Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Χάντκε, η Σρεμπρένιτσα και το Νόμπελ
EPA/JULIEN DE ROSA
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Χάντκε, η Σρεμπρένιτσα και το Νόμπελ

  • A-
  • A+

Η βράβευση του Αυστριακού συγγραφέα Πέτερ Χάντκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας πυροδότησε έντονες αντιδράσεις. Η Ενωση Θυμάτων Πολέμου στη Βοσνία, την επομένη κιόλας, ζήτησε από τη σουηδική επιτροπή την ανάκληση του βραβείου ενώ με πλειάδα αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκδηλώθηκαν η απαρέσκεια και συχνά η οργή για τη βράβευση του Χάντκε.

Βασικό επιχείρημα κατά της βράβευσής του είναι η θέση που είχε πάρει ο Χάντκε στο Γιουγκοσλαβικό. Μνημονεύονται, έτσι, φιλοσερβικές δηλώσεις του συγγραφέα και κυρίως η προκλητική άρνησή του της σφαγής στη Σρεμπρένιτσα. Μετατοπίστηκε, έτσι, η συζήτηση από το έργο αυτό καθεαυτό στην πολιτική στάση του συγγραφέα και επανήλθε στο προσκήνιο το παλαιό ερώτημα κατά πόσον αποτιμώντας το έργο ενός πνευματικού ανθρώπου μπορούμε να παρακάμπτουμε τις θέσεις του στον δημόσιο βίο και την Ιστορία. Πόσο μπορεί και αν πρέπει να αυτονομηθεί το έργο από τη δημόσια, πολιτική λειτουργία του δημιουργού του.

Ενας συγγραφέας με ευρεία, παγκόσμια αναγνώριση είναι βέβαιο πως οτιδήποτε πει έχει εκ προοιμίου ιδιαίτερη βαρύτητα. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο δικαιούμαστε να είμαστε πιο αυστηροί με τους πνευματικούς ταγούς. Δεν τους επιτρέπουμε ολισθήματα γιατί οι ίδιοι έχουν θέσει τον πήχη ψηλά. Κανείς δεν μπορεί να μπει στο μυαλό του Χάντκε όταν υπερασπιζόταν τον Μιλόσεβιτς. Αποπειρώμαι, ωστόσο, να εντάξω την προκλητική παρέμβασή του στα συμφραζόμενα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας σε όλη τη Δυτική Ευρώπη την περίοδο της γιουγκοσλαβικής κρίσης, όχι με πρόθεση υπεράσπισής του αλλά κυρίως για να φωτιστεί αυτή η παρέμβαση από μία διαφορετική οπτική γωνία.

Κάθε κριτικός λόγος αρθρώνεται σε σχέση με τον εκάστοτε κυρίαρχο λόγο. Ο κυρίαρχος, λοιπόν, λόγος στην κοινή γνώμη, την πολιτική, τον Τύπο στο δυτικοευρωπαϊκό περιβάλλον μέσα στο οποίο τοποθετούνταν ο Χάντκε ήταν η απόλυτη δαιμονοποίηση των Σέρβων που έφτανε ώς την ταύτιση του Μιλόσεβιτς με τον Χίτλερ, για να μνημονεύσω γιγαντοαφίσες με τα πορτρέτα των δύο ανδρών πλάι πλάι, που πλημμύρισαν ένα πρωί ολόκληρο το Παρίσι. Αντιστοίχως, στην Ελλάδα ο κυρίαρχος λόγος δομούνταν γύρω από έννοιες όπως το «ορθόδοξο τόξο» και μια ρητορική συμπυκνούμενη στο δόγμα «τα αδέρφια μας οι Σέρβοι».

Ο κριτικός λόγος είναι ένας αιρετικός λόγος. Είναι αυτός που εναντιώνεται στις αυτονόητες αλήθειες. Κάπως απλουστευτικά: Αν ήσουν τότε στη Δ. Ευρώπη και ήθελες να σταθείς κριτικά απέναντι στον γιουγκοσλαβικό εμφύλιο ήσουν φιλοσέρβος, αν ήσουν στην Ελλάδα ήσουν αντισέρβος. Δικαιώνει αυτή η παρατήρηση τις δηλώσεις του Χάντκε; Προφανώς και όχι. Ερμηνεύει, όμως, τη διατύπωσή τους μέσα σε μια ιστορική προοπτική που δεν μπορούμε να αγνοούμε. Το βέβαιο είναι, σε κάθε περίπτωση, ότι το μέγεθος της εκτίμησης και της αναγνώρισης του έργου ενός πνευματικού ανθρώπου πολλαπλασιάζει την ευθύνη του για κάθε δημόσια παρέμβασή του. Υπάρχουν πολλών ειδών καταχρήσεις εξουσίας.

*καλλιτέχνις-ακτιβίστρια

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η τελευταία θέληση και διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ
Μια λανθασμένη έκθεση του θανάτου του ίσως να του γέννησε για τα νόμπελ. Η Μπέρτα φον Ζούτνερ, κορυφαία μορφή του ειρηνιστικού κινήματος, θεωρείται ότι επηρέασε την απόφαση του να συμπεριλάβει και το Βραβείο...
Η τελευταία θέληση και διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βραβείο Νόμπελ στον Μπομπ Ντύλαν; Όχι και τόσο αναπάντεχο!
Ο Ντύλαν μας εξέπληξε, μας συγκίνησε, και άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, μιλάμε και φανταζόμαστε. Έχει, όπως λέει και η παροιμία, μετακινήσει βουνά και βοήθησε να αλλάξει η πορεία της ιστορίας...
Βραβείο Νόμπελ στον Μπομπ Ντύλαν; Όχι και τόσο αναπάντεχο!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είναι συνωμότης ο Μπομπ Ντίλαν;
Μεγάλη μορφή ο Ντίλαν. Δημιούργημα της μεταπολεμικής περιόδου. Ανήσυχο πνεύμα που οσμίζεται τη δύναμη της φολκ μουσικής. Συναντά τον Γούντι Γκάθρι, μια θρυλική μορφή της αμερικανικής φολκ μουσικής. Ομως, δεν...
Είναι συνωμότης ο Μπομπ Ντίλαν;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μελλοντολογία της ρομποτικής
Ο υπολογιστής SO.PORT.NA. θα αποτελέσει, κατά πάσα πιθανότητα, το υπέρλαμπρο θαύμα του 21ου αιώνα. Κατασκευασμένος από οπτικές ίνες και επεξεργαστές μικρότερους από το κεφάλι μιας καρφίτσας, φιλοδοξεί να...
Μελλοντολογία της ρομποτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βιβλιοθήκες και υπολογιστές
Στα αμέτρητα βιβλία που αποτελούν την παγκόσμια βιβλιοθήκη, το καθένα διαφορετικό από τα άλλα και το καθένα ένας κόσμος πάντα ατελής, γνωρίζουμε ότι «για κάθε λογική γραμμή, για κάθε σωστή πληροφορία, υπάρχουν...
Βιβλιοθήκες και υπολογιστές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκάς οι βέβηλοι!
Ο λόγος για το νέο κείμενο… αναφοράς του Δημήτρη Δημητριάδη με τίτλο «Το βδέλυγμα», όπου ο συγγραφέας του, κατά γενική ομολογία, αν κρίνουμε από τις αντιδράσεις που παρουσιάζονται στο διαδίκτυο, βδελυρεύεται,...
Εκάς οι βέβηλοι!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας