Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Περί προσφυγικών προφίλ και άλλων στερεότυπων
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Περί προσφυγικών προφίλ και άλλων στερεότυπων

  • A-
  • A+

Κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα, γινόμαστε συνεχώς μάρτυρες της συστηματικής και πολλαπλώς επαναλαμβανόμενης χρήσης φράσεων, προτάσεων και εκφράσεων που συνθέτουν ένα πλέγμα πολιτικού λόγου, το οποίο, με τη σειρά του, διαμορφώνει απόψεις και συνειδήσεις ως προς συγκεκριμένα κρίσιμα θέματα της επικαιρότητας.

Αυτό δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι πάντοτε, σε όλες τις περιπτώσεις, υπάρχει δόλος σε αυτή τη χρήση: δεν σημαίνει δηλαδή, απαραίτητα, ότι αυτοί που πρωτοέθεσαν σε κυκλοφορία αυτές τις φράσεις, προτάσεις και εκφράσεις είχαν στον νου τους και επεδίωξαν ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Σημαίνει, όμως, σίγουρα, από την άλλη μεριά, ότι, όταν αυτές οι φράσεις γίνονται οικείες, συνηθισμένες, αποδεκτές από πολλούς, δεν χρειάζεται πλέον να εκφράζονται ανοιχτά. Αρκεί ότι έχουν ήδη γίνει το υπόστρωμα του πολιτικού λόγου, πάνω στο οποίο θα οικοδομηθούν και καινούργιες αντιλήψεις, που θα επηρεάσουν με τη σειρά τους τις πολιτικές ιδέες και την κοινωνική νοοτροπία μας.

Η πλέον πρόσφατη από αυτές τις εκφράσεις είναι «το προσφυγικό προφίλ». Φαντάζομαι ότι μπορεί σε λίγο να αρχίσει να κυκλοφορεί και με τη μορφή του «μεταναστευτικού προφίλ» (προς την αντίθετη, βεβαίως, κατεύθυνση). Η σύζευξη χρησιμοποιήθηκε από την κυβέρνηση, για να προετοιμάσει την έναρξη της νέας πολιτικής για το «προσφυγικό», της οποίας ο κύριος άξονας είναι ο περιορισμός και η ανάσχεση των προσφυγικών «ροών» και η ερμηνεία της προϋποθέτει την ύπαρξη ενός συγκεκριμένου «προφίλ» των ανθρώπων που μπορούν να γίνουν αποδεκτοί ως πρόσφυγες, που μπορούν να τύχουν της προστασίας του διεθνούς δικαίου.

Και επειδή οι λέξεις, ο λόγος γενικότερα, έχει τη δύναμη και την ικανότητα να παράγει εικόνες που μένουν και κυριαρχούν στον νου, η παραπομπή γίνεται εδώ στον θυρωρό μιας κλειστής λέσχης, που απαγορεύει στους ανθρώπους που δικαιούνται να μπουν την είσοδο, επειδή ο ίδιος κρίνει ότι δεν ανταποκρίνονται στο προφίλ της λέσχης.

Η κατασκευή του προσφυγικού προφίλ και η χρήση του στον δημόσιο λόγο σημαίνει παράλληλα και την, κατά κάποιον τρόπο, υποβάθμιση των κριτηρίων του διεθνούς δικαίου για την αναγνώριση του στάτους του πρόσφυγα και την αναβάθμιση των φυσιογνωμιστών της εφαρμογής της κυβερνητικής πολιτικής σε θυρωρούς της κλειστής ευρωπαϊκής λέσχης.

Ναι, βεβαίως, τα κριτήρια του διεθνούς δικαίου ισχύουν, αλλά «παράλληλα», λίγο πριν - λίγο μετά, ο πολιτικός λόγος θα έχει αποδεχθεί, αλλά και θα έχει μετατρέψει σε αξίωμα την ύπαρξη ενός στιλ πρόσφυγα με συγκεκριμένα φαντασιακά χαρακτηριστικά, από συγκεκριμένες χώρες, με συγκεκριμένους τρόπους, σίγουρα «κυνηγημένους», ο οποίος θα μπορεί να γίνεται αποδεκτός ως τέτοιος. Την ίδια στιγμή, όσοι απέχουν από αυτό το προφίλ, δεν εντάσσονται απλώς και μόνον στην κατηγορία των ανθρώπων που δεν μπορούν να τύχουν της προστασίας των προσφύγων. Συμβαίνει κάτι επιπλέον: αντιστικτικά, λαμβάνουν το μεταναστευτικό προφίλ και ακόμη περισσότερο, το προφίλ του μετανάστη που προσπάθησε να ξεγελάσει, να παραπλανήσει τις ελληνικές και, ακόμη χειρότερα, τις ευρωπαϊκές αρχές, «ποζάροντας» ως πρόσφυγας.

Η εικόνα έχει σχεδιαστεί: οι ροές, η πλημμυρίδα, το τσουνάμι (είναι λέξεις - όροι πού ήδη, από καιρού, έχουν καθιερωθεί στη συλλογική συνείδηση, για να περιγράψουν την ανθρωπιστική κρίση που ζούμε) είναι μεταναστών, το πρόβλημα είναι μεταναστευτικό. Δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε τις περιπτώσεις μία προς μία, να τις εξετάσουμε, να τις κρίνουμε, να τις υποβάλουμε στον έλεγχο επιτροπών. Ολα αυτά είναι και λίγο περιττά.

Η απόφαση έχει ήδη βγει. Η δημόσια ματιά έχει ήδη κρίνει: οι περισσότεροι δεν καλύπτουν το προφίλ, δηλαδή, εν ολίγοις, την εικόνα, το στερεότυπο, που έχουμε ήδη από πριν για τον πρόσφυγα, για αυτόν που αξίζει ή όχι να λυπηθούμε, για αυτόν που αξίζει ή όχι προστασία. Πλέον, τα κριτήρια του διεθνούς δικαίου θα πρέπει να αντιπαραβάλλονται στο προφίλ, θα πρέπει να προσπαθούν να το καλύψουν, αλλά πάλι μάλλον λειψά θα βγαίνουν.

Το «προσφυγικό προφίλ» αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση γέννησης και διασποράς στερεότυπου. Η συνεχής και στενή παρακολούθηση τέτοιου είδους νεολογισμών, η ανάλυση και αμφισβήτησή τους, μέσω της εξέτασης των συστατικών τους στοιχείων, μπορούν να αποτρέψουν την εμπέδωση και την κυριαρχία τους ως αυτονόητων στον χώρο των ιδεών. Πολλές φορές, όμως, η εμφάνισή τους είναι καταιγιστική.

Για παράδειγμα, η έντονη συζήτηση γύρω από τον «ευρωπαϊκό τρόπο ζωής» περιορίστηκε, για πολλούς, στη συζήτηση γύρω από την έννοια της προστασίας του, τον ορισμό ειδικού επιτρόπου που θα αναλάβει αυτό τον ρόλο και τη σύνδεσή του με θέματα ασφαλείας και χειρισμού του μεταναστευτικού – προσφυγικού. Πολλοί, ακόμη και κάποιοι τους οποίους ξένισε ο όρος, τον προσπέρασαν, για να επικεντρωθούν στα «βασικά». Πολλοί τον δέχτηκαν ασμένως. Λίγοι αναρωτήθηκαν αν υφίσταται ευρωπαϊκός, αφρικανικός, πακιστανικός ή βολιβιανός τρόπος ζωής. Ακόμη λιγότεροι σκέφτηκαν αν διάγουν τη ζωή τους με έναν ίδιο συνεχώς, απολύτως ξεχωριστό από των άλλων, μοναδικό τρόπο. Αλλά έτσι είναι τα στερεότυπα. Ελλειπτικά.

*αναπληρωτής καθηγητής

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενσυναίσθηση και πολιτική
Η μεγαλύτερη κρυφή μάχη που δίνουμε καθημερινά είναι της διατήρησης της ευαισθησίας και της ανθρωπιάς μας. Πώς να μη συνηθίσουμε να προσπερνάμε τη δυστυχία των άλλων που βρέθηκαν σε αυτή τη ζωή πιο ευάλωτοι...
Ενσυναίσθηση και πολιτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ευρωπαϊκή αδράνεια και μεταναστευτικές ροές
Από τον 17ο αι. η παγκόσμια πολιτική, οικονομική και πολιτισμική κυριαρχία της Ευρώπης υπήρξε αδιαμφισβήτητη, με αποκορύφωμα τον 19ο αι. όταν οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις επέτειναν την επέκταση της...
Ευρωπαϊκή αδράνεια και μεταναστευτικές ροές
ΑΠΟΨΕΙΣ
9+1 καινοτομίες στην πολιτική ασύλου
Πρώτη φορά και σε απόλυτη συμφωνία με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, ορίζεται ότι όταν προκύπτουν παραβατικές συμπεριφορές των αιτούντων, η προσφυγή σε δεύτερο βαθμό δεν θα έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα και θα γίνονται...
9+1 καινοτομίες στην πολιτική ασύλου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια έμπρακτη συμπαράσταση στον κουρδικό λαό
Για ακόμη μια φορά, ο κουρδικός λαός βρίσκεται διωκόμενος. Aνάμεσα στα μεγάλα συμφέροντα των ισχυρών αλλά και στις εθνοτικές έριδες των στενών γειτόνων του δέχεται ξανά τη μανία των όπλων της γειτονικής...
Για μια έμπρακτη συμπαράσταση στον κουρδικό λαό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ατελείωτο δράμα της Συρίας
Ο πόλεμος στη Συρία μπαίνει σε μία διαρκή, σκοτεινή κατάσταση, γεγονός το οποίο όχι, μόνο, θα προκαλέσει το νέο και συνεχιζόμενο εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, αλλά και θα εξαλείψει οποιαδήποτε...
Το ατελείωτο δράμα της Συρίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Καλοί και Κακοί, Μετανάστες ή Πρόσφυγες κι άλλα ηθικά (περί Δημοκρατίας) διλήμματα
Τελικά η Γη είναι στρογγυλή κι απέραντη; Υπάρχει χώρος για όλους τους ανθρώπους; Τότε γιατί υπάρχουν σύνορα; Γιατί λέμε η χώρα μου και η χώρα σου; Γιατί γίνονται επεκτατικοί πόλεμοι; Γιατί εξορίζονται...
Καλοί και Κακοί, Μετανάστες ή Πρόσφυγες κι άλλα ηθικά (περί Δημοκρατίας) διλήμματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας