• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 17.8°C / 21.2°C
    1 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.3°C / 23.6°C
    2 BF
    33%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.1°C / 25.0°C
    5 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.9°C / 22.0°C
    1 BF
    24%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 23.0°C
    3 BF
    48%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.7°C / 23.0°C
    2 BF
    33%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.4°C / 19.0°C
    1 BF
    25%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.2°C / 24.6°C
    1 BF
    33%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 23.2°C
    4 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    4 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.8°C / 20.1°C
    6 BF
    55%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.3°C / 18.7°C
    3 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    2 BF
    54%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.5°C / 21.9°C
    0 BF
    28%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 21.5°C
    1 BF
    43%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.8°C / 27.8°C
    4 BF
    39%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 17.7°C / 21.4°C
    3 BF
    46%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 21.0°C
    2 BF
    48%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.4°C / 23.7°C
    3 BF
    39%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    2 BF
    25%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι «Λόγιοι του Εθνους»

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η εγχώρια ιστορική συγκυρία μάς ωθεί σε «στιγμές» του 19ου αιώνα; Για παράδειγμα στους «λογιώτατους» που έχουν νεκρώσει το «λογικόν» (1825), στους «πολιτικούς κοινωνιολόγους» (1885), στους «λογίους του έθνους» (1891) και στην ανάγκη σύστασης «Υπουργείου της Προόδου» (1872). Η πρώτη μαρτυρία ανήκει στον Κοραή, η δεύτερη στον Δ.Ν. Καλοστύπη, η τρίτη στον Ι. Πολυλά και η τέταρτη στον Ε. Μανιτάκη.

Θα μπορούσε να προστεθούν και οι επισημάνσεις: «ν’ανθέξωσιν εις τον πόλεμον του χρόνου και της λήθης, ο τύπος ήτον αναγκαίος, και διά τούτο εφευρέθη» και «ότι είναι πλέον καιρός ν’ αποδείξωμεν ότι η ελληνική μυθολογία ήτον η πιστή εικών της ελληνικής κοινωνίας» (τα δύο τελευταία παραθέματα: Μ. Ρενιέρης, Φιλοσοφία της ιστορίας [1841], Αθήνα 1999, 43,132. τα τρία προηγούμενα από την εισαγωγή μου: «Ο Μ. Ρενιέρης ως πολιτικός διανοούμενος», ό.π., ΙΧ, Χ, ΧΙΙ. και το πρώτο: Νεοελληνικός Διαφωτισμός, 2005:24).

Γιατί μια τέτοια «επιστροφή»; Στο προηγούμενο άρθρο μου («Η Εφημερίδα των Συντακτών», 29.8.2019) είχα δώσει μια πρώτη απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Συνεχίζοντας ρωτώ ποιος έγραψε ότι ο «πιο μεγάλος ποιητής της Ελλάδος ώς τώρα δεν είναι ούτε ο Σολωμός ούτε ο Σούτσος: είναι ο ελληνικός λαός»; Πρόκειται πάλι για τον Μ. Ρενιέρη: «Τι είναι η Ελλάς;», Ερανιστής, Β΄ (1842) 189-213. Στη συλλογιστική αυτή ο «λαός», ως αντιθετικός πόλος της «ατομικότητος» ή του «génie», αποκτά σχεδόν μυθική υπόσταση που καλύπτει την ταξική ετερογένεια των επιμέρους κοινωνιών και δεν στοιχεί προς την ομόλογη ορολογία του μετώπου των «δημοκρατών» που αποτέλεσαν τον συνδετικό κρίκο Ιακωβίνων και «κοινωνιστών».

Επιπλέον ο «λαός» δεν εμφανίζεται ως ενιαίο υποκείμενο στη διεργασία επίλυσης εθνικού και κοινωνικού ζητήματος, όπως την οραματίζονται τα μέλη της «Δημοκρατικής Ανατολικής Ομοσπονδίας»: η «κυριαρχία των λαών» σημαίνει γι’ αυτούς ότι «έκαστος δύναται ελευθέρως να ρυθμίζη τα εσωτερικά του, συμφώνως προς τον χαρακτήρα και τας παραδόσεις του, και πάντες δ’ ομού αδιάσπαστοι και ισχυροί» θα απελευθερωθούν και θα αναπτύσσονται «εν ελευθερία» (βλ. Η σοσιαλιστική, τ. Α΄ [1990], 48-49,49-50).

Επίσης, μάταια, προσπαθώ μια πενταετία νωρίτερα, σε σχέση με την Ελληνεγερσία (1848), να ανιχνεύσω «ίχνη» του Saint-Simon σε δημοσιεύματα του Αλ. Σούτσου. Για παράδειγμα στο: Ο πρωθυπουργός και ο ατίθασσος ποιητής, δράματα πολιτικά, Εν Βρυξέλλαις 1843 (χρησιμοποιώ εδώ τη φωτομηχανική απόδοση του κειμένου που μου κοινοποίησε ο Δ. Ψαρράς, όπως την προσέλαβε η Google από τη «Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη του Μονάχου». Ο συνάδελφος Κ. Πέτσιος μού απέστειλε την αντίστοιχη της «Harvard College Library»). Ως προς το «συμπλάσωμεν», ο ποιητής γράφει (1843: 9/10):

«Κι αν εις το Γένος ήρχετο ιδέα τις μεγάλη

τα νεκρωμένα μέλη του εις κίνησιν να βάλη,

κ’ εζήτει την προγονικήν αυτού κληρονομίαν

των Κομνημών προπάππων του την Αυτοκρατορίαν,

τις τολμητίας έμελλεν αντίστασιν να δείξει,

την πάνδημον εντός κ’ εκτός φωνήν αυτήν να πνίξη;».

Προσθέτω ότι ο Β. Κρεμμυδάς (Η Μεγάλη Ιδέα, 2010:19), παραθέτοντας αυτό το απόσπασμα, συμπεραίνει ότι ο Αλ. Σούτσος είναι ο «πρώτος Ελληνας κήρυκας του αλυτρωτισμού».

Στα μόλις μνημονευθέντα «πολιτικά δράματα» η κριτική της εγχώριας «Πονηροπολιτείας» ασκείται με γνώμονα τη «συνταγματική Μοναρχία» και με την ονομαστική μνεία του Ρήγα και του Κοραή καθώς και των Rousseau, Boyle και Voltaire, όπως το επιτυγχάνουν «τυραννομάχοι συγγραφείς και τολμητίαι» αντιμαχόμενοι «δουλοπρεπείς των Αθηνών λογίους», με τη μελαγχολική όμως διάθεση να είναι εμφανής:

«Ελευθερία και πατρίς και φώτα κ’ ευνομία,

τα τέρψαντά μου όνειρα εις την νεότητά μου,

εκλείπουν όλα σήμερον από τα όμματά μου»

(1843:189,129,140,158,187,11,124,114, 128,128,114,128,124,122,188).

Με άλλη αφορμή θα προσπαθήσω να δείξω πώς ο Αλέξανδρος (1843:160) διαβεβαιώνει ό,τι «ανήγγειλεν ο άγρυπνος Αλεκτρυών Γαλάτης» ως «βασιλείαν των λαών» και αντίστοιχα ο Κάρολος (1843/1844:391) ότι το «ηχηρό λάλημα του γαλατικού αλέκτορα» ως ημέρα της «γερμανικής ανάστασης». Αντίστοιχα, για το Παρίσι: 1848:11 και 12.11.1848:10 για να κρατάει άγρυπνη την Ευρώπη…

Και η «τηλεξουσία» παρ’ ημίν αμβλύνθηκε ή όχι; Η «τηλεξουσία» διατηρεί ακόμη τον ρόλο της ως ο κυριότερος μηχανισμός διάχυσης της «αγοραφοβικής» πολιτικής του σημερινού κράτους. Κραδαίνει την ιδιοτυπία του «μέσου» και συνάμα την αυθυπαρξία του από την άποψη του σημαινομένου. Η εμπορευματοποίηση των συμβολικών αγαθών, ως «ειδήσεων» και ως «ψυχαγωγικών» προϊόντων, συνάπτεται με την καταναλωτική υπόσταση του κυρίαρχου τρόπου παραγωγής που ελέγχει τόσο τον εργάσιμο όσο και τον υπό διάθεση χρόνο.

Η θεωρούμενη ως «τέταρτη» εξουσία δεν είναι τίποτε άλλο από μια διπλή «σκίαση». Από τη μια η κρατική εξουσία δεν έχει οριοθετήσει επακριβώς ούτε έχει νομοθετήσει τα λειτουργικά όρια της «τηλεξουσίας» κι από την άλλη οι διαχειριστές της τελευταίας να μη χάνουν την ευκαιρία διεκδίκησης ενός διακριτού μεριδίου, κάποτε ως απρόβλεπτοι παίκτες, στη δεδομένη από πριν σκακιέρα των εξουσιαστικών σχέσεων.

* oμότιμος καθηγητή Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Είκοσι ένας αιώνες υποδούλωσης
Στην «Εφ.Συν.» 22/4/2021 δημοσιεύσατε κείμενο του κ. Κώστα Ζουράρι που «απαντούσε» σε προηγούμενο κείμενό μου στην ίδια εφημερίδα. Ομως ο συγγραφέας στηρίζεται σε μια παρεξήγηση, αφού εξέλαβε τη δουλεία υπό τη...
Είκοσι ένας αιώνες υποδούλωσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρωμανία-«Βυζάντιο»: χίλια χρόνια «κοινήν τε καὶ Ἑλλάδα»!
Εὐκρινῶ ἐξελέγχων τὸν ἀντιρρητικὸν τοῦ συναδέλφου Γ. Ν. Οἰκονόμου, γιὰ τὸ ἀριστοτέλειον μου «καθ’ ἕκαστον» περὶ πολιτεύματος τῆς Ρωμανίας.
Ρωμανία-«Βυζάντιο»: χίλια χρόνια «κοινήν τε καὶ Ἑλλάδα»!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εθνικοί μύθοι και ιστορική γνώση
Οι εθνικοί μύθοι αποτελούν μια ιδιαίτερη «μυθολογία», η οποία συμπορεύεται με τη συγκρότηση των εθνικών κρατών και αποτέλεσε βραχίονα διαμόρφωσης της εθνικής ιδεολογίας των νεοπαγών εθνικών κρατών τον μέσο και...
Εθνικοί μύθοι και ιστορική γνώση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι ήξερε ο δημοσιογράφος;
Πρώτος δημοσιογράφος-θύμα στα ελληνικά χώματα καταγράφεται, το 1878, ο ανταποκριτής των Times του Λονδίνου Τσαρλς Ογλ, για τον θάνατο του οποίου υπάρχουν δύο εκδοχές: ότι σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια μάχης στο...
Τι ήξερε ο δημοσιογράφος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πρώτη μεγάλη απεργία...
Το κράτος φυσικά υποστήριξε την πολυεθνική κι όχι τους ίδιους τους υπηκόους του. Αλίμονο! Ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν μετανάστες εργάτες, υπάρχουν οι ντόπιοι, αφού ξέρεις Ιστορία ή μπορείς να επιλέξεις να τη...
Η πρώτη μεγάλη απεργία...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εθνικές διαχρονικές αγορές
Από τα δάνεια που συνήψε η Ελλάδα τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης του 1821 η ελληνική κυβέρνηση έλαβε πολύ μικρό μέρος από την ονομαστική τους αξία. Αλλά και από τα 14 πλοία που παραγγέλθηκαν στη χώρα μας...
Εθνικές διαχρονικές αγορές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας