Αξιοπρέπειες…

Πολλοί, ακόμα κι ανάμεσα σε όσους έχουν σπουδάσει το Δίκαιο, πιστεύουν ότι η αξιοπρέπεια είναι έννοια με ασαφές περιεχόμενο. Συναντάται σε Συντάγματα, συνθήκες και νόμους, οι πολίτες τη νιώθουν διαισθητικά, κάποτε παλεύουν γι’ αυτήν, αλλά δεν καταφέρνουν να την ορίσουν. Γι’ αυτό συχνά την υποτιμούν, άλλοτε ηθελημένα, άλλοτε σκόπιμα και βολικά.

Γιατί, παράδοξα ή όχι, φιλόσοφοι και νομικοί στην πραγματικότητα έχουν κατορθώσει να συμφωνήσουν για έναν σαφή εννοιολογικό πυρήνα. Δέχονται ότι η αξιοπρέπεια στηρίζεται στην αναγνώριση της ατομικής προσωπικότητας – ευθύνης και του αυτοπροσδιορισμού του ανθρώπου. Επομένως, αντίστροφα, ότι η αξιοπρέπεια προσβάλλεται όταν ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται σαν άψυχο πράγμα, σκουπίδι, χωρίς ατομική προσωπικότητα.

Ας περάσουμε όμως στο θέμα. Πριν από 4-5 χρόνια στη χώρα μας είχε εμφανιστεί ένα αποκρουστικό φαινόμενο: χρυσαυγίτες μοίραζαν σε δημόσιους χώρους τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης μόνο σε Ελληνες. Ο αποκλεισμός των αλλοφύλων γινόταν πανηγυρικά και καταφρονητικά: «Αν δεν είσαι Ελληνας, να πας στην πατρίδα σου να φας κι αν είναι μακριά, μέχρι τότε ας μείνεις νηστικός». Η πείνα είναι ανθρώπινη ιδιότητα, ο αλλόφυλος δεν ενδιαφέρει! Οι στάσεις αυτές πρόσβαλλαν βαριά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αφού ισοπέδωναν την ατομική προσωπικότητα όσων ανήκαν σε μια ανεπιθύμητη φυλή.

Ο Ελληνας νομοθέτης κινητοποιήθηκε. Με νόμο που ψηφίστηκε το 2015 ποινικοποίησε την παραπάνω συμπεριφορά ως πλημμέλημα (361 Β) κατά της τιμής του ανθρώπου, αφού η προσωπικότητα όντως αποτελεί έναν προστατευόμενο πυρήνα της τελευταίας. Η συζήτηση που έγινε τότε είχε κοινωνική απήχηση και συνέβαλε στην κάμψη του φαινομένου.

Τέλος καλό; Οχι, δυστυχώς. Γιατί ο νέος Ποινικός Κώδικας, πολύ σημαντικό κατά τα λοιπά έργο λόγω της γενικής φυσιογνωμίας του, έσπευσε να καταργήσει την ειδική αυτή ρύθμιση. Ωσάν να δοκιμάστηκε και να απέτυχε! Ωσάν η ρατσιστική καταφρόνηση να έχει παύσει να απασχολεί τη Γη και να παράγει επιθετικότητα. Η οπισθοδρομική αυτή αποποινικοποίηση άφησε κατά το πλείστον αδιάφορο τον Τύπο καθώς και τη σημερινή κυβέρνηση.

Η αξιοπρέπεια για τους αρχαίους Ρωμαίους (ως dignitas) ήταν η αρετή του εξέχοντος. Ο σύγχρονος πολιτισμός όμως καταλαβαίνει εδώ και χρόνια το αντίστροφο. Αξιοπρέπεια θωρεί αυτήν την ελάχιστη ουσία που υπάρχει και πρέπει να αναγνωρίζεται χωρίς εξαίρεση σε κάθε ανθρώπινο πλάσμα. Βρίσκεται στο βλέμμα της μάνας-πρόσφυγα που κρατά αγκαλιά το μωρό της καθώς ανεβαίνει στο όχημα της Αστυνομίας στα Εξάρχεια.

Ανθρώπινα σκουπίδια υπάρχουν μόνο στην ιδεολογία των βαρβάρων. Κάποιοι σκέφτονται ακόμη αρχαιορωμαϊκά, θεωρούν τον εαυτό τους σπουδαίο και αδιαφορούν για την αξιοπρέπεια των «κατωτέρων». Ας ελπίσουμε ο νομοθέτης να το διορθώσει.

* ομ. καθηγητής ΑΠΘ, πρ. υπ. Δικαιοσύνης