Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η σύντομη άνοιξη των προκηρύξεων καλλιτεχνικών διευθυντών

Η κεντρική σκηνή στο Εθνικό Θέατρο 

ΚΑΤΩΜΕΡΗΣ ΚΩΣΤΑΣ/EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η σύντομη άνοιξη των προκηρύξεων καλλιτεχνικών διευθυντών

  • A-
  • A+

Μόλις ακούσαμε τον ήχο τής εν ψυχρώ εκτέλεσης, από τον νόμο για το επιτελικό κράτος, των προκηρύξεων του υπουργείου Πολιτισμού για τις θέσεις καλλιτεχνικών διευθυντών τεσσάρων πολιτιστικών οργανισμών (Εθνικού Θεάτρου, Φεστιβάλ Αθηνών, ΕΜΣΤ και Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης). Μόνο με σαρκασμό μπορεί κανείς να αντιμετωπίσει τη δομική αντίφαση μιας κυβέρνησης που ομνύει στην αριστεία και επιστρέφει χωρίς δισταγμό σε παλιές αναχρονιστικές μεθόδους όπως οι διορισμοί.

Ωστόσο, δεν πρόκειται παρά για τη συνέχεια της πολιτικής που επί δεκαετίες ασκούσαν οι κυβερνήσεις της Δεξιάς, αποδεικνύοντας πόσο δύσκολη ήταν και συνεχίζει να είναι η αποκοπή τους από τον πελατειακό εθισμό.

Παρότι οι οργανισμοί αυτοί αποτελούσαν ανεξάρτητα νομικά πρόσωπα και όχι υπηρεσίες του υπουργείου, με δικά τους Δ.Σ., προϋπολογισμό και καλλιτεχνικό πρόγραμμα, οι προκηρύξεις καθυστέρησαν δεκαετίες να θεσμοθετηθούν. Μόνο με τον Ν. 4369 το 2016 η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ νομοθέτησε αυτή τη δυνατότητα και, πολύ σύντομα, το 2018 την εφάρμοσε ως στρατηγική πολιτική επιλογή, με πρώτο πετυχημένο παράδειγμα το Μέγαρο Θεσσαλονίκης, όπου η προκήρυξη είχε αίσια ολοκλήρωση.

Μια ματιά στη νεότερη ελληνική πολιτιστική ιστορία και διαχείριση μας δείχνει ότι οι προκηρύξεις ήταν η συμπλήρωση της φιλοσοφίας της ίδιας της ίδρυσης των οργανισμών. Σύμφωνα με την αγγλοσαξονική αρχή arm’s length, το κράτος εξ ορισμού επιλέγει να κρατάει αποστάσεις ασφαλείας από το πολιτιστικό πεδίο, προκειμένου αυτό να διατηρεί την αυτονομία του και την ελευθερία έκφρασης απέναντι στην εκάστοτε πολιτική ηγεσία. Οι εκλεγμένοι με ανοιχτές διαδικασίες διευθυντές λειτουργούν με ανεξαρτησία, διότι ακριβώς δεν χρωστούν καμία χάρη για τον διορισμό τους. Λέξεις-κλειδιά στο σημείο αυτό είναι η αξιοκρατία, οι ίσες ευκαιρίες, οι διαφανείς διαδικασίες, η λογοδοσία, έναντι των πελατειακών σχέσεων, της αυθαιρεσίας του γούστου, των συμπαθειών και της κομματικής ευνοιοκρατίας.

Η κυβέρνηση της Ν.Δ., αντίθετα, έθεσε στις πρώτες της προτεραιότητες όχι απλώς τη διακοπή, αναστολή ή αλλαγή των προκηρύξεων αλλά την ίδια τη νομοθετική κατάργησή τους, παγιώνοντας θεσμικά εν προκειμένω την πολιτική της βούληση. Από την άλλη μεριά, βέβαια, δεν έλειψαν οι προσχηματικές δηλώσεις και η αναζήτηση ελαφρυντικών.

Η υπουργός Πολιτισμού δήλωνε ότι επείγεται να λειτουργήσει το ΕΜΣΤ, ενώ για την ακρίβεια διέκοπτε τη διαδικασία της προκήρυξης επειδή επειγόταν απλώς να διορίσει. Χαρακτήριζε επίσης άκομψα και υποτιμητικά «ακέφαλους» τους οργανισμούς για τους οποίους έτρεχαν σύντομες προθεσμίες προκηρύξεων, προκειμένου να διασώσει ηθικά την ύποπτη πια και αναξιόπιστη πρακτική των διορισμών.

Η υπουργός προέτρεξε επίσης αναφερόμενη σε ένα αόριστο μέλλον, υποστηρίζοντας ότι μαζί με τους συνεργάτες της ήδη συζητούν πώς θα γίνει στο μέλλον η κατάρτιση προκηρύξεων, την ίδια στιγμή που τις καταργούσε. Παράλληλα τις υπέσκαπτε διατυπώνοντας φόβους μήπως με αυτές στερείται η δυνατότητα σε προσωπικότητες με εμπειρία και έργο να υποβάλουν αίτηση εξαιτίας κάποιων κριτηρίων.

Μήπως, όμως, συμμερίζεται κατά βάθος τις απόψεις προσκείμενων καλλιτεχνών που ακούγεται ότι είναι έτοιμη να διορίσει, όπως του κ. Δ. Λιγνάδη, που δήλωνε σε πρόσφατη συνέντευξή του: «Η άποψή μου είναι ότι οι καλλιτεχνικές θέσεις ευθύνης δεν πρέπει να γίνονται μέσω διαγωνισμών αλλά με ανάθεση. Δέκα-είκοσι άνθρωποι είμαστε όλοι κι όλοι, ένα χωριό είναι η Αθήνα». Μόνο που η Αθήνα δεν είναι πια ένα χωριό με λίγους, εκλεκτούς χαρισματικούς που ανακυκλώνονται, αλλά τόπος για όλους τους ικανούς και άξιους καλλιτέχνες δημιουργούς που διεκδικούν να παίξουν ρόλο στην πολιτιστική ζωή.

Αλλά ας δούμε εν κατακλείδι τη στρατηγική σημασία που έχουν οι προκηρύξεις από την οπτική της πολιτικής του πολιτισμού, προς όφελος της ανασυγκρότησης των δημόσιων καλλιτεχνικών οργανισμών και της ανάπτυξης του καλλιτεχνικού και πολιτιστικού πεδίου, στο πλαίσιο μιας σειράς αλλαγών που είναι απαραίτητες.

Με δεδομένο το σημαντικό μέγεθος και τα οικονομικά των δημόσιων οργανισμών, που υποστηρίχτηκαν τα τελευταία χρόνια από το υπουργείο Πολιτισμού και όχι απλώς ξεπέρασαν την κρίση αλλά δημιούργησαν ισχυρή δυναμική παρουσία, η με αξιοκρατικούς όρους καλλιτεχνική ηγεσία, με γνώση, εμπειρία και όραμα ως επικεφαλής τους, προσφέρει τα εχέγγυα για ανασχεδιασμό του ίδιου του ρόλου και της κοινωνικο-πολιτισμικής τους προοπτικής. Ορισμένοι από τους οργανισμούς το έχουν ήδη δοκιμάσει, ωστόσο χρειάζεται ακόμη να γίνουν βήματα που θα ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες.

Ο σύγχρονος πολιτισμός πρέπει, όμως, να βρει τη θέση του πρωτίστως στο ίδιο το υπουργείο Πολιτισμού και στην περιφερειακή του διάρθρωση. Δεν νοείται να υπάρχει η αναλογία υπαλλήλων και στελεχών 20 προς 1.000 σε σχέση με την πολιτιστική κληρονομιά, απ’ όποια πλευρά κι αν το δει κάποιος.

Πριν από τις μεγαλοστομίες περί rebranding, που θα ρίξουν στα βράχια των ανερμάτιστων διαφημιστικών σλόγκαν ό,τι σημαντικό διαθέτει ως νοήματα και σύμβολα η χώρα και θα καταστρέψουν την πολιτιστική βιοποικιλότητα, που με κόπο και θυσίες διασώθηκε στα χρόνια της κρίσης, υπάρχει η ανάγκη της σοβαρής ανασυγκρότησης του πεδίου.

Το καλλιτεχνικό πεδίο και ιδιαίτερα οι δημόσιοι οργανισμοί πρέπει να απελευθερωθούν από δουλείες, ταπεινωτικές και μειωτικές πρακτικές, βεντετισμό και κλειστά κυκλώματα, ώστε να αξιοποιηθούν οι αναδυόμενες δυνάμεις που θα το αναζωογονήσουν, ενδυναμώνοντας την ουσιαστική αναζήτηση και τον πειραματισμό, τους δεσμούς δημιουργικότητας και συνέχειας.

Η δομική ανασυγκρότηση των πολιτιστικών οργανισμών σε σύγχρονη βάση, θεσμική και οργανωσιακή, είναι αυτή που θα στηρίξει το έργο και το όραμα των καλλιτεχνικών διευθυντών, προσφέροντάς τους το υπόβαθρο και την ανθρώπινη και τεχνική ενδοχώρα.

Η χώρα διαθέτει πια μεγάλο αριθμό νέων ανθρώπων με εξαιρετικές σπουδές, προσόντα αλλά και εμπειρία κυρίως στο εξωτερικό, αφού εδώ οι πόρτες εισόδου ήταν πάντοτε αυστηρά ελεγχόμενες. Διαθέτει επίσης μεταπτυχιακά τμήματα Πολιτιστικής Διαχείρισης, Μουσειολογίας, Ιστορίας Τέχνης, Καλλιτεχνικών Σπουδών κ.λπ. που παράγουν γνώση και άξιους επιστήμονες για να υπηρετήσουν το πεδίο.

Αυτό μπορεί να μας κάνει αισιόδοξους ότι οι παλιές πρακτικές και η επιστροφή στο βαθύ κράτος δεν έχουν καμία πολιτική προοπτική. Αντίθετα, γνωρίζουμε πια ότι είναι δυνατά τα βήματα αποφασιστικής προόδου που πρέπει να υποστηρίξουμε σθεναρά για να μη χαθεί ό,τι καταφέραμε τα τελευταία χρόνια και ξεπερνώντας την κρίση.

*Τέως υπουργός Πολιτισμού

ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί πρέπει να γίνει μουσείο ενάλιων αρχαιοτήτων το Σιλό του Πειραιά
Ο Δήμος Πειραιά υιοθέτησε πλέον το έργο. Σήμερα αποτελεί κοινό τόπο, επιτακτικό αίτημα συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης. Το ίδιο ας γίνει και από τον Δήμο Κερατσινίου-Δραπετσώνας.
Γιατί πρέπει να γίνει μουσείο ενάλιων αρχαιοτήτων το Σιλό του Πειραιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα αίθρια της Δράμας
Οι πόλεις της περιφέρειας παλεύουν με τα χειμωνιάτικα δαιμόνιά τους. Για τη Δράμα το φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους είναι το ελιξίριό της. Διαρκεί ένα έτος. Κάθε Σεπτέμβριο ανανεώνει τα κύτταρα της πόλης. Η...
Τα αίθρια της Δράμας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αγωνιστικό το μήνυμα του φεστιβάλ
Απάντηση στις σύγχρονες ανάγκες, τις αγωνίες και τους προβληματισμούς της νεολαίας δίνει η πολιτική πρόταση του ΚΚΕ, η πάλη με στόχο την ανατροπή του άδικου, εκμεταλλευτικού συστήματος, η πάλη για τον...
Αγωνιστικό το μήνυμα του φεστιβάλ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Καλλιτέχνες ή αλλιώς πραγματικοί ηγέτες!
Κανένας ποτέ δεν αποκάλεσε κανέναν πολιτικό «ιερό τέρας», κανέναν δημοσιογράφο «πηγή έμπνευσης» κανένας δολοφόνος δεν μπορεί να φοβίσει όσο ένας καλλιτέχνης, κανένας δάσκαλος δε θα σου πει κάτι νέο παρά μόνο...
Καλλιτέχνες ή αλλιώς πραγματικοί ηγέτες!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τον Σεπτέμβρη στη Λέσβο!
Αρτεμις, θυμάσαι πώς λένε το χωριό όπου τώρα αράζει το πλοίο; Παππού μου, Σίγρι το λένε! Εχει ένα τεράστιο θηρίο! Εναν ελέφαντα που κουνά τα αυτιά και την προβοσκίδα, φωνάζοντας σαν να κλαίει, χωρίς να είναι...
Τον Σεπτέμβρη στη Λέσβο!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διορισμοί καλλιτεχνικών διευθυντών με «μάντρα» προκηρύξεων!
Δεν είναι παράδοξο που μετά από κάθε διορισμό καλλιτεχνικού διευθυντή το υπουργείο Πολιτισμού επαναλαμβάνει μονότονα το «μάντρα»: «Παράλληλα, θα προετοιμαστεί εγκαίρως η προκήρυξη για την πλήρωση της οικείας...
Διορισμοί καλλιτεχνικών διευθυντών με «μάντρα» προκηρύξεων!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας