Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: 80 χρόνια μετά

Αντρέι Μασλόφ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: 80 χρόνια μετά

  • A-
  • A+
Κάποιοι παρουσιάζουν την ΕΣΣΔ –το κύριο θύμα του φασισμού– ως δήθεν συνένοχη της τραγωδίας, με στόχο να κρύψουν τις προδοσίες τους και να υπονομεύσουν τον ρόλο της σύγχρονης Ρωσίας στον κόσμο, όπως αυτός διαμορφώθηκε μετά το 1945.

Την 1η Σεπτεμβρίου συμπληρώνονται 80 χρόνια από την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της πλέον αιματηρής καταστροφής στην Ιστορία που έφερε ανυπόφορα βάσανα σε εκατομμύρια ανθρώπους και συγκλόνισε τον κόσμο.

Δυστυχώς, σήμερα η Ευρώπη, η οποία επιβίωσε και διατήρησε τη δημοκρατία χάρη στην υπεράνθρωπη προσπάθεια της Σοβιετικής Ενωσης και των χωρών της αντιχιτλερικής συμμαχίας, λησμονεί το παρελθόν της. Για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, καταβάλλονται συνειδητές προσπάθειες διαστρέβλωσης της ιστορικής αλήθειας, όχι μόνο από ψευδοϊστορικούς, αλλά και από κυβερνήσεις ορισμένων κρατών.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απόπειρα εξίσωσης της φασιστικής Γερμανίας και της Σοβιετικής Ενωσης ως δύο «συνυπεύθυνων» της έναρξης του πολέμου. Κάποιοι παρουσιάζουν την ΕΣΣΔ –το κύριο θύμα του φασισμού– ως δήθεν συνένοχη της τραγωδίας, με στόχο να κρύψουν τις προδοσίες τους και να υπονομεύσουν τον ρόλο της σύγχρονης Ρωσίας στον κόσμο, όπως αυτός διαμορφώθηκε μετά το 1945.

Για τους σκοπούς αυτούς οι παραχαράκτες της Ιστορίας εκμεταλλεύονται κυνικά το γερμανο-σοβιετικό Σύμφωνο μη Επίθεσης που υπογράφτηκε στις 23 Αυγούστου 1939 μετά του συνοδεύοντος πρωτοκόλλου, που δήθεν τράβηξε τη σκανδάλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία.

Υπάρχει επιτακτική ανάγκη για έναν νηφάλιο και χωρίς ιδεολογικά στερεότυπα απολογισμό της προπολεμικής περιόδου, ώστε να κατανοήσει κανείς σωστά τους λόγους που οδήγησαν τη Μόσχα στη σύναψη της συμφωνίας με τη Γερμανία.

Αρκετά πριν από το 1939 ο πόλεμος ήδη μαινόταν. Οι χώρες του Αξονα με στρατιωτικά μέσα και εκβιασμούς άλλαζαν τα σύνορα στην Ασία, την Αφρική αλλά και την Ευρώπη. Η Κίνα είχε ήδη χάσει εκατομμύρια ανθρώπους της αναχαιτίζοντας την ιαπωνική εισβολή και η Ιταλία είχε καταλάβει την Αλβανία.

Να θυμηθούμε και το Ανσλους (προσάρτηση) της Αυστρίας στη Γερμανία στις 12-13 Μαρτίου 1938 χωρίς καμία ουσιαστική αντίδραση των δυτικών χωρών. Η σιγή ιχθύος από την πλευρά της Γαλλίας, την ώρα της επαναστρατιωτικοποίησης της Ρηνανίας από τον Χίτλερ, άνοιξε την όρεξη του Γερμανού ηγέτη που αγνόησε τους στρατιωτικούς περιορισμούς των Βερσαλιών.

Αλλά ο πιο κρίσιμος σταθμός τής –τυπικά– προπολεμικής περιόδου έγινε το Σύμφωνο μεταξύ της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας που επετεύχθη στη συνδιάσκεψη στο Μόναχο στις 29-30 Σεπτεμβρίου 1938. Εκεί το Λονδίνο και το Παρίσι «παρέδωσαν» στο Βερολίνο την περιοχή Σουδητία της Τσεχοσλοβακίας, ενώ η Πολωνία αμέσως μετά απέσπασε την περιοχή του Ζαόλζιε. Αυτή η εγκληματική πράξη αποτέλεσε το αποκορύφωμα της «πολιτικής κατευνασμού» του Χίτλερ εκ μέρους της Αγγλίας και της Γαλλίας που όλο το προηγούμενο διάστημα παρακινούσαν την Τσεχοσλοβακία στη συνθηκολόγηση.

Ο αληθινός στόχος της πολιτικής αυτής ήταν να κατευθύνουν τις φανερές επιθετικές προθέσεις της Γερμανίας προς την Ανατολή, κατά της Σοβιετικής Ενωσης, και να αποτρέψουν τον κίνδυνο για τους ίδιους. Υπολόγιζαν, προφανώς, ότι η Γερμανία και η ΕΣΣΔ θα εξαντλούσαν τις δυνάμεις στον μεταξύ τους πόλεμο. Η ΕΣΣΔ, αντίθετα, ήταν τότε η μοναδική μεγάλη δύναμη στην Ευρώπη που έκρουε συνεχώς τον κώδωνα του κινδύνου και δεν λέρωνε τα χέρια της με συμφωνίες με τον Χίτλερ.

Το Σύμφωνο του Μονάχου αποτέλεσε το σημείο μη επιστροφής και προκαθόρισε σε μεγάλο βαθμό τις μετέπειτα εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης της Γερμανίας κατά της Πολωνίας. Αλλαξε ριζικά την κατάσταση στην Ευρώπη.

Η απομόνωση της Σοβιετικής Ενωσης ενισχύθηκε και η Μόσχα αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο διαμόρφωσης ενός κοινού αντισοβιετικού μετώπου μετά την υπογραφή από τη Βρετανία και τη Γαλλία διακηρύξεων μη επίθεσης με τον Χίτλερ στις 30 Σεπτεμβρίου και 6 Δεκεμβρίου του 1938 (η Πολωνία, όπως είναι γνωστό, είχε συνάψει τη συμφωνία μη επίθεσης με τη Γερμανία νωρίτερα, ήδη το 1934).

Παρ’ όλα αυτά, ο Ι. Στάλιν επιδίωκε σθεναρά τη δημιουργία συστήματος συλλογικής ασφάλειας με το Λονδίνο και το Παρίσι, με τη συμμετοχή και της Βαρσοβίας, με το σκεπτικό ότι η διαφύλαξη της ανεξάρτητης Πολωνίας θα απέκλειε το ενδεχόμενο της απευθείας επίθεσης της Γερμανίας εναντίον της ΕΣΣΔ.

Στις αγγλο-γαλλο-σοβιετικές συνομιλίες που διαρκούσαν έως τα μέσα Αυγούστου 1939 η Μόσχα επέμενε στη ρήτρα περί άμεσης στρατιωτικής αλληλοβοήθειας σε περίπτωση ναζιστικής επίθεσης, όμως οι άλλες πλευρές σκόπιμα υπονόμευσαν αυτή την προσπάθεια. Οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν. Αρνητικό ρόλο έπαιξαν επίσης η επιθυμία του Λονδίνου και του Παρισιού να εκμεταλλευτούν τις συνομιλίες με τη Μόσχα για να πετύχουν άλλον έναν συμβιβασμό με τον Χίτλερ εις βάρος της Πολωνίας και της Σοβιετικής Ενωσης, η άρνηση της εχθρικής προς την ΕΣΣΔ Βαρσοβίας να επιτρέψει τη διέλευση σοβιετικών στρατευμάτων από το έδαφός της, καθώς και οι παράλληλες μυστικές αγγλο-γερμανικές επαφές, για τις οποίες ο Ι. Στάλιν ήταν ενήμερος.

Την 21η Αυγούστου 1939, όταν έγινε πλέον ξεκάθαρο πως οι διαβουλεύσεις με τους εν δυνάμει συμμάχους έφτασαν σε αδιέξοδο, η ηγεσία της ΕΣΣΔ αποδέχθηκε την πρόταση του Βερολίνου για επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Ρίμπεντροπ στη Μόσχα. Στο πλαίσιο αυτής εσπευσμένα έγινε αντικείμενο επεξεργασίας και υπογράφηκε τη νύχτα 23-24 Αυγούστου το γερμανο-σοβιετικό Σύμφωνο μη Επίθεσης και το απόρρητο συμπληρωματικό πρωτόκολλο. Ακολούθως, στις 17 Σεπτεμβρίου 1939 τα σοβιετικά στρατεύματα εγκαταστάθηκαν στην Πολωνία, αλλά μόνο σε εκείνα τα εδάφη που η Βαρσοβία κατέκτησε βίαια το 1920-1921 – τη Δυτική Ουκρανία και τη Δυτική Λευκορωσία.

Ουσιαστικά το Σύμφωνο Μόλοτοφ-Ρίμπεντροπ ήταν η απάντηση του Ι. Στάλιν στο Σύμφωνο του Μονάχου. Σ’ εκείνες τις έκτακτες συνθήκες ήταν ένα αναγκαίο, αν και εξαιρετικά δύσκολο, βήμα. Για το Κρεμλίνο αποτελούσε τη μοναδική εναλλακτική σε μια νέα προδοτική συμφωνία των δυτικών χωρών με τον Χίτλερ εις βάρος της ΕΣΣΔ. Το γερμανο-σοβιετικό σύμφωνο απέτρεψε την κατάληψη από το Γ’ Ράιχ ολόκληρης της Πολωνίας, κάτι που θα σήμαινε ένα βαρύτατο στρατηγικό πλήγμα για την ΕΣΣΔ. Μετατόπισε τα σύνορα της Σοβιετικής Ενωσης 300 χλμ. πιο δυτικά και η αναπόφευκτη γερμανική επίθεση εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης αναβλήθηκε σχεδόν κατά δύο χρόνια.

Με τα σύνορα στην προ του Συμφώνου γραμμή, θα ήταν μάλλον αδύνατον για την ΕΣΣΔ να διατηρήσει κατά τη διάρκεια πολέμου το Λένινγκραντ. Το Κίεβο και το Μινσκ θα είχαν χαθεί πολύ νωρίτερα. Και το πλέον σημαντικό – δεν θα υπήρχε χρόνος για την απομάκρυνση, μετά τη αρχή της ναζιστικής επίθεσης, των αμάχων και της αμυντικής βιομηχανίας πίσω από τα Ουράλια. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι τον Αύγουστο 1939 ήταν ακόμα σε εξέλιξη οι μάχες στον ποταμό Χαλκίν-Γκολ του σοβιετικού στρατού εναντίον της Ιαπωνίας και η ΕΣΣΔ έπρεπε να αποκλείσει τον πόλεμο ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα.

Ενδεικτική είναι η άποψη του Ου. Τσόρτσιλ: «Για την ΕΣΣΔ ήταν άκρως απαραίτητο να μετατοπίσει όσο είναι δυνατόν πιο δυτικά την αρχική γραμμή των γερμανικών στρατευμάτων, ώστε οι Ρώσοι να κερδίσουν χρόνο… η πολιτική τους αν και κερδοσκοπική, ήταν εκείνη τη στιγμή στον υψηλότερο βαθμό ρεαλιστική». Ολοι, και οι Δυτικοί, γνώριζαν ότι το Σύμφωνο συνιστούσε μια προσωρινή εκεχειρία μεταξύ της Σοβιετικής Ενωσης και της ναζιστικής Γερμανίας πριν από την αποφασιστική μάχη.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το Λονδίνο και το Παρίσι δεν χαρακτήρισαν την εκστρατεία του Κόκκινου Στρατού στην Πολωνία «εισβολή», αλλά και οι δύο συμφωνούσαν ότι η ΕΣΣΔ παρέμεινε ουδέτερο κράτος ώς τις 22 Ιουνίου 1941 (ημέρα της ύπουλης επίθεσης της Γερμανίας στη Σοβιετική Ενωση) και δεν έδειξαν καμία διαμαρτυρία προς τη Μόσχα.

ΣΕ τελική ανάλυση η Πολωνία, η οποία σήμερα δηλώνει «θύμα της σοβιετικής επίθεσης», απελευθερώθηκε από τον φασισμό χάρη στον Κόκκινο Στρατό που έχασε εκεί 600.000 ζωές – πολύ μεγάλο φόρο αίματος. Σε αυτό το φόντο οι σπέκουλες γύρω από τη μη υποστήριξη από τον Ι. Στάλιν της αρχικής φάσης της εξέγερσης της Βαρσοβίας τον Αύγουστο 1944 είναι προσβλητικές. Η εξέγερση, αν και τολμηρή, ήταν απροετοίμαστη και ως συνέπεια καταδικασμένη σε αποτυχία, αποτελώντας την απελπισμένη και κερδοσκοπική απόπειρα της εξόριστης πολωνικής κυβέρνησης να πάρει τα ηνία της εξουσίας πριν έρθει ο Κόκκινος Στρατός.

Και βεβαίως αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ήταν η Σοβιετική Ενωση που έσπασε τη ραχοκοκαλιά του Γ΄ Ράιχ και απελευθέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης από την εγκληματική ιδεολογία του ναζισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι παραγνωρίζουμε τη σημαντική βοήθεια των δυτικών συμμάχων μας που συνέτριψαν 176 φασιστικές μεραρχίες. Σ’ εκείνους που τελευταία υπαινίσσονται ότι η Ρωσία δήθεν υπερβάλλει τον άθλο και τον ρόλο του σοβιετικού λαού στη Νίκη, θα ήθελα να υπενθυμίσω μόνο τα στοιχειώδη πράγματα.

Εναντίον του Κόκκινου Στρατού επιχειρούσαν ταυτόχρονα από 190 έως 270 μεραρχίες του Αξονα, δηλαδή τα τρία τέταρτα του συνόλου τους. Η ΕΣΣΔ διέλυσε 607 μεραρχίες του αντιπάλου. Οι απώλειες των Γερμανών ανήλθαν σε 13,4 εκατ. ανθρώπους, από αυτές 10 εκατ. στο γερμανο-σοβιετικό μέτωπο, όπου το Βερολίνο έχασε και 75% των εξοπλισμών του. Η ΕΣΣΔ θυσίασε στον βωμό της Μεγάλης Νίκης 27 εκατ. ζωές.

Στη Ρωσία δεν ξεχνούν το Επος 1940-1941, τις μάχες του Ελληνικού Στρατού 1941-1944 και τη μαζική ηρωική ελληνική Εθνική Αντίσταση, την οποία δεν έπνιξαν οι θηριωδίες και τα «αντίποινα» των κατακτητών. Ο ελληνικός λαός δεν έσκυψε το κεφάλι του μπροστά στις υπέρτερες δυνάμεις του εχθρού, όταν πολλοί άλλοι υπέκυπταν, αλλά έδειξε μεγάλο θάρρος και σθένος, αποτελώντας πηγή έμπνευσης για αντιφασίστες στην υπόλοιπη Ευρώπη. Τιμούμε μαζί τη μνήμη όσων έπεσαν ή αγωνίστηκαν εδώ στην κοινή τιτάνια μάχη ενάντια στον ναζισμό και τον φασισμό. Είναι ακόμα ένας κρίκος που ενώνει αδιάρρηκτα τους λαούς μας. Ευχαριστούμε τους Ελληνες φίλους για τη διατήρηση των σοβιετικών τάφων και μνημείων που υπάρχουν εδώ.

Το κοινό καθήκον όλων μας τώρα είναι να μεταλαμπαδεύσουμε την ιστορία και τα διδάγματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη νέα γενιά, έτσι ώστε να μην ξανασηκώσει το κεφάλι ο ναζισμός και να μην περάσει η διαστρέβλωση της αλήθειας για τον Πόλεμο. Με ρωσική πρωτοβουλία κάθε χρόνο η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εγκρίνει ψήφισμα για το απαράδεκτο του εκθειασμού του ναζισμού και άλλων μισάνθρωπων πρακτικών. Καλούμε όλους να προσχωρήσουν σε αυτή την προσπάθεια.

*πρέσβης της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ελλάδα

ΑΠΟΨΕΙΣ
Επικίνδυνες Εξισώσεις
Ως επέτειος της υπογραφής του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ -της συμφωνίας μη-επίθεσης μεταξύ ΕΣΣΔ και Γερμανίας που προέβλεπε επίσης τον καταμερισμό της ανατολικής Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής- η 23η Αυγούστου...
Επικίνδυνες Εξισώσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Για την Ημέρα της Νίκης»
Οι επικριτές μας επιδιώκουν να μειώσουν τον ρόλο της Σοβιετικής Ενωσης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και να την παρουσιάσουν, αν όχι ως τον κύριο υπαίτιο του πολέμου, τότε τουλάχιστον ως επιτιθέμενο, μαζί με τη...
«Για την Ημέρα της Νίκης»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με αφορμή την 76η επέτειο του τέλους της μάχης του Στάλινγκραντ
Δεν είχαμε την πολυτέλεια να έχουμε στο σπίτι μας ημερολόγιο. Αργότερα έμαθα πως ήταν δύο του Φλεβάρη! Η μεγαλύτερη μάχη όλων των εποχών, όλων των αιώνων! Εκεί που κάνει καμπή ο Βόλγας και η μεγάλη καμπή της...
Με αφορμή την 76η επέτειο του τέλους της μάχης του Στάλινγκραντ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ένα σχόλιο στην αρθρογραφία του κ. Μπογιόπουλου για το Κατίν
Στο κείμενό του ο κ. Μπογιόπουλος βάζει μια σειρά θέματα, που αφορούν από την προσωπική πορεία του γράφοντος ως την εκτίμηση των πεπραγμένων του Στάλιν και της πορείας της ΕΣΣΔ στη δεκαετία του 1930. Μετά...
Ένα σχόλιο στην αρθρογραφία του κ. Μπογιόπουλου για το Κατίν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προεκλογική φαντασμαγορία
Η διπλωματική προεκλογική φαντασμαγορία που προωθεί ο Τραμπ είχε καταστεί εδώ και καιρό ασύμβατη με την παραμονή του Μπόλτον ως επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας.
Προεκλογική φαντασμαγορία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από το Δίστομο στη Ρώμη
Η ειρωνεία της Ιστορίας και η «Ελληνική ιδιαιτερότητα» ● Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά τη ναζιστική θηριωδία στο Δίστομο είναι κάτι περισσότερο από επιβεβλημένη η συντονισμένη και δικαιοκρατικά προσανατολισμένη...
Από το Δίστομο στη Ρώμη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας