Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στρατηγικές προκλήσεις και μεταβατικές πολιτικές
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στρατηγικές προκλήσεις και μεταβατικές πολιτικές

  • A-
  • A+

Η συζήτηση για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή η Αριστερά στην Ελλάδα δεν μπορεί να διαχωριστεί από την υπενθύμιση των καταστάσεων που χρειάστηκε να αντιμετωπίσει, ούτε από την καταγραφή των επιτευγμάτων της κυβέρνησης της Αριστεράς, όπως και των αδυναμιών και ελλείψεών της που αναδείχτηκαν από το 2015 ώς τώρα.

Μια πρώτη υπενθύμιση είναι ότι η κατάσταση που ονομάσαμε κρίση δεν αφορούσε μόνο την υπερχρέωση του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, καθώς ήταν το αποτέλεσμα μιας σοβαρής υποχώρησης της παραγωγής πολύ πριν από το 2009 και μιας επιδείνωσης των προβλημάτων υποδομών και διαχείρισης του περιβάλλοντος, όπως και των δυνατοτήτων των δημόσιων θεσμών να αξιοποιήσουν αναπτυξιακά τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς και εγχώριους πόρους.

Υπό την πίεση των δανειστών φυσικά, αλλά και για προφανείς εγχώριους λόγους, η δημοσιονομική πολιτική, και επομένως η φορολογική πολιτική, βρέθηκαν στο επίκεντρο των κυβερνητικών πολιτικών και μπόρεσαν αφενός να επιτύχουν βιώσιμους συμβιβασμούς με τους «θεσμούς» και αφετέρου να εξασφαλίσουν σε υπολογίσιμο βαθμό μια αναδιανομή εισοδήματος προς όφελος των χαμηλών εισοδημάτων και των θυμάτων της κρίσης.

Σε συνδυασμό με την καταπολέμηση της διαφθοράς, αυτές οι πολιτικές αποτέλεσαν τον τομέα αιχμής της αριστερής διακυβέρνησης, που χάραξε κατευθύνσεις οι οποίες μπορούν να ενταχθούν σε μια στρατηγική συγκρότησης ενός κοινωνικού κράτους.

Λόγω της έντονης πίεσης που συνεχίζει να ασκεί η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, αλλά και λόγω σοβαρών αδυναμιών που παρουσιάζουν οι αναπτυξιακές πολιτικές σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο -στις οποίες περιλαμβάνονται και οι περιβαλλοντικές πολιτικές- δεν έχουν υιοθετηθεί οι μέθοδοι ενός νέου και περισσότερο αποτελεσματικού αναπτυξιακού προσανατολισμού που να στοχεύει στην υλοποίηση των αναγκαίων στρατηγικών στόχων και να παρουσιάζει συγχρόνως άμεσα καλύτερες ποσοτικές και ποιοτικές επιδόσεις.

Η ελληνική κυβέρνηση της Αριστεράς αλλά και ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα εγκλωβίστηκαν σε ένα θεωρητικό αδιέξοδο, καθώς από τη μια μεριά διατήρησαν θεσμούς και πρακτικές άσκησης αναπτυξιακής πολιτικής κληρονομημένους από το πελατειακό κράτος, που σε συνδυασμό με το ευρωπαϊκό νεοφιλελεύθερο πλαίσιο, οδήγησαν στην κατάρρευση της οικονομίας, και από την άλλη εμπιστεύτηκαν αυτοματισμούς της αγοράς ως μόνη επιλογή για τη συγκρότηση ενός αναπτυξιακού μοντέλου με τα βασικά χαρακτηριστικά του φορντισμού, που υποστηρίχθηκε θεσμικά μόνο από απόλυτα αναγκαίες, αλλά προφανώς ανεπαρκείς, παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας.

Τη στιγμή που χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τη νέου τύπου συγκρότηση, στις νέες συνθήκες, του κόσμου της εργασίας, που να μπορεί να αναδείξει την πλειονότητα του εργαζόμενου πληθυσμού σε ηγεμονικό πολιτικό παράγοντα, καλλιεργούνται επικίνδυνες αυταπάτες σχετικά με την προθυμία μιας συρρικνωμένης, εχθρικής και αδρανούς αστικής τάξης να αποδεχθεί ένα κοινωνικό συμβόλαιο με την εργασία, αλλά και σχετικά με τη συνεργασία της λεγόμενης μεσαία τάξης με τον κόσμο της εργασίας, η οποία προφανώς αναζητάει κυρίως την αναζωογόνηση των σχέσεών της με το κεφάλαιο, χωρίς να επιδιώκει μια στρατηγική συμμαχία με την εργασία, σε βάρος του κεφαλαίου.

Είναι εντυπωσιακός ο βαθμός στον οποίο η Αριστερά έχει καθυστερήσει να αναδείξει και να επεξεργαστεί τα στρατηγικά διακυβεύματα της εποχής μας. Δεν πρόκειται μόνο για το έλλειμμα γνώσεων σχετικά με την εξελισσόμενη περιβαλλοντική κρίση, την αρνητική δυναμική για τις οικονομίες και τις κοινωνίες του χρηματοπιστωτικού τομέα, την πολύπλευρη επιδείνωση των ανισοτήτων. Ενα έλλειμμα που εμποδίζει τη διατύπωση σαφών στρατηγικών.

Αλλά και για ένα έλλειμμα επεξεργασιών πολιτικών με περισσότερο βραχυπρόθεσμους στόχους, και ένα έλλειμμα δομών και διαδικασιών ικανών να επεξεργαστούν και να υλοποιήσουν αυτές τις πολιτικές. Η υιοθέτηση μιας οπτικής που περιορίζεται στην ανάδειξη της σύγκρουσης νεοφιλελευθερισμού και κάποιας εκδοχής σοσιαλδημοκρατίας, υπονοώντας προφανώς τη δυνατότητα επίτευξης κάποιας μορφής φορντισμού, είναι στην πραγματικότητα η απόδειξη μιας τραγικής ανεπάρκειας που πρέπει επειγόντως να αντιμετωπιστεί, αν επιδιώκουμε να υπερασπιστούμε τον πληθυσμό απέναντι σε πρωτοφανείς απειλές και να θέσουμε τις βάσεις για βιώσιμες παραγωγικές επιλογές, δίκαιες κοινωνικές σχέσεις και αυθεντικά δημοκρατικούς θεσμούς.

Το εντελώς νέο με την τρέχουσα ιστορική περίοδο για την Αριστερά είναι ότι για την υλοποίηση των επιλογών της πρέπει να ξεκινήσει από τη διακυβέρνηση του υπάρχοντος συστήματος -ενός καπιταλισμού σε προχωρημένη παρακμή- και να σχεδιάσει μια αλληλουχία ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων που, ενώ μπορεί να είναι τμηματικές, οδηγούν στη βελτίωση του συσχετισμού δυνάμεων προς όφελος του κόσμου της εργασίας. Και επομένως στην ενίσχυση της θέσης του πλήθους της εργασίας στο παραγωγικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο και στην επέκταση των δυνατοτήτων για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις τέτοιου χαρακτήρα.

Μια τέτοια μεταβατική προσέγγιση της αμφισβήτησης τόσο του νεοφιλελευθερισμού και της κυριαρχίας των επιλογών της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας παντός τύπου, όσο και των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής απαιτεί την οικοδόμηση συσχετισμών προς όφελος της εργασίας σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο. Σε εθνικό επίπεδο υπάρχουν περιθώρια επεξεργασίας σχεδίων με την αξιοποίηση του κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού στο πλαίσιο του γενικότερου σχεδιασμού και της προετοιμασίας για την επόμενη περίοδο διακυβέρνησης.

Αυτή πρέπει να είναι η βασική λειτουργία του κομματικού μηχανισμού και όχι η επανάληψη γενικών αριστερών αξιών, οι οποίες μετατράπηκαν κατά κανόνα σε υποχώρηση μπροστά στις λογικές του κρατικού μηχανισμού που κληρονομήσαμε από ένα παρηκμασμένο καπιταλιστικό καθεστώς.

Σε διεθνές επίπεδο, ιδιαίτερα σε ευρωπαϊκό, η λογική της μετάβασης σε μετακαπιταλιστικές νησίδες που ανασυγκροτούν τον κόσμο της εργασίας και τον αναδεικνύουν σε πρωτεύουσα πολιτική δύναμη πρέπει να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η κρίση της Ευρωπαϊκής Ενωσης επιβάλλει την υιοθέτηση ετερόδοξων πολιτικών που δεν θα δυσκολέψουν αναγκαστικά τις σχέσεις με τους «θεσμούς», καθώς θα ενισχύσουν την ελληνική οικονομία και σε μακροοικονομικό επίπεδο.

Τέτοιες πολιτικές μπορεί να είναι πρωτοβουλίες για την αποκατάσταση του ελέγχου του Δημοσίου επί της παραγωγής και αξιοποίησης του χρήματος, η ενίσχυση του δημόσιου και κοινωνικού τομέα σε ό,τι αφορά την προσφορά υπηρεσιών προς όφελος του πλήθους των εργαζομένων, η αμφισβήτηση της κυριαρχίας της παγκοσμιοποίησης με την ενίσχυση τοπικών ενδογενών παραγωγικών συστημάτων, η σχεδιασμένη ενίσχυση του ρόλου των συλλογικών μορφών παραγωγής σχετικά με την παραγωγική ανασυγκρότηση (κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, συνεταιρισμοί, ενεργειακές κοινότητες), η στοχευμένη υποστήριξη της μικρής ιδιωτικής επιχειρηματικότητας στο πλαίσιο της παραγωγικής ανασυγκρότησης, αλλά και η ένταξη και των μεγάλων επενδύσεων στον αναπτυξιακό σχεδιασμό.

Η «επιστροφή στην κανονικότητα» δεν είναι ούτε πραγματική ούτε επιθυμητή. Δεν υπάρχει ένας τέτοιος ορίζοντας ούτε στην Ευρώπη, ούτε υπήρξε στην Ελλάδα. Τα μέτρα κοινωνικής πολιτικής, οι παρεμβάσεις για τη βελτίωση της θέσης των μισθωτών, η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας λόγω μιας ευνοϊκής συγκυρίας δεν άνοιξαν τη λεωφόρο προς κάποια κανονικότητα. Μεγάλα μέτωπα παραμένουν ανοιχτά και πρέπει να τα επωμιστούμε.

Το γεγονός ότι τα 37 δισ. δημόσιου χρήματος κινδυνεύουν να αποτελέσουν μια πρωτοφανή επιδότηση για την ανάσταση εκ νεκρών ενός ανύπαρκτου πλέον ιδιωτικού τραπεζικού συστήματος, σημαίνει ότι πηγαίνουμε προς την πλέον χυδαία εκδοχή νεοφιλελευθερισμού, όπου η κυβερνητική μηχανή βρίσκεται στην υπηρεσία της «κάστας», όπως λένε οι Ισπανοί, που ταΐζεται με δημόσιο χρήμα και θεωρεί ότι έχει ανακαλύψει το μυστικό της «ανάπτυξης».

*Οικονομολόγος

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η θεωρία της «αριστερής παρένθεσης»
Η θεωρία της «αριστερής παρένθεσης» επιτελεί ταυτόχρονα δύο λειτουργίες. Στο επίπεδο της προπαγάνδας και της επικοινωνιακής στρατηγικής, είναι ίσως το κεντρικό τέχνασμα που χρησιμοποιείται προκειμένου να...
Η θεωρία της «αριστερής παρένθεσης»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την Αριστερά ρε γαμώτο!
Μέσα στην αντάρα της πολιτικής αντιπαράθεσης κυριαρχεί η τάση να εξαντλούμε την επιείκειά μας όταν πρόκειται για δικούς μας και την αυστηρότητά μας όταν πρόκειται για τους απέναντι. Ισως είναι το τίμημα που...
Για την Αριστερά ρε γαμώτο!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αφού συμφωνούν, γιατί δεν συνεργάζονται;
Στο όνομα της ιστορικής αναγκαιότητας είναι απολύτως φυσιολογικό να τα βάζουν με εκείνους που παραστρατίζουν, έστω και λίγο. Υπενθυμίζω το απόφθεγμα που αποδίδεται στον Λένιν: η φιλοσοφία του κατήφορου είναι ο...
Αφού συμφωνούν, γιατί δεν συνεργάζονται;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ολα δεξιά
Για την κυβέρνηση ισχύει η λαϊκή ρήση πως όλα τής πηγαίνουν δεξιά. Δεν είναι οι πρωτοβουλίες της που της προσφέρουν τέτοια επιτυχία. Είναι οι πολιτικοί αντίπαλοί της που στρώνουν το χαλί για να περνάει. Πότε...
Ολα δεξιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί είχαν αυταπάτες;
Μήπως μερικές φορές στον λόγο της Αριστεράς εμφιλοχωρεί μια δυσανεξία στην κριτική και μια τάση προς την αλαζονεία που τρέφεται από την πεποίθηση ότι μόνο οι αριστεροί έχουν πρόσβαση στην πραγματικότητα ενώ...
Γιατί είχαν αυταπάτες;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πολιτικά εργαλεία για πιο δημιουργική διακυβέρνηση
Η γραφειοκρατική νοσηρότητα και η ακαμψία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης αποτελούν δομικό πρόβλημα που δεν αίρεται αυτομάτως επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ ήρθε στην εξουσία. Το ελληνικό σύστημα δούλευε με έλλειψη μέριμνας...
Πολιτικά εργαλεία για πιο δημιουργική διακυβέρνηση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας