Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ελλάδα και Τουρκία: μπροστά στον «μεταεθνικό αστερισμό»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ελλάδα και Τουρκία: μπροστά στον «μεταεθνικό αστερισμό»

  • A-
  • A+

Η χώρα μας βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική στιγμή η οποία της παρέχει την πραγματολογική δυνατότητα να ενταχθεί στο καθεστώς του «μεταεθνικού αστερισμού» και να επεξεργαστεί το πρόγραμμά του. Με τον όρο «μεταεθνικός αστερισμός» (εισήχθη στη θεωρητικο-πολιτική προβληματική από τον Γιούργκεν Χάμπερμας και έκτοτε χρησιμοποιείται ευρύτατα στις φιλοσοφικές έρευνες) νοείται μια πραγματολογική κατάσταση στο πλαίσιο της οποίας επίδικες διαφορές μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών δεν επιλύονται με βάση τις αρχές του νεωτερικού εθνικού κράτους, αλλά ακολουθούνται κανόνες και διεξάγονται διαβουλεύσεις με άξονα τις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται από τα ίδια τα υπό συζήτηση προβλήματα.

Δύο πράγματα θα πρέπει να προσέξουμε στο θέμα του «μεταεθνικού αστερισμού»: πρώτον, ότι η ιστορική διαδικασία της εθνογένεσης κατά τη νεωτερική εποχή δεν είναι κάτι που δεν έχει τέλος. Αντιθέτως, επαναπροσδιορίζεται στην εκάστοτε ιστορική συγκυρία και κάποια στιγμή μπορεί και να φτάσει στο τέλος της.

Το δεύτερο σημείο έχει να κάνει με τη σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα στο καθεστώς του εθνικού κράτους και τη μεταεθνική συνθήκη. Διευκρινίζω λοιπόν ότι δεν έχουμε να κάνουμε με μια σχέση ιστορικής ακολουθίας, πράγμα που θα σήμαινε ότι τα συγκροτημένα εθνικά κράτη ρευστοποιούνται και εντάσσονται στην πραγματολογική συνθήκη του «μεταεθνικού αστερισμού». Πρόκειται για μια επάλληλη σχέση συνύπαρξης και του εθνικού και του μεταεθνικού στοιχείου. Το νεωτερικό εθνικό κράτος και η σύγχρονη μεταεθνική συνθήκη είναι δύο πράγματα που αλληλοσυμπληρώνονται και συνυπάρχουν στο πλαίσιο ενός καταμερισμού πολιτικής εργασίας.

Σκοπός αυτής της παρέμβασής μου δεν είναι να εκθέσω, έστω σε γενικές γραμμές, την πολιτική θεωρία του «μεταεθνικού αστερισμού», αλλά να θέσω προς προβληματισμό όλων μας κάποια ζητήματα που αναφέρονται στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας. Υποστηρίζω λοιπόν ότι τα δύο αυτά κράτη συγκροτούνται ως εθνικά κράτη και αναπτύσσουν τις σχέσεις μεταξύ τους, στο πλαίσιο των κανόνων οι οποίοι διεθνώς ρυθμίζουν τα σχετικά ζητήματα.

Ωστόσο, στις μέρες μας (αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα), όλοι, διά γυμνού οφθαλμού, διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν τρεις θεματικές ενότητες, τρία πολιτικά κεφάλαια, τα οποία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως εθνικά ζητήματα και από τα δύο ενδιαφερόμενα μέρη.

Ποια είναι αυτά τα τρία μείζονα προβλήματα, τα οποία εκ των πραγμάτων καθιστούν τη μεταεθνική συνθήκη αναγκαία και απαραίτητη για να αποτραπεί η κλιμάκωση των εθνικών συγκρούσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία; Τα τρία αυτά ζητήματα που δεν μπορούν να καταστούν «εθνικά προβλήματα» είναι: πρώτον, η προστασία της φύσης (βλ. κλιματική αλλαγή κ.λπ.) και οι φυσικές καταστροφές (βλ. προπάντων σεισμοί). Δεύτερον, η διαχείριση των ενεργειακών κοιτασμάτων στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Μεσογείου και τρίτον, το προσφυγικό ζήτημα.

Εννοείται πως ο κατάλογος με τα ζητήματα που στις μέρες μας έχουν ανακύψει στην ευρύτερη περιοχή μας και τα οποία δεν μπορούν (επαναλαμβάνω) να ενταχθούν στον διαχειριστικό κώδικα του «εθνικού προβλήματος» είναι ενδεικτικός. Πολίτες, πολιτικοί, αναγνώστες αυτών των γραμμών μπορούν να αναφέρουν και άλλα ζητήματα. Το ερώτημα τώρα που μας ενδιαφέρει όλους είναι το εξής: εάν τελικά συμφωνήσουμε ότι μπροστά στις φυσικές καταστροφές, μπροστά στην ανακάλυψη υποθαλάσσιου ενεργειακού πλούτου και μπροστά στο πανανθρώπινο φαινόμενο της μετακίνησης πληθυσμών, εάν εμείς οι ίδιοι, ως πολίτες (μέσω της νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας), ορίσουμε ως συνομιλητές στις σχετικές διαβουλεύσεις τα εθνικά κράτη, τι θα έχουμε επιτύχει;

Ως συγγραφέας αυτού του κειμένου δεν θα δώσω καμία απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Επισημαίνω μόνον το εξής: Εάν το προσφυγικό ζήτημα καθίσταται και αυτό αντικείμενο μικροκομματικής αντιπαράθεσης, προφανώς η πολιτική κοινωνία μας δεν βλέπει «πέρα από τη μύτη της». Η πρότασή μου είναι σαφής: Το προσφυγικό ζήτημα δεν είναι αντικείμενο κομματικής αντιπαράθεσης εντός της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας.

Επιπλέον, δεν μπορεί να επιλυθεί με την πολιτική λογική του εθνικού κράτους ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Επιβάλλεται από την ίδια τη «λογική του πράγματος» να αντιμετωπιστεί ως ζήτημα εντός του πραγματολογικού πλαισίου του «μεταεθνικού αστερισμού». Με άλλα λόγια, το ίδιο το πρόβλημα εξαναγκάζει τις δύο χώρες να εγκαταλείψουν την πολιτική πρακτική και την αντίστοιχη ρητορική που τις ωθεί σε διοικητικές-διαχειριστικές ενέργειες. Χρειάζονται και τα δύο ενδιαφερόμενα μέρη να ανασυγκροτηθούν ως μεταεθνικές οντότητες μπροστά στο πρόβλημα της μετακίνησης των πληθυσμών.

Ως σύνοψη των θέσεών μου και της επιχειρηματολογίας μου, γράφω το εξής: Κάθε εθνικό κράτος σε κάποια στιγμή της ιστορικής του εξέλιξης χρειάζεται να «ανασυγκροτήσει» τον εαυτό του με εντελώς ριζικό τρόπο απ’ αυτόν που έχει αποδεχθεί ως «υπαρξιακό κανόνα». Η Ελλάδα ως εθνική οντότητα μπροστά στο προσφυγικό ζήτημα μπορεί να σκεφθεί και την πραγματολογική δυνατότητα να «συνομιλεί» με την Τουρκία ως πολιτικό υποκείμενο του «μεταεθνικού αστερισμού». Αυτό τελικά συνιστά και τη συνθήκη της ύπαρξής της ως σύγχρονου εθνικού κράτους.

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Lockheed Martin και... ο μοναχικός καβαλάρης
Η Ελλάδα αδυνατεί να αντιμετωπίσει πλέον μόνη της την τουρκική επεκτατική πολιτική και παρά την πεποίθηση του τέως υπουργού Εθνικής Αμυνας, ότι θα είμαστε μόνοι μας σε μια ενδεχόμενη αντιπαράθεση με τη...
Η Lockheed Martin και... ο μοναχικός καβαλάρης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οχι αναλώσιμοι οι Ελληνες και Τούρκοι φαντάροι
Τον τελευταίο καιρό γινόμαστε μάρτυρες μιας αδιάλειπτης ροής ειδήσεων που αφορά τα τεκταινόμενα του ελληνοτουρκικού ανταγωνισμού, με κεντρικό πυλώνα συζήτησης κάποιο επικείμενο θερμό επεισόδιο και έναν...
Οχι αναλώσιμοι οι Ελληνες και Τούρκοι φαντάροι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα μετα-οθωμανικά οράματα του Ταγίπ Ερντογάν
Ο Ερντογάν έχει εντείνει την εκστρατεία του για την επιβολή του στον παγκόσμιο μουσουλμανικό χώρο εν είδει προάσπισης των δικαιωμάτων των μουσουλμάνων των πρώην οθωμανικών περιοχών ενέργεια που θεωρει καθήκον...
Τα μετα-οθωμανικά οράματα του Ταγίπ Ερντογάν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι συμφορές του εθνικισμού
Υπάρχει ακόμη μακρύς δρόμος σε μεγάλο μέρος του κόσμου για τη συγκρότηση ώριμης πολιτικής κοινωνίας, αν σκεφτεί κανείς την αντίδρασή του μετά τη μεγάλη χρεοκοπία του 2010. Tο παρήγορο είναι ότι τελείωσε μια...
Οι συμφορές του εθνικισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο πρώτος απολογισμός
Κανείς δεν είναι αφελής να πιστεύει ότι αυτό το ταξίδι θα έλυνε πολύ δύσκολα και χρονίζοντα προβλήματα. Λόγω της αποδιάρθρωσης και της υποβάθμισης του υπ. Εξωτερικών από τον Ερντογάν, οι συναντήσεις με τον...
Ο πρώτος απολογισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
H διένεξη Ελλάδας και Τουρκίας είναι ξεπερασμένη
Η εθνική διένεξη ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία είναι ξεπερασμένη. Στην εποχή μας βρισκόμαστε μπροστά σε νέα πραγματολογικά δεδομένα τα οποία έχουν να κάνουν: πρώτον, με την αξιοποίηση και την...
H διένεξη Ελλάδας και Τουρκίας είναι ξεπερασμένη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας