Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανθρώπινος κόσμος και κλιματική αλλαγή
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανθρώπινος κόσμος και κλιματική αλλαγή

  • A-
  • A+

Από το υψηλότατο δημόσιο βήμα του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) διατυπώθηκαν προτάσεις, σχέδια και προγράμματα για την αντιμετώπιση του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής. Επιβάλλεται ιδιαίτερη μνεία στο πρόγραμμα της νεαρής Γκρέτα Τούνμπεργκ, η οποία ας σημειωθεί ότι έφτασε στην Αμερική με ιστιοπλοϊκό σκάφος και όχι με το αεροπλάνο, πράγμα που σημαίνει ότι υιοθέτησε ένα νέο σύστημα εκπομπής ρύπων, το οποίο ακυρώνει το μοντέλο της βιομηχανικής ανάπτυξης.

Διαπιστώνω ότι το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής αποτελεί στις μέρες μας (στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα) το κατ' εξοχήν θέμα του διεθνούς πολιτικού διαλόγου. Ενώ όλοι μας, πολίτες και πολιτικοί, συζητούμε γι' αυτό το θέμα, καμιά θεσμική αρχή και κανένας διεθνής οργανισμός δεν αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την επίλυση του προβλήματος.

Στην αντιμετώπισή του εμπλέκονται ειδικοί επιστήμονες, κέντρα έρευνας, πολιτικοί οργανισμοί, κόμματα και γενικώς κάθε οντότητα σε επιμέρους κρατικό επίπεδο, αλλά και στο παγκόσμιο σύμπαν, αλλά όλοι αυτοί δεν διατυπώνουν παρά σχέδια και προγράμματα, τα οποία θεωρούνται παρωχημένα κατά το επόμενο διάστημα. Αναφέρω ενδεικτικά την πρόταση του Γιόχαν Ρόκστρομ (διευθυντή του Ινστιτούτου Κλιματικής Αλλαγής στο Πότσδαμ της Γερμανίας), ο οποίος, ενώ παραδέχεται ότι βρισκόμαστε μπροστά στον γκρεμό σε σχέση με τη φύση και προτείνει μέτρα μείωσης των ρύπων.

Θα επιχειρήσω να θέσω το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε ως οικουμένη, ως ανθρώπινος κόσμος, σ' ένα άλλο, εντελώς διαφορετικό επίπεδο. Ποιο, λοιπόν, είναι αυτό το «άλλο» επίπεδο σκέψης και πολιτικής; Ας ξεκινήσουμε με την αλφαβήτα της ανθρώπινης επιβίωσης. Ο σύγχρονος άνθρωπος (δηλαδή οι σύγχρονες πολιτικές κοινωνίες) δεν «κατασκεύασε» μια ολοκληρωμένη και συστηματική θεωρία για τη φύση.

Στο απόγειο της παντοδυναμίας του κατά τον δέκατο ένατο αιώνα, αντί να δημιουργήσει συνθήκες και σχέσεις συμφιλίωσης με τη φύση, επιδόθηκε στο πολιτικό έργο της επέκτασης των σχέσεων κυριαρχίας και ισχύος και προς τη φύση. Αυτό σημαίνει ότι ενώ, υποτίθεται, έλυσε το πρόβλημα των σχέσεων των επιμέρους κοινωνικών συλλογικοτήτων μέσω του «κοινωνικού συμβολαίου» (βλ. αντιπροσωπευτική δημοκρατία, κράτος δικαίου κ.λπ.), δεν εξέφρασε την ίδια αντίστοιχη βούληση για να οργανώσει τη σχέση του με τη φύση.

Με άλλα λόγια, η ιστορική πορεία του σύγχρονου ανθρώπινου κόσμου έχει τη μήτρα της σ' αυτό που επισημαίνει ο Σέλινγκ: «Η φύση συνιστά το δημιουργικό ή ασυνείδητα παραγωγικό πνεύμα». Και συνεχίζει τονίζοντας ότι «η φύση είναι το πνεύμα που έχει καταστεί ορατό, αισθητό, ενώ το πνεύμα είναι αφανής και αόρατη φύση». Δεν χρειάζεται σ' αυτό το σημείο να επιχειρηματολογήσω περαιτέρω για τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τη φύση. Ο Σέλινγκ μπορεί να μιλάει για την εποχή του (αρχές του δέκατου ένατου αιώνα), αλλά το θεωρητικο-πολιτικό πρόγραμμά του ισχύει και στις μέρες μας (αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα).

Φίλοι και αγαπητοί αναγνώστες, θα μου επιτρέψετε να «μεταφράσω» το θεωρητικο-πολιτικό πρόγραμμα του Σέλινγκ στη σύγχρονη πολιτική γλώσσα. Υποστηρίζω, λοιπόν, ότι ως ανθρώπινη οικουμένη βρισκόμαστε μπροστά στο σημερινό αδιέξοδο της κλιματικής αλλαγής επειδή ο άνθρωπος της βιομηχανικής επανάστασης και τελικά του οικονομικού συστήματος του καπιταλισμού απέρριψε την ιδέα της εσωτερικής σύνδεσης πνεύματος και φύσης. Ο καπιταλισμός κατέστησε τη φύση αντικείμενο εξουσίας και κυριαρχίας. Η αρχέγονη ενότητα πνεύματος (δημιουργού ανθρώπου) και φύσης αντικαταστάθηκε στον καπιταλισμό με τη σχέση κυριαρχίας του ανθρώπου με τη φύση.

Δεν θα ήθελα σ' αυτή τη σύντομη πολιτική παρέμβασή μου για το πολυσυζητημένο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής να επιμείνω σε αναφορές στους Μαρξ, Φρόιντ και Νίτσε. Ολοι αυτοί οι σοφοί και εμείς ως κοινός νους κατανοούμε ότι ζητήματα όπως π.χ. κλιματική αλλαγή, προστασία του περιβάλλοντος, μείωση εκπομπών ρύπων κ.ά. δεν είναι παρά επιμέρους εκφράσεις του οντολογικού προβλήματος της σχέσης που αναπτύσσει ο άνθρωπος με τη φύση.

Και ενώ με την κοινωνία, τονίζω, ο σύγχρονος άνθρωπος βρήκε στοιχειωδώς τρόπους διαμεσολάβησης (εννοώ το πολιτικό σύστημα), με τη φύση στον βαθμό που την κατέστησε αντικείμενο κυριαρχίας δεν μπορεί να εκπονήσει ένα πολιτικό σύστημα συμφιλίωσης. Τον πρώτο λόγο έχει ο καπιταλισμός γι' αυτό το μείζον υπαρξιακό ζήτημα του σύγχρονου ανθρώπου!

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Mad Max: σενάριο δυστοπικής ταινίας ή επαπειλούμενη πραγματικότητα;
Ο κόσμος μας αλλάζει και χρειάζεται ακόμα μία φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας νέα σκέψη, για να μπορούμε να ζούμε ελεύθερα σε έναν κόσμο που τους χωράει όλους. Ακόμα κι αν οι επιστήμονες χτυπούν καμπάνες...
Mad Max: σενάριο δυστοπικής ταινίας ή επαπειλούμενη πραγματικότητα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Γκρέτα και ο μεγάλος σκοπός
Οσο κι αν πρόκειται για έναν αγώνα που διεξάγεται υπέρ ενός ιερού σκοπού θα ήταν τραγικό, αν συνέβαινε πράγματι η Γκρέτα να χρησιμοποιείται ως μέσο για την ενίσχυση της μάχης εναντίον της κλιματικής αλλαγής.
Η Γκρέτα και ο μεγάλος σκοπός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι θα ρωτούσα τα παιδιά που διαδηλώνουν για το κλίμα
Μετρώντας τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες σπουδής των περιβαλλοντικών ζητημάτων, αναρωτήθηκα «γιατί τώρα και για τι πράγμα διαδηλώνουν αυτά τα παιδιά;» 
Τι θα ρωτούσα τα παιδιά που διαδηλώνουν για το κλίμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να αλλάξει το σύστημα - όχι μόνο το κλίμα!
Εκείνο που απαιτεί η νεολαία δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να κλονιστεί το σύστημα εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων και άνισης κατανομής του πλούτου. Με τα δικά του εργαλεία και προτεραιότητες φτάσαμε εκεί που...
Να αλλάξει το σύστημα - όχι μόνο το κλίμα!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σκληρή αλήθεια της καταστροφής του κλίματος
​Το πρώτιστο καθήκον του αληθινού ηγέτη είναι να αποκαταστήσει τα ονόματα, είχε πει ο Κομφούκιος πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Αυτό ακριβώς κάνουν εδώ και αιώνες οι επιστήμονες στηριζόμενοι στην...
Η σκληρή αλήθεια της καταστροφής του κλίματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κλιματική αλλαγή, επιστήμη και πολιτική
Οι τραγωδίες στη Μάνδρα και το Μάτι ανέδειξαν την κλιματική αλλαγή ως έναν παράγοντα που μπορεί να μετατρέψει συνηθισμένα καιρικά φαινόμενα σε αιτία πολύνεκρων καταστροφών. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πολιτικός...
Κλιματική αλλαγή, επιστήμη και πολιτική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας