Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η δημοκρατία ως παγκόσμια πρόκληση
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η δημοκρατία ως παγκόσμια πρόκληση

  • A-
  • A+

Ολοι μας γνωρίζουμε ότι η δημοκρατία ως διαδικασία διακυβέρνησης σε μια κοινωνία δομείται και λειτουργεί μόνον εάν και εφόσον όλοι οι δρώντες θέτουν βασικό τους στόχο αυτό «τούτο» το πράγμα. Δηλαδή τον συντονισμό των επιμέρους ενεργειών των δρώντων κατά τέτοιον τρόπο ώστε να ικανοποιούνται και τα εγωιστικά συμφέροντα των ατόμων, αλλά ταυτόχρονα και να επιτυγχάνεται η υλοποίηση του κοινού συμφέροντος.

Πάντοτε υποστήριζα ότι η δημοκρατία, εκτός των άλλων, είναι και μηχανισμός συντονισμού και διευθέτησης επιμέρους ατομικών συμφερόντων με το περιώνυμο κοινό καλό. Και επειδή βρισκόμαστε στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα και όχι στην εποχή της πρώιμης πολιτικής νεωτερικότητας (19ος αιώνας), ούτε στην ιστορική φάση του μεταπολέμου (1949 και μετά), οπότε και τέθηκαν τα θεμέλια του φιλοσοφικού-πολιτικού επαναπροσδιορισμού της ιδέας της δημοκρατίας, όλοι μας θέτουμε το ερώτημα: τι συμβαίνει με τη δημοκρατία ή, ορθότερα, «πού πηγαίνει η δημοκρατία;» σήμερα.

Υπενθυμίζω ότι με τον ίδιο τίτλο: «Démocratie, dans quel état?» κυκλοφορεί ένας συλλογικός τόμος, στον οποίο συμμετέχουν και αναπτύσσουν τις θέσεις τους επιφανείς πολιτικοί φιλόσοφοι, όπως π.χ. ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν, o Αλέν Μπαντιού, ο Ζακ Ρανσιέρ κ.ά. Επίσης διευκρινίζω ότι η δημοκρατία (υπό οποιαδήποτε θεωρητικο-πολιτική εκδοχή της) είναι ανθρώπινο δημιούργημα, πράγμα που σημαίνει ότι εντάσσεται στο «παιχνίδι του κόσμου» (βλ. Κώστας Αξελός).

Αυτό σημαίνει, ειδικότερα, ότι η δημοκρατία αλλάζει πρόσωπα και λειτουργίες ανάλογα με την ιστορική εποχή και την πολιτική συγκυρία. Ας σταθούμε, χαρακτηριστικά, στον τύπο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στην «ελληνική περίπτωση», όπου λειτούργησε ως σύστημα πελατειακό και όχι ως πολιτικό σύστημα. Αλλο επίσης χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η «δημοκρατία της Βαϊμάρης», η οποία κατανόησε τον εαυτό της όχι ως πολιτική πρακτική, αλλά ως ρυθμιστικό και κανονιστικό «πνεύμα» στην εποχή της με αποτέλεσμα να γεννήσει τον φασισμό.

Το ερώτημα, το οποίο τίθεται σχετικά με τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η δημοκρατία στις μέρες μας, διατυπώνεται ως εξής: πώς και γιατί οι εγγενείς παθογένειες της δημοκρατικής δομής σήμερα μετατρέπονται σε απειλές και κινδύνους; Αναφέρω ενδεικτικά: Πρώτον, ποιος είναι ο ρόλος των κομμάτων στην εποχή της αποϊδεολογικοποίησής τους; Δεύτερον, γιατί η κοινοβουλευτική δημοκρατία έχει αντικατασταθεί από την τηλεοπτική δημοκρατία; Τρίτον, γιατί η οικονομία και η τεχνοκρατία έχουν αποκτήσει τα πρωτεία σε σχέση με την πολιτική; Τα τρία αυτά ενδεικτικά και παραδειγματικά σημεία παραπέμπουν ακριβώς σ’ αυτό το οποίο υποστηρίζω. Δηλαδή ότι η δημοκρατική δομή στις μέρες μας δέχεται απειλές από το εσωτερικό της και κινδυνεύει από τη λειτουργία των ίδιων των πρακτικών της.

Για παράδειγμα, στην Αμερική, μετά την εκλογή του Τραμπ, η περιώνυμη αμερικανική κομματική δημοκρατία παραπαίει. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα μέσω του Τραμπ καθίσταται πολιτικό καρτέλ και κατά συνέπεια ο πολιτικός συντονισμός και η διοικητική διευθέτηση των επιμέρους κοινωνικών συμφερόντων ανατίθεται σε μια θεσμική αρχή, η οποία δεν μπορεί να προσδιοριστεί. Στην Αμερική τα κόμματα έχουν αποδυναμωθεί και, όπως διαφαίνεται στον παγκόσμιο πολιτικό ορίζοντα, οι επόμενες προεδρικές εκλογές θα διεξαχθούν με όρους «υπο-πολιτικής»! Στο σημείο αυτό αξίζει τον κόπο να σταθούμε με έναν αναλυτικό τρόπο.

Ο Τραμπ εξελέγη πρόεδρος των ΗΠΑ όχι ως ο εκπρόσωπος του ιδεολογικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, αλλά ως ο «εκλεκτός» των κυρίαρχων οικονομικών συμφερόντων. Ας θυμηθούμε τις δύο περιπτώσεις Ρέιγκαν και Τραμπ, για να καταλάβουμε την πολιτική διαφορά. Ο ίδιος ο Τραμπ μεταμόρφωσε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του σε «υπο-πολιτική» ομάδα των ισχυρών οικονομικών συμφερόντων.

Θα αναφέρω ακόμη δύο παραδείγματα από τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, για να καταστεί σαφής η φιλοσοφικο-πολιτική θέση μου, σύμφωνα με την οποία η υπόθεση της υπεράσπισης της δημοκρατικής δομής είναι πολιτική αποστολή όλων μας. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν εγκαθίδρυσε στη χώρα του εδώ και χρόνια (και συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Ενωση!) ένα πολιτικό καθεστώς, το οποίο ονομάζεται «ανελεύθερη δημοκρατία». Και ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε το πολιτικό έργο (με την κοινοβουλευτική νομιμοποίηση) να εγκαθιδρύσει στη χώρα μας το καθεστώς της «τεχνοκρατικής δημοκρατίας».

Συνοψίζοντας επισημαίνω ότι εδώ και τώρα δεν μπορώ να απαντήσω στο ερώτημα «πού πηγαίνει η δημοκρατία;». Αλλά με την αναφορά μου στα τρία παραδείγματα Τραμπ, Ορμπαν και Μητσοτάκη προσπαθώ να προωθήσω την έρευνά μου για τη «φτώχεια της δημοκρατίας» σ’ αυτές τις τρεις χώρες. Για τα υπόλοιπα, σε επόμενη παρέμβασή μου.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το φαινόμενο Nτόναλντ Τραμπ
Ο κ. Μητσοτάκης δεν επέλεξε μια κεντροδεξιά που θα έδινε όραμα στους δεξιούς ψηφοφόρους, δεν κατέθεσε φιλολαϊκό πρόγραμμα, αλλά επέλεξε να αντιγράψει το φαινόμενο Tραμπ.
Το φαινόμενο Nτόναλντ Τραμπ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δεν βγαίνουν οι λογαριασμοί
Οσο κυλούν οι μέρες τόσο πιο πιεστικό προβάλλει το ερώτημα: Πότε ο κ. Μητσοτάκης θα ξεκινήσει να εφαρμόζει το περιεχόμενο της ατζέντας που έχει σε κάποιο συρτάρι του γραφείου του στο Μαξίμου;
Δεν βγαίνουν οι λογαριασμοί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη δημοκρατία στη μεταδημοκρατία
Το περιώνυμο «επιτελικό κράτος» του πρωθυπουργού Μητσοτάκη δεν είναι παρά η κατεξοχήν μεταδημοκρατική δομή σε μια δημοκρατία η οποία αναζητά ακόμη τον θεσμικό εαυτό της.
Από τη δημοκρατία στη μεταδημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια δημοκρατία που αυτοκτονεί
Προσεγγίσεις στο φαινόμενο Τραμπ υπάρχουν σίγουρα πολλές. Καμία όμως δεν μπορεί καν να ξεκινήσει χωρίς να λάβει υπόψη τι συνέβη την πρώτη μέρα της νέας κρατικής εξουσίας. Είναι πολύ πιθανόν η μέρα αυτή να...
Μια δημοκρατία που αυτοκτονεί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετα-αλήθεια εναντίον μετα-πολιτικής
Πολλοί έχουν πει ότι ένα από τα χαρακτηριστικά της νεοελληνικής ιδιαιτερότητας είναι ότι οι καινοτομίες, που κατά καιρούς επικρατούν ως κυρίαρχα παραδείγματα ή ως απλές μόδες, λανσάρονται πρώτα στο εξωτερικό...
Μετα-αλήθεια εναντίον μετα-πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δύο ξένα εκλογικά σώματα και ο θρίαμβος του λαϊκισμού
Η νίκη του Ντόναλντ Τραμπ κατέδειξε για ακόμα μία φορά πως όσο οι πολιτικές ελίτ αδυνατούν να προσεγγίσουν και να παράσχουν εχέγγυα στις επισφαλείς λαϊκές μάζες τόσο αυτές γίνονται πιο ευεπίφορες σε έναν...
Δύο ξένα εκλογικά σώματα και ο θρίαμβος του λαϊκισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας