπ. εφαρμόζεται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι σε άλλες εποχές. Σε συνδυασμό και με άλλα γεγονότα, και από το γεγονός αυτό προκύπτει η παγκόσμια γενικευμένη ανασφάλεια που οδηγεί σε απρόβλεπτες ανακατατάξεις.

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Σε συνεχή διολίσθηση η ελληνική οικονομία
Συγκεκριμένα, το α΄ τρίμηνο 2020, δηλαδή προ πανδημίας, οι επενδύσεις στην Ελλάδα κατέγραψαν την 5η χειρότερη επίδοση στην ευρωζώνη (έπειτα από Λουξεμβούργο, Μάλτα, Τσεχία και Γαλλία) με κάμψη 8,4% έναντι 4,3%...
Σε συνεχή διολίσθηση η ελληνική οικονομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πώς η νόσος COVID-19 μπορεί να επιφέρει έμφυλη δικαιοσύνη
Σχέδιο κοινής πρωτοβουλίας της εκτελεστικής διευθύντριας της Μονάδας του ΟΗΕ για τις Γυναίκες UN Women, κ. Phumzile Mlambo-Ngcuka και της επιτρόπου της Ε.Ε. αρμόδιας για θέματα φύλου, κ. Helena Dalli
Πώς η νόσος COVID-19 μπορεί να επιφέρει έμφυλη δικαιοσύνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα γίνουμε καλύτεροι: Το μέλλον που θέλουμε, ο ΟΗΕ που χρειαζόμαστε
Τα Ηνωμένα Εθνη γίνονται φέτος 75 χρόνων σε μια περίοδο τεράστιων προκλήσεων. Ο COVID-19 απειλεί τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων, προκαλώντας ανείπωτο ανθρώπινο πόνο και αποσταθεροποιώντας τις κοινωνίες και τις...
Θα γίνουμε καλύτεροι: Το μέλλον που θέλουμε, ο ΟΗΕ που χρειαζόμαστε
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βραχυκύκλωμα στη Γαλλία
Εστω και ως υπόθεση, ως σενάριο εργασίας η διαρροή της είδησης ότι ο Μακρόν εξετάζει το ενδεχόμενο παραίτησής του με τη βεβαιότητα ότι θα επανεκλεγεί στις πρόωρες εκλογές που θα ακολουθήσουν, είναι ενδεικτική...
Βραχυκύκλωμα στη Γαλλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επίδραση της φορολογικής πολιτικής στις κοινωνικές ανισότητες
Η διαρκής απομείωση των φόρων επί του κεφαλαίου και η σταθεροποίηση (αν όχι αύξηση) των φόρων επί της εργασίας έφτασαν στο απόγειό τους με τη φορολογική αντιμεταρρύθμιση του 2018 από τον Donald Trump.
Η επίδραση της φορολογικής πολιτικής στις κοινωνικές ανισότητες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μειώσεις μισθών 25% έχει ήδη ψηφίσει η κυβέρνηση!
Η επιλογή της κυβέρνησης να κάνει χρήση των αναστολών των συμβάσεων, σε συνδυασμό με την εκ περιτροπής και τη μερική απασχόληση (ΣΥΝ-ΕΡΓΑΣΙΑ) τους επόμενους μήνες, είναι πολιτική επιλογή, να φορτώσει το...
Μειώσεις μισθών 25% έχει ήδη ψηφίσει η κυβέρνηση!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας