Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα βιβλιοπωλεία ως «στέκια»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα βιβλιοπωλεία ως «στέκια»

  • A-
  • A+

Εξακολουθούν τα βιβλιοπωλεία και στη χώρα μας να αποτελούν κέντρα παρουσίασης βιβλίων. Ισως χρειάζεται να ξαναδούμε από την αρχή αυτή τη διαδικασία. Συχνά οι βιβλιοπαρουσιαστές λειτουργούν «επαγγελματικά»: μιλούν για το κείμενο και όσο χρειάζεται για το «συγκείμενο», δη­λαδή για τα ιδεολογικά και κοινωνικά του συμφραζόμενα, χρησι­μοοιώντας και οι ίδιοι κείμενο με αρχή, μέση και τέλος. Προσπα­θούν να ακριβολογήσουν και χωρίς να «προδώσουν» το ξένο κείμε­νο αναδεικνύουν την «intentio auctoris» και την πραγμάτωσή της. Υπάρχουν όμως και ορισμένοι βιβλιοπαρουσιαστές που αυτοσχε­διάζουν.

Διατηρεί την ισχύ της η παροιμία: «ό,τι θυμούνται χαίρον­ται», ακόμη κι όταν προσποιούνται την κινητή «αυθεντία» και εναλ­λάσσουν την τρέχουσα χρήση της γλώσσας με τη βαρύγδουπη και περιπεπλεγμένη διατύπωση. Η επιλογή των βιβλιοπαρουσιαστών, κάποτε με ευθύνη του εκδότη και συχνότερα του συγγραφέα, δεν αποτρέπει βέβαια την αυτο-παγίδευση στον «ναρκισσισμό των μι­κρών διαφορών», με τον οποίο επιχειρείται η επίλυση παλαιών διαφορών ή η προβολή των «διαφορετικών» δρόμων που τράβηξαν όσοι εκθέτουν μαζί με τον συγγραφέα και τον εαυτό τους. Οσο για το κοινό, το συναπαρτίζουν φιλαναγνώστες, γνώριμοι και οι­κείοι του συγγραφέα, θαμώνες που προσβλέπουν στον μπουφέ και κάποιοι δημοσιογράφοι που προτιμούν τη «μασημένη» τροφή με εύπεπτα δελτία Τύπου.

Εχω μετάσχει στην (προφορική) παρουσίαση πολλών δεκάδων συγγραφέων και καλλιτεχνών, από το 1991 ώς σήμερα, δηλαδή από την περίοδο που εκλέχθηκα καθηγητής και αντιπρύτανης, τριών ετών ήδη επιφυλλιδογράφος σε εφημερίδα πανελλήνιας κυκλοφορίας με συνημμένη φωτογραφία. Τουτέστιν, αναγνωρίσιμος, σε ετοιμότητα ακόμη και για βιβλία λογοτεχνών ή φιλολόγων (λίγο λιγότερα από τέσσερις δεκάδες). Ο οικείος αναστοχασμός εξασφαλίζει κάποια αντισώματα αυτοπροστασίας ή όχι; Για μιαν ακόμη φορά ab ονο: τι είναι το βιβλίο;

Η παρουσίαση ενός βιβλίου ανήκει στους νεοφανείς θεσμούς δημοσιότητας, με προδρομική μορφή τα φιλολογικά «σαλόνια» της εποχής του Διαφωτισμού. Οι θεσμοί αυτοί, ιδίως στις μέρες μας, από αξίες χρήσης ή «αυταξίες» καταντούν οχήματα για την προβολή αξιών εκμετάλλευσης.

Εννοείται ότι η «νεωτερική επο­χή», όπως αναδύθηκε κατά τους τελευταίους αιώνες στην ευρω­παϊκή σκηνή, εγκαθίδρυσε τους θεσμούς δημοσιότητας στο κέντρο της «αγοράς», η οποία θα πρέπει να εκληφθεί ως συμπύκνωση οι­κονομικών, πολιτικών και πολιτιστικών σχέσεων. Αν βέβαια η από­λυτη προτεραιότητα του οικονομικού πεδίου, μέσω του marketing των βιβλίων ή της «βιβλιοπαραγωγής» που καταχωρίζεται με ειδι­κούς δείκτες, αναδεικνύει την εμπορευματοποίηση των πάντων σε πρώτη «αξία», μπορεί αντίθετα να ανευρεθούν αντισώματα για τη σθεναρή απόκρουση μιας τέτοιας πρακτικής.

Αυτός που παρουσιάζει ένα βιβλίο, αισθάνεται την ανάγκη να «απομυθοποιήσει» αυτή τη διαδικασία και συνάμα να «απολογηθεί», γιατί αποδέχθηκε να μετάσχει σ’ αυτήν. Ετσι ωθεί να συμπέ­σουν τα κριτήρια αποδοχής με τα πραγματικά δεδομένα ενός τέ­τοιου θεσμού δημοσιότητας. Επιπλέον, κάθε φορά ως ενδιάμεσος, δηλαδή αυτός που τοποθετείται ανάμεσα από την πνευματική δη­μιουργία και το απαιτητικό της κοινό, δεν μπορεί να αποκρύψει την εύλογη αμηχανία που τον διακατέχει, ιδίως στις πρώτες στιγ­μές που αναλαμβάνει αυτό το εγχείρημα. Γιατί, χωρίς να προδώσει και τα δύο μέρη, καλείται να τα φέρει στον ύψιστο βαθμό επικοι­νωνίας. Η επικοινωνιακή δράση, πρώτιστα όταν πρόκειται για το πεδίο της ιστορίας των ιδεών, προϋποθέτει προφανώς μια ορισμέ­νη αρμοδιότητα που μεγιστοποιείται στοn μικρόκοσμο όπου αυτή θα τελεσθεί, δηλαδή σε έναν χώρο για τη συγκρότηση του οποίου έχουν συμβάλει πολλοί συντελεστές.

Η επικοινωνία «πομπού» και «δέκτη» συγκροτεί πια ορισμένη «κουλτούρα» συμπεριφοράς των βιβλιοπαρουσιαστών. Και όταν αποδέχεται κανείς και όταν αποποιείται την τιμή να μετάσχει στην παρουσίαση ενός νέου βιβλίου, συνήθως το πράττει χωρίς να το έχει διαβάσει νωρίτερα. Και στις δύο περιπτώσεις, της αποδοχής και της άρνησης, ίσως να φαίνεται ότι λειτουργεί μια «προκατανόηση» για τον συγγραφέα και για ό,τι αυτός κάθε φορά δημιουργεί.

Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα ήταν οι βιβλιοπαρουσιαστές δέσμιοι μιας μεταφυσικής των όντων που τα κάνει, μόλις εμφανίζονται στη σκηνή των ιδεών, να έχουν πλήρως συγκροτημένη τη μορφή τους και την πνευματική του περιουσία. Απλώς σταθμίζουν την αντοχή του κριτηρίου αρμοδιότητας, το οποίο από την πλευρά του δέκτη μιας τέτοιας πρότασης διαρκώς επιβεβαιώνεται για να προστατεύουν την αυτάρκειά τους και όχι για να αναπαραγάγουν την αυταρέσκειά τους.

Μας συγκίνησε πράγματι το βιβλίο του Κ. Αν. Θεμελή «Ολοι αγαπούν τα τραύματά τους» που συνιστά αυτοβιογραφική αφήγηση του εκδότη της «Δωδώνης», εγκάρδιου φίλου μας, Βαγγέλη Λάζου. Η οικεία δραστηριότητα τόσο στο κέντρο των Αθηνών όσο και στα Ιωάννινα υπήρξε έντονη (ιδίως στη σφαίρα του θεάτρου και της φιλοσοφίας), ως διαρκής πόλος έλξης σειράς διανοουμένων. Σ’ αυτό το «στέκι» μετείχα και ως βιβλιοπαρουσιαστής, δημοσιεύοντας νωρίς το βιβλίο μου για την Ελληνική Νομαρχία ως «συμβολή στην έρευνα των πηγών της» (1982).

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα χαρτάκια του Ντα Βίντσι
Χαίρομαι, χαίρομαι πολύ που ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι κρατούσε τα χαρτάκια του. Φανταστείτε πως αν τα πετούσε ίσως να μη βλέπαμε ποτέ τα σκίτσα από τον «Ανθρωπο του Βιτρούβιου».
Τα χαρτάκια του Ντα Βίντσι
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Για τον Σκούρτη
Τιμητική βραδιά για τον Γιώργο Σκούρτη και το πρωτοποριακό του έργο, που ανανέωσε τη σύγχρονη ελληνική δραματουργία («Νταντάδες», «Κομμάτια και θρύψαλα», «Εκτελεστές», «Ηθοποιοί», «Παγιδευτές», «Σοκ», «Η Δίκη...
Για τον Σκούρτη
ΣΤΗΛΕΣ
Οταν τα κτίρια γράφουν ιστορία
Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Μεσογείων 14-18. Η Υποδιεύθυνση Γενικής Ασφαλείας Αθηνών στα χρόνια της Δικτατορίας (1971-1974), Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας-Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Ινστιτούτο Ιστορικών...
Οταν τα κτίρια γράφουν ιστορία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι συνεντεύξεις αυτοπροσώπως
Η Ολγα Μπακομάρου θεωρείται –και είναι– η κορυφαία σε συνεντεύξεις δημοσιογράφος. Αυτό έχει καταγραφεί, πάει και τελείωσε. Εκείνο που θα έπρεπε να μας απασχολεί, και κυρίως τα νέα παιδιά που κάνουν τα πρώτα...
Οι συνεντεύξεις αυτοπροσώπως
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
Ενα νέο βιβλίο ήρθε, πολύ πρόσφατα, να εμπλουτίσει τη βιβλιογραφία σε σχέση αφενός με τη βιογραφία του γιατρού Πέτρου Σωκράτους Κόκκαλη και αφετέρου με τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της...
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Οι «Αγιοι τρελοί»
Ο τίτλος αφορά βεβαίως τους Ελληνες, τους σύγχρονους μάλιστα, όπως τους βλέπει και τους καταγράφει ο συγγραφέας Θόδωρος Παγιαυλάς στο βιβλίο του «Η “Αγια τρέλα” των σύγχρονων Ελλήνων» και υπότιτλο «Μια...
Οι «Αγιοι τρελοί»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας