Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η ευθύνη των αρχόντων και των πολιτών
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ευθύνη των αρχόντων και των πολιτών

  • A-
  • A+

Οι δηλώσεις «πόθεν έσχες» των βουλευτών, το σκάνδαλο Novartis και η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση θα μπορούσαν να αποτελέσουν αφετηρία προβληματισμού τόσο γύρω από την ευθύνη των αρχόντων μας όσο και των πολιτών. Το θέμα της ευθύνης δεν είναι σημερινό, αλλά διαχρονικό. Δείτε τι ίσχυε στην αρχαία Αθήνα και κατ’ αναλογία και σε άλλες αρχαιοελληνικές πόλεις, πριν φτάσουμε στο σήμερα.

Οσοι αναλάμβαναν διάφορα αξιώματα στην πολιτεία, έχαιραν ιδιαίτερου σεβασμού από μέρους των πολιτών. Επίσης απολάμβαναν και κάποια σχετική ασυλία για την άσκηση των καθηκόντων τους. Ομως, μια υβριστική συμπεριφορά εναντίον τους θα μπορούσε να τιμωρήσει τον αίτιο με πρόστιμο ή άλλη βαριά ποινή. Τους άρχοντες τους τιμούσαν με διάφορα αξιώματα, αλλά και με τιμητικές θέσεις στο θέατρο και τις διάφορες τελετές. Δίπλα στον σεβασμό οι Αθηναίοι τοποθετούσαν και το βαθύ δημοκρατικό αίσθημα. Θεωρούσαν τους εαυτούς τους ίσους προς εκείνους στους οποίους ανέθεσαν τη διακυβέρνηση της πόλης τους.

Κάθε πολίτης μπορούσε να επιτηρεί οποιονδήποτε άρχοντα. Ολοι οι άρχοντες, αλλά κυρίως όσοι διαχειρίζονταν το δημόσιο χρήμα, όφειλαν να υποβάλουν, σε κάθε πρυτανεία, μία έκθεση πεπραγμένων σε μια επιτροπή δέκα «λογιστών». Με βάση τα πορίσματα των «λογιστών» ή και χωρίς αυτά η Βουλή θα μπορούσε να καταδικάσει κάποιον άρχοντα για υπεξαίρεση χρημάτων. Εκείνος, όμως, σ’ αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να προσφύγει στο δικαστήριο.

Συνήθως οι άρχοντες παρέμεναν στις θέσεις τους μέχρι τέλους της χρονιάς τους. (Ηταν εκλεγμένοι ή κληρωμένοι για ένα χρόνο.) Με το τέλος της θητείας τους έμπαιναν σε μια σκληρή δοκιμασία: Καθένας ήταν «υπεύθυνος» για κάθε πράξη του ή παράλειψη και για λάθος που έκανε κατά τη διάρκεια της διαχείρισης που είχε αναλάβει. Ο έλεγχος κι αν ακόμη έδειχνε ότι οι λογαριασμοί ήταν σύμφωνοι με τα στοιχεία που τηρούνταν στο Μητρώο, δεν ήταν επαρκής, θα μπορούσαν να ζητηθούν πρόσθετα στοιχεία στην περίπτωση που είχαν υποψίες για κλοπή δημοσίου χρήματος, δωροδοκία ή απιστία. Η καταδίκη ή η απαλλαγή του άρχοντα ήταν απόφαση του δικαστηρίου. Του απαγόρευαν την έξοδο από την Αττική και δεν του επέτρεπαν να διαθέσει την περιουσία του με όποιον τρόπο, έως ότου επιτύχει την απαλλαγή του.

Η ευθύνη των αρχόντων ήταν οικονομική, ηθική και πολιτική. Η πρώτη ελεγχόταν κατόπιν υποχρεωτικής δήλωσης του υπόχρεου για τη διαχείριση των χρημάτων. Αν δεν πραγματοποιούσε αυτή την υποχρέωσή του ή δεν την εκπλήρωνε μέσα στα χρονικά όρια που είχαν τεθεί, διωκόταν με δημόσια αγωγή. Η δεύτερη και η τρίτη είχαν να κάνουν με την όλη συμπεριφορά του στην κοινωνία και με την αποτελεσματικότητα των ενεργειών του.

Είναι αλήθεια ότι οι πολιτικές συγκρούσεις, τα μίση, τα πάθη έκαναν τους άρχοντες να είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο να εμπλακούν σε δικαστικές περιπέτειες. Είναι ενδεικτικές οι μαρτυρίες από κείμενα του 5ου και 4ου αιώνα. Η νοσηρή αυτή κατάσταση απεικονίζεται ανάγλυφα στις κωμωδίες του Αριστοφάνη, με κάποιες υπερβολές, βέβαια, όσες απαιτούσε το θέατρο.

«Αρχή άνδρα δείκνυσι». Οι σπουδαίοι και σημαντικοί άνθρωποι, ακόμη και στις πιο δύσκολες καταστάσεις, θα λάμψουν για την ακεραιότητά τους, την ευθυκρισία και την αρετή τους. Οι άλλοι, οι μέτριοι και οι δειλοί θα λυγίσουν κάτω από το βάρος των ευθυνών τους.

Αλήθεια, τι γίνεται σήμερα, στην εποχή μας και στη χώρα μας; Οι πρόσφατες δηλώσεις «πόθεν έσχες» αφορούν μόνο το «έσχες». Το «πόθεν» όμως; Ο έλεγχος είναι τυπικός και προκλητικός. Παρουσιάζει εισοδήματα εκατομμυρίων αλλά και ολίγων λεπτών. Για πολιτικό και ηθικό έλεγχο δεν το συζητάμε, ακούγεται σαν ανέκδοτο. Οταν εγκαλούνται κάποιοι πολιτικοί, τους ακούμε να δηλώνουν «θα με κρίνει η Ιστορία». Υπερόπτες και αλαζόνες ασεβούν απέναντι στους συμπολίτες τους που τους εξέλεξαν, τους τίμησαν.

Αλλοτε πάλι τους ακούμε να επαίρονται λέγοντας «είμαι παλαιός κοινοβουλευτικός, αφού εκλέγομαι επί σειρά ετών». Η πολυνομία είναι ίση με την ανομία. Νόμοι ψηφίζονται που «ρυθμίζουν» υποθέσεις, που «τακτοποιούν» ζητήματα, που εξυπηρετούν συμφέροντα. Νόμοι που παραγράφουν αδικήματα, που παραπέμπουν στις καλένδες, που αθωώνουν ενόχους…

Ενα πολιτικό σύστημα αμφιλεγόμενο, δυσλειτουργικό, αναποτελεσματικό, πολυδάπανο, πολυπρόσωπο ταλαιπωρεί μια χώρα κι έναν λαό.

Για όλ’ αυτά ευθύνη έχουν και οι πολίτες που χειροκροτούν, που επευφημούν, αντί να κρίνουν, να αξιολογούν, να οραματίζονται και ταυτόχρονα να απαιτούν από τους άρχοντές τους να δίνουν λόγο για τις πράξεις τους. Να τους τιμούν και να τους επιβραβεύουν, αλλά και να τους τιμωρούν, αν χρειαστεί.

*φιλολόγος-συγγραφέας

Συνταγματική αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα τέλος, μια αρχή
Κάποιος κάποτε έγραψε για τη «Νικηφόρα Επανάσταση που χάθηκε». Και η συνέχεια για μετά αποτύπωσε τη σύγχρονη ελληνική τραγωδία. Η κυβερνώσα «πλειοψηφία» της αναθεωρητικής Βουλής, η οποία και διαμόρφωσε τελικά...
Ενα τέλος, μια αρχή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια άτολμη αναθεώρηση
Ο ρόλος του Συντάγματος είναι να διακηρύσσει και να υποδεικνύει τις θεμελιώδεις αρχές στις οποίες θα στηριχθεί η επιμέρους νομοθεσία και όχι το αντίστροφο. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις σπάνε μόνο με...
Μια άτολμη αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πέντε παρατηρήσεις για τη συνταγματική αναθεώρηση
Οσο το πολιτικό σύστημα αδυνατεί να αλλάξει το Σύνταγμα μέσω της τυπικής διαδικασίας αναθεώρησης τόσο αυξάνει η εξουσία όσων αλλάζουν το Σύνταγμα ερμηνεύοντάς το, χωρίς να αλλάζουν το κείμενό του – δηλαδή...
Πέντε παρατηρήσεις για τη συνταγματική αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η (ανταλλακτική) αξία της σιωπής
Ο Τζούλιαν Ασάνζ είναι αυτό που λένε «Ο ελέφαντας στο δωμάτιο». Δηλαδή, το καναρίνι βαθιά στο ορυχείο, που το κελάηδημά του προηγείται του θανάτου του. Η πορεία του Ασάνζ και ο προβλεπόμενος θάνατός του, εάν...
Η (ανταλλακτική) αξία της σιωπής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμεση δημοκρατία και το πείραμα της Μελβούρνης
Η Ελλάδα κατατάσσεται από όλα τα διεθνή ινστιτούτα ως μία από τις λιγότερο δημοκρατικές χώρες της Ε.Ε. Σύμφωνα με το Economist Intelligence Unit π.χ. η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως «ελαττωματική δημοκρατία». Οι...
Αμεση δημοκρατία και το πείραμα της Μελβούρνης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εισαγωγή στην αναθεώρηση του Συντάγματος (2)
​Στο ιστορικό πλαίσιο του Μεσοπολέμου, του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, του εμφυλίου πολέμου και των μετέπειτα πολιτειακών και κοινωνικοπολιτικών συνθηκών διαμορφώνονται και αναζητούνται οι ρίζες του ισχύοντος και...
Εισαγωγή στην αναθεώρηση του Συντάγματος (2)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας