Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενεργοί πολίτες ή κουρδισμένα στρατιωτάκια;

Ενεργοί πολίτες ή κουρδισμένα στρατιωτάκια;

  • A-
  • A+
Η δράση στη Ν. Φιλαδέλφεια μας έθεσε εμφατικά το ερώτημα

Μέσα σε λίγες ώρες, μια λαμπρή δράση μη βίαιης πολιτικής ανυπακοής (civil disobedience στα αγγλικά) έκανε το γύρο όλων των μέσων ενημέρωσης και ξεσήκωσε θύελλα συζητήσεων σε social media. Αν και δεν αποτελεί έκπληξη ότι στην Ελλάδα του 2019 πολλοί και πολλές ακόμα συμφωνούν με τον αναχρονιστικό θεσμό των μαθητικών παρελάσεων (οι οποίες δεν υπάρχουν σε καμία άλλη χώρα της Ευρώπης), εντούτοις προκαλεί εντύπωση το σθένος της δαιμονοποίησης μιας δράσης, που στο κάτω κάτω ούτε την παρέλαση εμπόδισε, ούτε κάποιο πρόσωπο εξύβρισε, ούτε την ελληνική σημαία βεβήλωσε. Συν τοις άλλοις, με το εξαιρετικό μανιφέστο που έστειλαν οι εμπνεύστριες της δράσης, δεν άφησαν καμία αμφιβολία ότι πρόκειται για μια κοινωνικά στοχευμένη δράση, και όχι για ένα τυχαίο περιστατικό διακωμώδησης που έκαναν απλώς για να σπάσουν πλάκα και να κοροϊδέψουν, όπως έχει αναφερθεί από σχολιαστές και σε άλλα κείμενα.

Τα σχόλια που ακούστηκαν ποικίλουν, από χυδαία, σεξιστικά και γεμάτα μίσος (τα οποία προτιμώ να μην αναπαράγω εδώ αλλά μπορείτε να τα ψάξετε), μέχρι πιο μετριοπαθή που κάνουν λόγο για ασέβεια των πεσόντων της εθνικής αντίστασης και προσβολή μιας ιστορικής ημέρας μνήμης. Δεν θα σταθώ στα πρώτα γιατί είναι ξεκάθαρη η ρητορική και η πολιτική μίσους, από την οποία προέρχονται. Ας μιλήσουμε όμως λίγο για τη δεύτερη άποψη, που συζητήθηκε αρκετά στα social media. 

Κριτική ερώτηση πρώτη: Από πού κι ως πού είναι λογικό να γιορτάζουμε τον αγώνα της αντίστασης στον φασισμό, με μιλιταριστικές παρελάσεις χουντικής προέλευσης; Οι μαθητικές παρελάσεις στην Ελλάδα ξεκίνησαν το 1936 επί δικτατορίας του Μεταξά ο οποίος θαύμαζε τις παρελάσεις του χιτλερικού ναζιστικού καθεστώτος και ήθελε να τις μιμηθεί, κι έκτοτε καθιερώθηκαν ως ένας τρόπος πειθάρχησης της νεολαίας και καλλιέργειας εθνικής συνείδησης με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι η απουσία των μαθητών θεωρούνταν αξιόποινη πράξη, ισοδύναμη με την παράβαση στρατιωτικού καθήκοντος.

Η μοναδική στιγμή που τέθηκε θέμα κατάργησης των μαθητικών παρελάσεων ήταν τον Φεβρουάριο του 1984, όταν η φιλοκυβερνητική εφημερίδα της εποχής «Ειδήσεις» έγραφε σχετικά: «Το ολοκληρωτικής νοοτροπίας έθιμο της στρατιωτικοποίησης των νέων, ακόμα και των εξάχρονων παιδιών, με τη "ζύγιση" και τη "στοίχιση", με την "κεφαλή δεξιά", με την απόδοση τιμών στον υπουργό, στο νομάρχη ή στο δεσπότη, δεν συναντάται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Όχι πάντως στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες. Γιατί καλλιεργεί στη νεά γενιά ψυχολογία μαζικής πειθαρχίας, τέτοια που ελάχιστα συμβάλλει στη διαμόρφωση ελεύθερων κι ανεξάρτητων συνειδήσεων». Σήμερα, 35 χρόνια μετά, έχει κανείς την αίσθηση ότι η κοινωνία έχει κάνει περισσότερα βήματα πίσω, παρά μπροστά.

Κριτική ερώτηση δεύτερη: Ποιους ακριβώς τιμούν οι στρατιωτικές και μαθητικές παρελάσεις; Πολλά ακούστηκαν και γι’ αυτό, με το εύστοχο σχόλιο του δημοσιογράφου Δημήτρη Σούλτα να υπενθυμίζει ότι οι παρελάσεις είναι δομημένες ώστε να τιμάται η εξουσία που βρίσκεται στην εξέδρα. «Στην εξέδρα βρίσκεται πάντα η πολιτική, η στρατιωτική και η εκκλησιαστική εξουσία. Σε αυτή αποδίδουν τιμές οι παρελαύνοντες, προς αυτή γυρνούν το κεφάλι».

Σε τι άλλο μπορεί να αποσκοπεί το γύρισμα του κεφαλιού και ο χαιρετισμός των προσώπων που βρίσκονται στην εξέδρα, αν όχι στη νομιμοποίηση και επιβολή ενός κατεστημένου που εκπροσωπείται από τα συγκεκριμένα πρόσωπα; Και το ερώτημα που τίθεται είναι, βοηθάει η πρακτική αυτή στην καλλιέργεια ενεργών πολιτών με κριτική σκέψη; Είναι ο ρόλος των μαθητών/ριών να σέβονται και να υπακούν ή να σκέφτονται κριτικά και δημιουργικά, ώστε να γίνουν οι ενεργοί πολίτες που τόσο έχει ανάγκη αυτή η κοινωνία; Ανεξάρτητα από το ποιοι βρίσκονται στην εξέδρα, από ποιον πολιτικό χώρο προέρχονται και τι εκπροσωπούν, μια υγιής κοινωνία και δημοκρατία αποτελείται από πολίτες που έχουν τα ανακλαστικά να τους κρατούν υπόλογους στην κοινωνική πλειοψηφία που οφείλουν να εξυπηρετούν, καθώς και να διασφαλίζουν ότι δε γίνεται κατάχρηση της θέσης στην οποία βρίσκονται.

Κριτική ερώτηση τρίτη: Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να τιμήσουμε του πεσόντες της αντίστασης; Ο μόνος τρόπος απόδοσης τιμής στους νεκρούς που θυσιάστηκαν στον ιστορικό αγώνα, είναι να διατηρήσουμε ζωντανή τη συλλογική μνήμη για όσα έγιναν, και να καλλιεργήσουμε ταυτόχρονα ως κοινωνία τις προϋποθέσεις και τις συνθήκες για να μην υπάρξει ποτέ ξανά ο φασισμός. Ο μόνος. Αυτό θα ήθελαν και όσοι πολέμησαν τότε. Η καλλιέργεια και η διατήρηση τη συλλογικής μνήμης μπορεί να προέλθει μόνο μέσα από εκπαιδευτικές και δημιουργικές δράσεις που εξασκούν το κριτικό πνεύμα, καλλιεργούν τη συζήτηση και τη σκέψη, καλούν τους μαθητές και τις μαθήτριες σε συμμετοχικές δράσεις ίδιας αναζήτησης και ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων.

Ιστορικοί περίπατοι, ντοκιμαντέρ, αναπαράσταση γεγονότων μέσα από την τέχνη, βιωματικές δραστηριότητες, και δημιουργική κοινωνική δράση, είναι μερικά από όσα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος των μαθητών και μαθητριών για την ιστορία του τόπου και να ενθαρρύνουν την κριτική και ενεργή εμπλοκή τους με τα γεγονότα, με τρόπο που αποσκοπεί στη διερεύνηση της επιστημονικής αλήθειας αντί για την καλλιέργεια μιας στείρας εθνικής συνείδησης, πάνω στην οποία είναι εύκολο να φυτρώσει η ρητορική μίσους για άλλους λαούς. Είναι πραγματικά ειρωνικό που η παρέμβαση στη Ν. Φιλαδέλφεια έγινε αφορμή να μάθουμε για τα συγκλονιστικά βιώματα που έγιναν γνωστά ως Shell Shock, με σκοπό να περιγράψουν το ψυχικό και σωματικό σοκ που βίωναν οι πάσχοντες κατά την επιστροφή από τα χαρακώματα του Α’ και Β’ παγκοσμίου πολέμου.

Κριτική ερώτηση τέταρτη: Ναι, αλλά για να πολεμήσουμε τότε στην αντίσταση χρειαστήκαμε στρατό και όπλα, άρα μήπως θα πρέπει να συνεχίζουν να αποτελούν κομμάτι του εορτασμού μίας ημέρας μνήμης; Όχι, το σήμερα είναι σήμερα και κανείς δεν οφείλει να τιμάει του νεκρούς ενός αποτροπιαστικού πολέμου κάνοντας πολυδάπανες επιδείξεις ισχύος με τανκς ή/και στρατιωτικά αεροπλάνα. Όπως συζητήθηκε παραπάνω, υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι εορτασμού και καλλιέργειας της συλλογικής μνήμης με τρόπο πρόσφορο και δημιουργικό. Στην τελική, υπάρχει ένα ξεκάθαρο και απλό ερώτημα που αποτελεί την ουσία της συζήτησης: Θέλουμε να γιορτάζουμε τον αγώνα για την ελευθερία και την ειρήνη που επιτεύχθηκε χάρη σε αυτόν, ή θέλουμε να κάνουμε επίδειξη πειθαρχίας και ισχύος, τιμώντας τα κατάλοιπα ενός ανελεύθερου, χουντικού καθεστώτος;

Κριτική ερώτηση πέμπτη: Είχε η πρωτοβουλία αυτή στη Ν. Φιλαδέλφεια στόχο να διακωμωδήσει και να προσβάλει τους αγωνιστές και τους πεσόντες; Όχι, και το μανιφέστο που δημοσιεύθηκε αμέσως μετά δίνει ρητή αλλά και ουσιαστική απάντηση σε αυτό. Σκοπός της δράσης ήταν να ασκήσει κριτική, και μάλιστα όχι προσβάλλοντας ή εξυβρίζοντας, αλλά μέσα από μη βίαιο δρώμενο, στη μιλιταριστική παράδοση των παρελάσεων που με τα χαρακτηριστικά που έχουν, και ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη τις ιστορικές συνθήκες υπό τις οποίες καθιερώθηκαν, δεν μπορούν να θεωρούνται σήμερα ο πλέον κατάλληλος τρόπος εορτασμού του ιστορικού αντιφασιστικού αγώνα.

Είχε αποτέλεσμα ο τρόπος που επέλεξαν; Ναι, με το κείμενο που έστειλαν να γίνεται αντικείμενο συζήτησης και αφορμή για σκέψη από τόσο κόσμο. Ίσως όμως το σημαντικότερο αποτέλεσμα της δράσης τους ήταν ότι ξανάνοιξαν τη συζήτηση για τον θεσμό των μαθητικών παρελάσεων, μας έκαναν να διαβάσουμε, να ενημερωθούμε και να αναρωτηθούμε.

Με λίγα λόγια μας έδωσαν ελπίδα ότι οι νέες και νέοι αυτού του τόπου έχουν το θάρρος της διερεύνησης της ιστορίας και μιας κοινωνικής, συλλογικής έκφρασης που έχει τη δύναμη να μας κάνει να σταματήσουμε ό,τι κάνουμε και να σκεφτούμε, να γίνουμε δλδ για λίγο οι ενεργοί πολίτες που θα έπρεπε να είμαστε. Χωρίς ίχνος βίας, και αντηχώντας πολλαπλούς συμβολισμούς, όπως ανάμεσα σε άλλους για το χαρακτήρα ενός εορτασμού που γίνεται εργαλείο αποκλεισμού και διαχωρισμού ανάμεσα σε άριστους και μη ικανούς, σκληρούς και αδύναμους, τόσο σωματικά όσο και ψυχικά, αντί να λειτουργεί συμπεριληπτικά για τους περιττούς, τους απρόβλεπτους, τους ζωντανούς, όπως γράφουν οι μαθήτριες στο μανιφέστο τους, και να γίνεται αφορμή να μιλήσουμε για τα τραύματα που αφήνει ο πόλεμος αλλά και για πάσης φύσης διακρίσεις και αποκλεισμούς του σήμερα. 

Αυτό είναι νομίζω το μεγαλύτερο δώρο που μας προσέφερε αυτή η δράση, θέτοντάς μας εμφατικά το πιο σημαντικό ερώτημα. Ένα πράγμα θα ήθελα να κρατήσουμε. Την ελπίδα ότι τα παιδιά μας δεν θα αναγκαστούν να μεγαλώσουν με έναν αναχρονιστικό θεσμό που επιβλήθηκε στη δική μας γενιά, και όταν συμβεί αυτό, θα μπορούμε να πούμε ότι η έμπνευση, η σκέψη και η πράξη των κοριτσιών στη Ν. Φιλαδέλφεια ήταν αυτό που άνοιξε τον δρόμο προς αυτή την κατεύθυνση.

* Μεταδιδακτορική ερευνήτρια κοινωνικών και πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης.
 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Παραλογισμός, υποκρισία και στρουθοκαμηλισμός
Είναι σεβαστό δικαίωμα του καθενός να διαφωνεί ή να μην εκφράζεται από τη διαμαρτυρία στην παρέλαση στη Νέα Φιλαδέλφεια. Από αυτό, όμως, μέχρι του σημείου να ζητείται η κεφαλή αυτών των παιδιών επί πίνακι...
Παραλογισμός, υποκρισία και στρουθοκαμηλισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί είναι προσβλητική η παρέμβαση στην παρέλαση της Νέας Φιλαδέλφειας;
Τι στ’ αλήθεια τιμά τους αγωνιστές; Σίγουρα πολλοί θα συγκινούνταν βαθιά εάν άκουγαν τον ύμνο του ΕΑΜ σε μια παρέλαση, όμως, το 2014 βουλευτές της Ν.Δ., επέκριναν έντονα την ανάκρουση του ύμνου. Το πώς λοιπόν...
Γιατί είναι προσβλητική η παρέμβαση στην παρέλαση της Νέας Φιλαδέλφειας;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επανοικειοποίηση του «ζωτικού μας χώρου»
Μέσα στη μαυρίλα των ημερών, εν αναμονή της επιβολής ακόμα παραβιαστικότερων μέτρων στο προσφυγικό πεδίο και με την ακροδεξιά ρητορική να (ξανα)εντείνεται, η παρέμβαση-περφόρμανς των 10 θηλυκοτήτων στην...
Η επανοικειοποίηση του «ζωτικού μας χώρου»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Aντιρατσιστικός χάρτης τοπικών κοινωνιών
Ο αγώνας κατά της ξενοφοβίας, του ρατσισμού κάθε μορφής και του νεοναζισμού έχει έρθει στο προσκήνιο ως απόλυτη προτεραιότητα, ύστερα και από τις πρόσφατες τραγικές συνέπειες της ρατσιστικής βίας. Πρόκειται...
Aντιρατσιστικός χάρτης τοπικών κοινωνιών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ένα βήμα πριν την Ακροδεξιά και τον Φασισμό και εμείς τυφλοί;
Οι μέρες του '67 και της δικτατορίας δεν είναι μακριά. Με τη μόνη διαφορά ότι η ακροδεξιά και ο φασισμός δεν χρειάζονται πραξικοπήματα για να επικρατήσουν. Αυτό μπορεί εύκολα να γίνει και με δημοκρατικό τρόπο...
Ένα βήμα πριν την Ακροδεξιά και τον Φασισμό και εμείς τυφλοί;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας