Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και η παγκοσμιοποίηση
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και η παγκοσμιοποίηση

  • A-
  • A+

Τις μέρες αυτές εγκαινιάστηκε στο Λούβρο, με αφορμή τα 500 χρόνια από τη γέννησή του, η μεγαλύτερη έκθεση του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Εκατόν εξήντα σπουδαία έργα και παρά πολλά τετράδια σχεδίων γίνονται αντικείμενο θαυμασμού του μεγάλου δημιουργού, ο οποίος πέντε αιώνες μετά συνεχίζει να γοητεύει και ν’ αποτελεί αντικείμενο μύθων και αινιγμάτων.

Πού οφείλεται όμως το μυστήριο του Λεονάρντο, αυτού του γεννημένου στην Τοσκάνη της Ιταλίας, από πατέρα Ιταλό προύχοντα και μητέρα φτωχή υπηρέτρια; Αυτοδίδακτος, ελεύθερος, αρνούμενος να προσαρμοστεί στα ζωγραφικά δεδομένα της εποχής του, έμαθε πολύ πιο αργά από τ’ άλλα παιδιά της ηλικίας του τα λατινικά και στα δώδεκά του παρακολούθησε μαθήματα τέχνης στο εργαστήριο του σπουδαίου Φλωρεντινού γλύπτη Αντρέα ντελ Βερόκιο.

Καλλιτέχνης, επιστήμονας, μηχανικός, αρχιτέκτονας, οργανωτής εντυπωσιακών γιορτών σε Φλωρεντία, Μιλάνο, Βενετία ή Ρώμη, ο Ντα Βίντσι υπήρξε επίσης ταξιδευτής που αναζητούσε παντού στο ασυνείδητό του την απούσα αγκαλιά της μητέρας του, την προστασία της. Της μητέρας του που στερήθηκε από τα τέσσερά του χρόνια γιατί κατόπιν συμφωνίας πιέστηκε εκείνη από τον ευγενή πατέρα του να του αφήσει το παιδί τους (τον ανάρμοστο για την εποχή τους και την αριστοκρατία καρπό τους) να το μεγαλώσει αυτός, ο προύχοντας πατέρας και το περιβάλλον του.

Ο Λεονάρντο υπήρξε φίλος βασιλιάδων και ευγενών. Αλλωστε πέθανε ως γνωστόν στα χέρια του Φραγκίσκου του 1ου, μακριά από τη χώρα του την Ιταλία, στα μέρη της σημερινής Γαλλίας.

Οι πίνακες και ειδικά τα σχέδιά του είναι συνεχές αντικείμενο αναπάντητης οριστικά μελέτης. Εκτός του ότι είναι ο πρώτος που ζωγράφισε με λάδι, επίσης, όπως οι μελετητές καταλήγουν, άφηνε ατελείωτα τα έργα του. Αυτό το «ατελείωτο» των έργων είναι η βάση της θεωρίας της διαρκούς διεύρυνσης που χαρακτήρισε όλη την αναγεννησιακή τέχνη αλλά κι επεκτάθηκε μέσω φιλοσόφων όπως ο Καντ ώς τη σύγχρονη τέχνη.

Το μονίμως ανοιχτό έργο, το έργο του οποίου η δημιουργία δεν ωθεί κατ’ ανάγκην προς το αριστούργημα, αλλά κυρίως ωθεί προς την ίδια τη δημιουργική εργασία ως τέτοια, προέρχεται από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι από την εν γένει καλλιτεχνική του πορεία. Η πραγματική καινοτόμα μοντέρνα τέχνη (κι όχι αυτή του σημερινού καρακίτς) του χρωστά τα θεμέλιά της.

Αλλά και η πολιτική επίσης επηρεάστηκε από αυτήν την αντίληψη. Το στοιχείο της συνεχούς πολιτικής διεύρυνσης είναι βασισμένο σ’ αυτόν. Καντ, Διαφωτισμός και μοντέρνα φιλοσοφία βασίστηκαν μεταξύ άλλων στο πολυεκφραστικό και πολυ-ταυτοτικό της δημιουργικής του ύπαρξης και πορείας.

Στον Ντα Βίντσι επίσης αναφέρονται πολλοί υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης για να υποστηρίξουν το ευθύγραμμο σχέδιό τους: δηλαδή πρόοδος και εξέλιξη μέσω της συνεχούς διεύρυνσης του «ίδιου». Που σημαίνει: όπως ο Λεονάρντο ερευνούσε δίχως να ’χει μόνο μια καλλιτεχνική ταυτότητα αλλά ήταν πολλά πράγματα μαζί (που αν κι ατελείωτα φανέρωναν αναζήτηση και έρευνα καινοτομική), όπως λοιπόν και ο Λεονάρντο ήταν πολυταυτοτικός ως προς τα γλωσσικά (καλλιτεχνικά) μέσα έκφρασής του, έτσι και η παγκοσμιοποίηση βασίζεται στην πολυπολιτισμικότητα, στο α-ταυτοτικό, στη συνεχή διεύρυνση του «ίδιου» μέσα από την εμπειρία του με το «άλλο», το διαφορετικό, το ξένο.

Κι εκ πρώτης όψεως η ιδέα δεν είναι κακή, γιατί στηρίζεται στην αρχή τού «μαζί» που είναι γεμάτη ανθρωπιά. Προσοχή όμως, με μία μεγάλη διαφορά: η παγκοσμιοποίηση προχωρά μόνο με κριτήρια χρηματοπιστωτικής αγοράς. Δηλαδή βασίζεται στο δίκαιο της αγοραστικής δύναμης (κι ας είναι συχνά και ανήθικη) του πιο δυνατού ανταγωνιστικά. Εξουδετερώνει τον αδύναμο. Τον στύβει και τον πετά στ’ άχρηστα. Δεν στηρίζεται στον πολιτισμό, που ήταν το κύριο στοιχείο της έρευνας και προόδου του «συστήματος» Λεονάρντο.

Κι εδώ είναι που χάνει η παγκοσμιοποίηση. Περιφρονεί τον πολιτισμό. Τον αντιμετωπίζει ως καταναλωτικό προϊόν διασκέδασης κι όχι ως ψυχαγωγική δημιουργία που περιλαμβάνει εσωτερική αυτογνωσία ταυτόχρονα με εξωτερική παραγωγή (το ένα είναι συνδεδεμένο ως συνέχεια του άλλου). Ετσι γεννά τέρατα απάνθρωπα, τέρατα μηχανικά, τέρατα μετα-ανθρώπινα κι όχι γόνους ανθρώπινης εξέλιξης.

Αν θέλει η παγκοσμιοποίηση να προχωρήσει ποιοτικά, τότε πρέπει ν’ αφήσει τη μονότονη εμμονή της χρηματοπιστωτικής λαγνείας και να βάλει δίπλα δίπλα πολιτισμό και οικονομία. Για να γίνει όμως κάτι τέτοιο, χρειάζεται άλλη πολιτική από άλλους πολιτικούς που δεν θα ’ναι σκλάβοι της κερδομανίας. Που δεν θα ’ναι ξένοι με τις ουσιαστικές αρχές του ανθρωπισμού. Που δεν θα ’ναι υποδουλωμένοι στον «παράδεισο» της Τεχνικής Θεολογίας. Μόνο έτσι θα μπουν οι βάσεις για να γίνει η ζωή καλύτερη.

Μόνο έτσι θα μπορέσει η πραγματική παγκοσμιοποίηση να ερμηνεύσει σωστά και δημιουργικά το μήνυμα του Λεονάρντο, για την έκθεση του οποίου την πρώτη κιόλας μέρα της αγοράστηκαν πάνω από 200.000 εισιτήρια. Αν βρεθείτε ώς τον Φεβρουάριο στο Παρίσι, μη χάσετε την έκθεση του Ντα Βίντσι στο Λούβρο. Πραγματικά αξίζει...

* Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης, ποιητής, εικαστικός

ΑΠΟΨΕΙΣ
Πόσα; Πλάκα με κάνεις...
Βεβαίως η σχέση μου με τη ζωγραφική δεν είναι κι από τις καλύτερες, όπως και η σχέση μου με τα λεφτά. Αυτοί που διαθέτουν αυτά τα ποσά ίσως αλλιώς να αγαπούν τα χρώματα και τους συνδυασμούς τους, αλλιώς να...
Πόσα; Πλάκα με κάνεις...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο προϋπολογισμός του 2020 πιο αντικοινωνικός από του 2019
Τόσο ο προϋπολογισμός του 2019 όσο και εκείνος του 2020, πριν κατατεθούν στη Βουλή, υποβλήθηκαν προς έγκριση στους δανειστές ενώ είχαν προηγηθεί οι απαιτούμενες από αυτούς προσαρμογές. Ηταν, δηλαδή, και είναι,...
Ο προϋπολογισμός του 2020 πιο αντικοινωνικός από του 2019
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιστροφή στα υπόγεια, στις τρώγλες και στα παγκάκια
Ολο και πιο συχνά τους τελευταίους μήνες διάφοροι «ειδικοί» εμφανίζονται να προεξοφλούν την «ανάσταση» της αγοράς ακινήτων. Μιλούν για άνοδο των τιμών πώλησης, για έκρηξη του επενδυτικού ενδιαφέροντος εγχώριων...
Επιστροφή στα υπόγεια, στις τρώγλες και στα παγκάκια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το πατερναλιστικό σχέδιο Β'
Πραγματικό σχέδιο Β' δεν υπήρξε, διότι η Ιστορία μπορεί να γράφεται και με παράτολμες ενέργειες, αγωνιζόμαστε ανεξάρτητα από την πιθανότητα να ηττηθούμε, αλλά μια συνολική ρήξη έχει στοιχειώδη προαπαιτούμενα...
Το πατερναλιστικό σχέδιο Β'
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιδείνωση της ρευστότητας
Τριάντα χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, που σήμανε και το τέλος του διπολικού συστήματος της Γιάλτας, η προσγείωση στην πραγματικότητα είναι σκληρή. Δεν πρόκειται για μια μακρά μεταβατική περίοδο, για μια...
Επιδείνωση της ρευστότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κολυμπώντας κόντρα στο ρεύμα
Το να επιζητείς να αυξήσεις τις επενδύσεις ως θεραπεία στην ασθενική ανάπτυξη της οικονομίας σημαίνει την επανάληψη των εσφαλμένων επιλογών του παρελθόντος.
Κολυμπώντας κόντρα στο ρεύμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας