Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Υφος και λογοτεχνική γραφή

Photo by Aaron Burden

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Υφος και λογοτεχνική γραφή

  • A-
  • A+

Αν ο Αριστοτέλης διακρίνει το λογοτεχνικό ύφος σε επικό, λυρικό, δραματικό, ο Δάντης το διαχωρίζει σε κωμικό, ελεγειακό, τραγικό και οι ανθρωπιστές, μέχρι την Αναγέννηση, σε ταπεινό, μεσαίο, υψηλό. Μια άλλη ανεπίκαιρη, αν και υποβλητική ταξινόμηση θέλει το ύφος να διακρίνεται σε αττικό, δηλαδή καθαρό, χωρίς φιοριτιούρες∙ λακωνικό, δηλαδή βραχύ ή σκοτεινό∙ ασιατικό, για να πούμε φαντασιακό, γόνιμο και παραμυθένιο, δηλαδή το αντίθετο του λακωνικού.

Περιττό είναι επίσης να πούμε ότι δεν είναι η περίπτωση να προσλάβουμε, δογματικά, ένα ύφος που ακολουθεί ορισμένους κανόνες∙ όπως δεν έχει νόημα να υποβάλλεται σε κριτήρια που απαιτούν να προκατασκευάσουν την κατηγορία στην οποία ανήκει ένα κείμενο. Στη λογοτεχνία, δεν πρέπει να υπάρχουν είδη που κατατάσσονται αφηρημένα ή απόλυτα, αλλά μεμονωμένα έργα.

Επίσης πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι το ύφος είναι στενά δεμένο με τις χώρες, τους τόπους, τα αντικείμενα, τα θέματα, τα γεγονότα, την ανθρωπολογία και τα άτομα για τα οποία πραγματεύεται ο κάθε συγγραφέας. Εξάλλου το ύφος δεν είναι πάντα ατομικό ή εξαρτώμενο αποκλειστικά από το γούστο, την ιδεολογία και τους ψυχολογικούς προσανατολισμούς ενός συγγραφέα κι αυτό αποδεικνύεται από τις υφολογικο-γλωσσικές «εμμονές» ή «σταθερές» που εντοπίζονται στις διάφορες κουλτούρες ή λογοτεχνίες.

Κάτω από αυτή την οπτική, δεν μπορούμε να αρνηθούμε την αίσθηση των ιδιωμάτων που «μοιάζουν», κι έτσι ο αφηγηματικός λόγος του Μπουτζάτι καταγράφει ομοιότητες μ’ εκείνον του Κάφκα, το έργο του Μοράβια μ’ εκείνο του Μπαλζάκ, του Τότσι με του Βέργκα, του Κουασίμοντο με του Ντ’Ανούντσιο ή του Γκάντα με τα γλωσσικά ιδιώματα ή διαλέκτους του Μιλάνου (Η γνώση του πόνου), της Ρώμης (Ο φρικτός κυκεώνας της οδού Μερουλάνα) ή της Φλωρεντίας (Ερωτας και Πρίαπος).

Η λογοτεχνική γραφή δεν είναι λειτουργικός κώδικας επικοινωνίας, αλλά δημιουργική γλώσσα διακεκριμένων και συγκεκριμένων εμπειριών, που μετατρέπονται σε πραγματικότητα. Δημιουργία αυτών που δεν γνωρίζεις αλλά διαισθάνεσαι ως αυθεντικά και ζωτικά. Επινόηση ξανά του πραγματικού, αναδημιουργία και επαύξηση της ύπαρξης.

Τα παραπάνω εξηγούν πώς η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός σε διαρκή κίνηση, που αποτελείται από κύτταρα που συνεχώς γεννιούνται, πεθαίνουν και ανανεώνονται. Το ίδιο συμβαίνει και με τη λογοτεχνία, που υπόκειται στον υφολογικό μεταβολισμό ορισμένων συγγραφέων περισσότερο από άλλους που κυριεύονται από τα δαιμόνια της γλώσσας.

*ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Σημεία των καιρών
Οι αρχαίοι απέδωσαν τη μάθηση και γενικότερα την αγωγή-διάπλαση με τον όρο παιδεία, υπογραμμίζοντας τον παιδεμό που προϋποθέτει η απόκτηση γνώσης και ικανοτήτων.
Σημεία των καιρών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συγγραφείς του ιβηροαμερικανικού τόξου σε καιρούς κορονοϊού
Σήμερα Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, αφού κουβέντιασα όλα όσα είχα να πω με τα αγαπημένα μου βιβλία, άρχισα να φαντάζομαι το πώς θα αντιμετώπιζαν οι αγαπημένοι μου συγγραφείς την πανδημία.
Συγγραφείς του ιβηροαμερικανικού τόξου σε καιρούς κορονοϊού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενθύμηση αγαπημένη*
Σε είδα να ανεβαίνεις στα μπεντένια του κάστρου. Αέρινη παρουσία, σαν τις κοπέλες στις ζωγραφιές της φίλης σου, της Νίκης. Δεν γινόταν να...
Ενθύμηση αγαπημένη*
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φούστα, ο Πάγκαλος και ο Μυριβήλης
Ο Μυριβήλης εμπνέεται και την απαγόρευση την κάνει θέμα σε έξι χρονογραφήματα, δημοσιευμένα από τις αρχές Δεκεμβρίου 1925 μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου 1926. Στις 4 Δεκεμβρίου γράφει τη «Γαμπονομία».
Η φούστα, ο Πάγκαλος και ο Μυριβήλης
ΑΠΟΨΕΙΣ
«To Σύνταγμα της Ηδονής»
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης, με το ποίημα «Το Σύνταγμα της Ηδονής» (που έχει συμπεριλάβει ο Γ.Π. Σαββίδης στον τόμο με τίτλο «Κρυμμένα Ποιήματα 1877-1923», εκδόσεις Ικαρος), ίσως πριν από την ψυχανάλυση...
«To Σύνταγμα της Ηδονής»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γραφή και αφήγηση
Τελικά μπορώ να μάθω ποια είναι τα μυθιστορήματα που σου αρέσουν; -με ρωτά με απότομο ύφος ένας νεαρός μου φίλος, εκνευρισμένος από τον ελάχιστο ενθουσιασμό μου για μερικά μυθιστορήματα αρκετά εγκεφαλικά που...
Γραφή και αφήγηση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας