Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
EUROKINISSI/ ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού

  • A-
  • A+

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη διανύει τις πρώτες ημέρες της, συγκροτήθηκε, ψήφισε τα πρώτα νομοσχέδιά της, ανακοίνωσε τις προθέσεις της για το μέλλον και έδωσε το στίγμα της. Μπορούμε πλέον να κάνουμε εμπεριστατωμένη κριτική, όχι μονάχα βάσει των εξαγγελιών της Ν.Δ., αλλά βάσει των πεπραγμένων της.

Το στρατηγικό σχέδιο που ακολουθείται μέχρι στιγμής φαίνεται να βασίζεται σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος είναι η παρουσίαση της πολιτικής της κυβέρνησης ως «επιστροφής στη λογική», ως αποϊδεολογικοποιημένου μονόδρομου, που επιβάλλεται όχι ως προϊόν ιδεολογικής επιλογής, αλλά από τη φυσική τάξη πραγμάτων. Η επιλογή αυτή είναι φανερή στη ρητορική της Ν.Δ., στην επίκληση στην οικουμενικότητα των θεσμικών αλλαγών τις οποίες φέρνει και στο στελεχικό άνοιγμα στο Κέντρο.

Ο δεύτερος πυλώνας αφορά τη συγκρότηση ενός σκληρού θεσμικού πλαισίου καταστολής για τους ανυπάκουους, ώστε η οριακά θρησκευτική λατρεία στο νεοφιλελεύθερο δόγμα να μην αμφισβητηθεί ποτέ.

Σε ό,τι αφορά τον πρώτο πυλώνα, δεν μπορεί να πει κανείς ότι ξαφνιάζεται. Σε όλη τη διάρκεια της καταγραμμένης ανθρώπινης ιστορίας κάθε εξουσία παραπέμπει κάθε «αιρετική» ιδεολογία στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας, εξασφαλίζοντας για τη δική της το προνόμιο του ρεαλισμού.

Ο δεύτερος πυλώνας, ωστόσο, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πρώτον, γιατί ξεφεύγει από τα παραδοσιακά μέσα αναπαραγωγής της εκάστοτε εξουσίας/ιδεολογίας, τα οποία στόχευαν στη διαμόρφωση οικειοθελούς συναίνεσης, βάσει κάποιου νεφελώδους κοινωνικού συμβολαίου. Στην προκειμένη περίπτωση, οι πρώτες κινήσεις της κυβέρνησης δείχνουν ότι δεν σκοπεύει να προσπαθήσει να πείσει, αλλά να εκφοβίσει και να καταστείλει, υποτάσσοντας τη σκέψη και τις ανησυχίες των πολιτών, εκβιάζοντας τελικά την όποια κοινωνική συναίνεση. Αστυνομοκρατία, κατάργηση του ασύλου, πολεμική ρητορική απέναντι σε κάθε παραφωνία στο κυρίαρχο αφήγημα, όλα αυτά συντείνουν στα παραπάνω.

Ο δεύτερος λόγος που αυτός ο πυλώνας χρήζει περαιτέρω ανάλυσης έχει να κάνει με το ότι δεν αποτελεί ελληνικό φαινόμενο, αλλά παγκόσμια πλέον πρακτική κάθε συντηρητικής (και όχι μόνο) κυβέρνησης που θέλει να μακροημερεύσει. Το είδαμε στη Γαλλία με την καταστολή απέναντι στα «κίτρινα γιλέκα» και τους φοιτητές, το βλέπουμε στην Αμερική και τη διάχυτη αστυνομική βία, το βλέπουμε στην Ιταλία του Σαλβίνι με την ποινικοποίηση κάθε μορφής αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες κ.ο.κ.

Στο νεοφιλελεύθερο αφήγημα το αντικρατικό αόρατο χέρι της αγοράς υποτίθεται ότι θεραπεύει κάθε νόσο, ωστόσο αυτό που παρατηρούμε σήμερα είναι η επένδυση του κράτους σε κατασταλτικούς μηχανισμούς και η ωμή παρέμβασή του χάρη σε αυτούς. Η «ενσωμάτωση» των «επικίνδυνων» κοινωνικών δυνάμεων μέσω του κεϊνσιανού κράτους πρόνοιας δίνει γοργά τη θέση της στο νεοφιλελεύθερο κράτος-χωροφύλακα.

Το γιατί συμβαίνει αυτό, ίσως θα έπρεπε να το αναζητήσουμε στη διαρκή κρίση (για την κοινωνική πλειονότητα) του σύγχρονου καπιταλισμού, ο οποίος αρχίζει να φανερώνει στοιχεία «γεροντικού ξεμωράματος».

Το οικονομικό και πολιτικό σύστημα, που συνελήφθη ως ελπίδα για ελευθερία, πάνω από τα συντρίμμια της Βαστίλης, γεννήθηκε όπως κάθε άλλο ον μέσα στην οδύνη και γιγαντώθηκε ως υπόσχεση για ένα πιο πλούσιο μέλλον για όλους, αδυνατεί να ξεπεράσει τα συμπτώματα παρακμής του, παρά τα τεχνολογικά ελιξίρια που συνεχώς εφευρίσκει.

Ο γερασμένος καπιταλισμός ξεμωραίνεται και καταφεύγει όλο και περισσότερο στη φυσική και την πολιτική βία, στοιχεία που χαρακτήριζαν τη νηπιακή ηλικία του, τότε που προσπαθούσε να σπάσει τα δεσμά της φεουδαρχίας.

Θα μπορούσε λοιπόν αυτό να είναι η αρχή του τέλους;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα πρέπει μάλλον να είναι αρνητική, με τις τόσες ανεπιβεβαίωτες προφητείες για το τέλος του καπιταλισμού στο μουσείο των ιδεών.

Αλλωστε θεωρητικοί και οικονομολόγοι τόσο της Αριστεράς όσο και του Νεοφιλελευθερισμού συμφωνούν στη δύναμη της Δημιουργικής Καταστροφής και των οικονομικών κύκλων.

Στη ζωή και στην κοινωνία δεν υπάρχουν μόνιμες κρίσεις. Ετσι λοιπόν και η σημερινή, αργά ή γρήγορα, θα ξεπεραστεί. Το κλείσιμό, όμως, αυτού του κύκλου δεν θα σημάνει την επιστροφή στην κανονικότητα, όπως την ορίζαμε μέχρι σήμερα. Η οικολογική καταστροφή, η υπερσυσσώρευση του πλούτου στα χέρια ελαχίστων και η απροσχημάτιστη επικυριαρχία της «αγοράς» πάνω στην πολιτική, που γέννησαν αυτήν την κρίση και τη συνοδεύουν μέχρι σήμερα, θα οδηγήσουν στη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας.

Ο χαρακτήρας αυτής της νεόδμητης κοινωνίας είναι ακόμα άγνωστος και πιθανότατα θα κριθεί από την έκβαση της αναμέτρησης ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα. Από τη μία, του συγκροτημένου ρεύματος που αναζητά την έξοδο από την κρίση από «τα πάνω και από τα δεξιά», με τη διαμόρφωση μιας κοινωνίας οριακά όμοιας με εκείνην που περιγράφει ο Οργουελ στο «1984».

Από την άλλη, στέκει το ακόμη αδιαμόρφωτο στρατόπεδο όσων επιθυμούν την υπέρβαση της κρίσης «από τα κάτω και από τα αριστερά», προσφέροντας τη διέξοδο της δημοκρατικής ανατροπής του νεοφιλελευθερισμού, εκεί που η πολιτική ελευθερία θα συναντάει την κοινωνική ισότητα, η οικονομία τις ανάγκες των πολλών και η βελτίωση των όρων ζωής την οικολογία.

Η Αριστερά έχει χρέος να φανταστεί νέους, ευρύτερους συλλογικούς τρόπους, που θα φέρνουν κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς κοινωνικούς σχηματισμούς, επιρροές, κουλτούρες και παραδόσεις· χρειάζεται να σχεδιάσει αμφισβητώντας τις παλιές βεβαιότητες.

Ο πολιτικός λόγος της πρέπει να δραπετεύσει από τα στενά πλαίσια του «αντί» και να σκιαγραφεί νέες πραγματικότητες, απαντώντας στις ανάγκες τού σήμερα. Τα κινήματα ίσως χρειάζεται να ξεφύγουν από τον παραδοσιακό αμυντικό/διεκδικητικό χαρακτήρα τους και να γίνουν δημιουργικά, χτίζοντας μέσα στη σύγχρονη πραγματικότητα εστίες και αντιπαραδείγματα που θα φανερώνουν την κοινωνία τού αύριο.

Σε αυτό το ταξίδι δεν υπάρχουν σίγουροι χάρτες και κανείς δεν έχει συμβόλαιο με τον καιρό. H πολιτική, όμως, για εμάς δεν μπορεί παρά να είναι το μονοπάτι που μετατρέπει το αναπάντεχο σε αναπόδραστο.

* νέος δικηγόρος

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μπολσονάρο: η συντηρητική ολιγαρχία ανακτά την εξουσία
Ενα από τα πιο κωμικοτραγικά στοιχεία της προεκλογικής εκστρατείας ήταν η διαρκής αναφορά του Μπολσονάρο στο ότι η Αριστερά θέλει να διδάξει στα παιδιά την ομοφυλοφιλία και να τα ενθαρρύνει να αλλάξουν φύλο....
Μπολσονάρο: η συντηρητική ολιγαρχία ανακτά την εξουσία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπερχείλισμα ασυνάρτητου συντηρητισμού
Η ελληνική Δεξιά θέλει πρώτα το λάφυρο: το κράτος της. Περιορισμένο, χωλό ή ανύπαρκτο για τις υποθέσεις των πολλών, πανίσχυρο, βολονταριστικό, ultra large και χλίδα για τις υποθέσεις των λίγων.
Υπερχείλισμα ασυνάρτητου συντηρητισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η θεωρία των αστερίσκων
Την εποχή ακριβώς που η Αριστερά βιώνει την κυριαρχία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού ως βαθύτατα αντιδημοκρατική, οι θιασώτες του τελευταίου εξαπολύουν κατηγορίες περί υπόρρητων διαπλοκών της Αριστεράς με...
Η θεωρία των αστερίσκων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοφιλελεύθερος εθνικισμός και Αριστερά
Ο απρόβλεπτος και αναθεωρητικός χαρακτήρας της πολιτικής Τραμπ, όπως και του Ερντογάν, της πολιτικής κατάστασης στην Ευρώπη, και αλλού αποτελούν ακραία σημάδια της μοιραίας μετάλλαξης του νεοφιλελεύθερου...
Νεοφιλελεύθερος εθνικισμός και Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί «λαϊκισμού»
Το γεγονός ότι η Αριστερά, ιδίως στην Ελλάδα, αλλά κατά τα τελευταία χρόνια και διεθνώς, ανέκαθεν αναφερόταν στον λαϊκισμό κατά κανόνα με αρνητικό πρόσημο αποτελεί ένδειξη ενός φαινομένου ίσως πρωτοφανούς στην...
Περί «λαϊκισμού»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Iδεολογική μετάλλαξη της «κυβερνώσας Αριστεράς»;
Η σύνθεση της επιτροπής αντανακλά μια πρωτόγνωρη ρευστοποίηση των γνωστών κομματικών και πολιτικοϊδεολογικών διαχωριστικών γραμμών. Ο «συνωστισμός» όσο και το ταξικό και πολιτικό φορτίο των ιδεών τους...
Iδεολογική μετάλλαξη της «κυβερνώσας Αριστεράς»;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας