Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η διαπραγμάτευση του γλωσσικού λάθους
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η διαπραγμάτευση του γλωσσικού λάθους

  • A-
  • A+
Τα «Μικρά Σεμινάρια» θα έχουν εργαστηριακή μορφή, ενώ θα περιλαμβάνουν διαλέξεις για τα ποικίλα «λάθη» (ορθογραφικά, αναγνωστικά, ακουστικά, αρθρωτικά λάθη, «δικαιολογημένα λάθη», αλλά και λάθη κατανόησης και καταστάσεως επικοινωνίας) στο επίπεδο του δημοσιογραφικού λόγου, που ασκεί έντονο παιδευτικό ρόλο στα πολυσχιδή ακροατήριά του.

Εξι χρόνια μετά την πρώτη διεξαγωγή τους, τα «Μικρά Σεμινάρια» γλώσσας και επικοινωνίας επιστρέφουν στην έδρα τους, το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ενα σημαντικό πρόγραμμα επιμόρφωσης των φορέων του δημοσιογραφικού λόγου, που είχε σχεδιαστεί στο πλαίσιο ενός εγχειρήματος οδήγησης προς τη σύνδεση των μέσων ενημέρωσης με τον πολιτισμό και τη γλώσσα, επανέρχεται δυναμικά.

Αυτή τη φορά, σε συνεργασία με την Ενωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου, Ηπείρου, Νήσων. Από την έναρξή της, το 2013, τη δράση παρακολούθησαν περίπου 800 φοιτητές, αλλά και εκπαιδευτικοί από την Ηπειρο, για να δοθεί η σκυτάλη, το 2017, στην ΕΡΤ Δημόσια Ραδιοτηλεόραση, η οποία τη φιλοξένησε στο Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής, στην Αθήνα, και στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, στη Θεσσαλονίκη. Οι αποδέκτες πλέον ήταν δημοσιογράφοι, παρουσιαστές, συντάκτες και σχεδιαστές εν γένει του δημοσιογραφικού λόγου.

Οι πολύ ευνοϊκές κριτικές και δημόσιες παραινέσεις για τη συνέχιση του προγράμματος, αλλά και η ίδια η αναγκαιότητα της επανάληψής του κατέληξαν στον επανασχεδιασμό και εμπλουτισμό του, με νεωτερικά ζητήματα, όπως αυτό της αισθητικής του λόγου, της ηθικής της ετερότητας και των αναπαραστάσεών τους στη δημοσιογραφική γλώσσα.

Ενα επιπλέον καινούργιο στοιχείο του τωρινού –αισθητά αναθεωρημένου– προγράμματος αφορά την εστίαση στον δημοσιογραφικό λόγο των εντύπων της ομογένειας, ενώ συμμετοχή ως εισηγητές θα έχουν και δημοσιογράφοι από μεγάλα ομογενειακά ενημερωτικά μέσα της Ευρώπης και της Αυστραλίας.

Φέτος, το πρόγραμμα, που διακρίνεται για τη στενή συνάφειά του με τον θεσμό του Διεθνούς Θερινού Πανεπιστημίου «Ελληνική Γλώσσα, Πολιτισμός και ΜΜΕ», ξεκινά στα μέσα του Νοεμβρίου και θα ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο του 2020, με προοπτική να συνεχιστεί την επόμενη χρονιά στην Πάτρα και το Ηράκλειο. Αλλωστε, το 4ο Διεθνές Θερινό Πανεπιστήμιο, που πραγματοποιήθηκε το 2018 στη Σύρο, είχε ως ειδικότερο τίτλο του «Το λάθος στη γλώσσα και στην επικοινωνία. Η προσφορά και η δυναμική της παρέκκλισης».

Το πρόγραμμα απευθύνεται στα μέλη της Ενωσης Συντακτών, σε εν ενεργεία δημοσιογράφους, αλλά και στους παλαίμαχους ανθρώπους του Τύπου, καθώς και σε φοιτητές ή απόφοιτους πανεπιστημιακών τμημάτων Δημοσιογραφίας, τα ενδιαφέροντα των οποίων αφορούν τις χρήσεις της ελληνικής γλώσσας στα κείμενα της λεγόμενης δημόσιας σφαίρας.

Τα «Μικρά Σεμινάρια» θα έχουν εργαστηριακή μορφή, ενώ θα περιλαμβάνουν διαλέξεις για τα ποικίλα «λάθη» (ορθογραφικά, αναγνωστικά, ακουστικά, αρθρωτικά λάθη, «δικαιολογημένα λάθη», αλλά και λάθη κατανόησης και καταστάσεως επικοινωνίας) στο επίπεδο του δημοσιογραφικού λόγου, που ασκεί έντονο παιδευτικό ρόλο στα πολυσχιδή ακροατήριά του.

Θα εστιάσουν στις σύγχρονες χρήσεις της ελληνικής γλώσσας και τα συνηθέστερα γραμματικά λάθη στον προφορικό και γραπτό λόγο των φυσικών ομιλητών της κοινής Νέας Ελληνικής, αλλά και στις αρχές και τους κανόνες που διέπουν την οργάνωση ενός κειμένου.

Θα θέσουν όμως και ερωτήματα σχετικά με την επίδραση των ΜΜΕ στον λόγο των αποδεκτών, την πιθανή μετεξέλιξη ή και παγίωση των σύγχρονων «λαθών» σε μελλοντικούς «κανόνες» και τη σχέση των γλωσσικών αποκλίσεων στον δημοσιογραφικό λόγο με την ιδεολογία και τη ρητορική επιλογή.

Η αντίληψη η οποία διατρέχει το πρόγραμμα δεν είναι άλλη από το ότι η γλώσσα, ως κορυφαίος ζωντανός οργανισμός που μιλιέται από βιολογικά ενεργές υπάρξεις, εξελίσσεται καθημερινά και διαρκώς. Η γλωσσική κοινότητα, επηρεαζόμενη κάθε φορά από ποικίλα κοινωνικοπολιτικά, οικονομικά και ευρύτερα πολιτισμικά δεδομένα, απογειώνει ή συρρικνώνει, μέσα από τις τρέχουσες χρήσεις, μορφές και τύπους, τους οποίους, άλλοτε περιβάλλει με την αίγλη του κανόνα και την ισχύ του προτύπου, και άλλοτε απαξιώνει ως απαρχαιωμένους, ιδεολογικά ελέγξιμους, ιστορικά λανθασμένους ή και υποδεέστερους από κοινωνικής άποψης.

Το πρόγραμμα στέκεται κριτικά απέναντι στην κατά καιρούς (και κυρίως για ιδεολογικούς λόγους) ανάπτυξη απόλυτων, περιοριστικών ή και κλειστών αξιολογικών στάσεων απέναντι στη γλώσσα, ειδικά όταν αυτές οι στάσεις διακρίνονται για τους αφορισμούς και την κινδυνολαγνεία τους.

Το γλωσσικό λάθος διακρίνεται από το ορθογραφικό και αντιμετωπίζεται ως μια απόκλιση από τη γλωσσική νόρμα που αποτελεί πρότυπο για μια κοινότητα και περιβάλλεται με το κύρος της καθιέρωσης και της επισημότητας.

Ωστόσο, η σχετικότητα του ορισμού γίνεται προφανής, εάν ληφθούν υπόψη οι διαφοροποιήσεις και οι παραλλαγές που είναι δυνατό να συνοδεύουν ή να χαρακτηρίζουν τις ποικίλες αποκρυσταλλώσεις των γλωσσικών μορφών κατά τις διαδικασίες της κωδικοποίησής τους στις γραμματικές και τα λεξικά μιας γλώσσας, από τη μια, και τη ζώσα επικοινωνία των χρηστών της στον οικείο και καθημερινό ή ανεπίσημο λόγο, από την άλλη.

Τα λάθη αυτά μπορούν να θεωρηθούν πρώιμοι μάρτυρες μιας επερχόμενης γλωσσικής αλλαγής. Η ύπαρξη και η εκδήλωσή τους αμφισβητεί τις παραδομένες και «καλά ζυγισμένες» μέχρι τη στιγμή της παρέκκλισης μορφές, η αντοχή των οποίων θα κριθεί στον χρόνο από την ένταση, την επιμονή, τη συνέχεια και, τελικά, την εξέλιξη της αρχικής «παραφθοράς». Αλλωστε, ένα «λάθος» παραπέμπει πάντα και σε μια ασαφή, αχαρτογράφητη περιοχή, που μένει να ερευνηθεί.

Σε μια εποχή που διακρίνεται για τη ρευστότητα και την επιδείνωση των τοπίων σε πολλά επίπεδα, ο ρόλος της γλώσσας που αναμετράται με την ιμπεριαλιστική εικόνα καθίσταται περισσότερο σημαντικός. Η εστίαση στην «ασθενή» ελληνική γλώσσα είναι επιτακτική. Και προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται τα «Μικρά Σεμινάρια» που δείχνουν να αντέχουν στον χρόνο.

Το πρόγραμμα θα προσφερθεί δωρεάν στους συμμετέχοντες.

*Αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και ακαδημαϊκή διευθύντρια του Διεθνούς Θερινού Πανεπιστημίου «Ελληνική Γλώσσα, Πολιτισμός και ΜΜΕ»

ΑΠΟΨΕΙΣ
Δυο λόγια για τον δάσκαλό μας…
Οπως είναι γνωστό, το φθινόπωρο του 1964 ιδρύεται η Φιλοσοφική Σχολή Ιωαννίνων. Πρόκειται για την απαρχή του «τρίτου» Πανεπιστημίου της χώρας. Πριν ακόμη ολοκληρωθεί το πρώτο έτος της λειτουργίας του,...
Δυο λόγια για τον δάσκαλό μας…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οδός Δομπόλη
Σάββατο και φέτος. Σέρνεις τα βήματά σου με δυσκολία. Στέκεσαι απέναντι στο περίπτερο. Οπως και τότε. Λείπει η ντουντούκα. Ευτυχώς. Απουσιάζει όμως η ζωή. Το Πανεπιστήμιο μετακόμισε στην Πεδινή. Η...
Οδός Δομπόλη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι σλαβικές σπουδές στην Ελλάδα και άλλα ανέκδοτα
Το 2009 άνοιξε τις πύλες του για τους φοιτητές ένα νέο τμήμα με τον τίτλο «Τμήμα Σλαβικών Σπουδών». Σκοπός του ήταν η καλλιέργεια των σλαβικών σπουδών, δηλαδή η επιστημονική ενασχόληση με τις Γλώσσες, τις...
Οι σλαβικές σπουδές στην Ελλάδα και άλλα ανέκδοτα
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ενάντια στου Γαβρόγλου τα προστάγματα, τους φοιτητές θα βρείτε στα οδοφράγματα»
Αναβρασμός επικρατεί ανάμεσα στους φοιτητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σχετικά με τις προοπτικές συγχωνεύσεων τμημάτων με το ΤΕΙ-Ηπείρου αλλά και συνολικά με την πρόταση που έχει σταλεί στο Πανεπιστήμιο από...
«Ενάντια στου Γαβρόγλου τα προστάγματα, τους φοιτητές θα βρείτε στα οδοφράγματα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χαρβάτι και Χάρβαρντ (Harvard)
Λογικά, το Χαρβάτι θα πρέπει να είναι περισσότερο γνωστό στους Ελληνες από το πολύ μακρινό Χάρβαρντ. Ωστόσο, η αίγλη που περιβάλλει τα μέρη που είχε ανυψώσει σε απόλυτες εικόνες μέσα από τη διαρκή προπαγάνδα...
Χαρβάτι και Χάρβαρντ (Harvard)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απάντηση σε δημοσίευμα από τη Συντονιστική Επιτροπή Κατάληψης Νομικής
Στην εφημερίδα Καθημερινή δημοσιεύτηκε άρθρο με τον προκλητικό τίτλο «Συνέλευση-παρωδία στη Νομική» όπου μέσα σε μερικές παραγράφους αναπαράγεται όλη...
Απάντηση σε δημοσίευμα από τη Συντονιστική Επιτροπή Κατάληψης Νομικής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας