Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Προτεραιότητες και διλήμματα της πολιτικής Τραμπ στη Μ. Ανατολή 
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Προτεραιότητες και διλήμματα της πολιτικής Τραμπ στη Μ. Ανατολή 

  • A-
  • A+
Θα αλλάξει όλη τη νέα στρατηγική της στη Μέση Ανατολή για χάρη της επιστροφής της ασώτου Τουρκίας στη δυτική τάξη ή θα ανεχτεί έναν προβληματικό σύμμαχο με ό,τι αυτό σημαίνει για το αμερικανικό κύρος απέναντι σε συμμάχους και αντιπάλους προκειμένου να επιτύχει ένα στόχο δεκαετιών, την αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη; 

Υπάρχει η εντύπωση ότι η διακυβέρνηση Τραμπ έχει έναν απροσδόκητο και αλλοπρόσαλλο χαρακτήρα που δημιουργεί έντονη δυσπιστία σε αντιπάλους και συμμάχους. Στη Μέση Ανατολή η παραδοχή αυτή εμπεδώθηκε μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία για τα ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και την επιδείνωση των σχέσεων της Ουάσινγκτον με την Τεχεράνη. Αν όμως εξετάσουμε πιο προσεκτικά τις κινήσεις, θα αντιληφθούμε μια πολύ πιο συνεκτική και ορθολογική πολιτική της διακυβέρνησης Τραμπ. 

Ο Ομπάμα είχε επιλέξει τρεις βασικές πολιτικές σχετικά με τη Μέση Ανατολή. Η πρώτη ήταν αυτή της «στρατηγικής υπομονής» ιδιαίτερα στην περίπτωση του συριακού πολέμου. Ανέμενε ότι το καθεστώς Ασαντ και οι σύμμαχοί του, Ιράν και Χεζμπολά, θα αιμορραγούσαν στρατιωτικά και οικονομικά από τον συνεχή πόλεμο με τους ενισχυόμενους από τις μοναρχίες του Κόλπου αντικαθεστωτικούς. Σε αυτήν την περίπτωση είτε θα ανατρεπόταν το καθεστώς, ενδεχόμενο μάλλον ισχνό, είτε ο Ασαντ θα αναγκαζόταν σε συμβιβασμό που θα προέβλεπε την αποχώρηση του από το φιλο-ιρανικό στρατόπεδο. 

Η δεύτερη πολιτική ήταν η διεθνής συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν, η οποία θα ακύρωνε τη δυνατότητα δημιουργίας ιρανικού πυρηνικού όπλου, θα άνοιγε την ιρανική οικονομία και θα ενίσχυε τους «μεταρρυθμιστές» στην Τεχεράνη και τελικά θα αποκαθιστούσε τις σχέσεις του Ιράν με τη Δύση σταματώντας τον ιδεολογικό και πολιτικό αναθεωρητισμό του στη Μέση Ανατολή. Η τρίτη πολιτική ήταν η προοπτική επίλυσης του Παλαιστινιακού με τη δημιουργία δύο κρατών και τον δραστικό περιορισμό των ισραηλινών εποικισμών. 

Οι πολιτικές αυτές δεν έφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα για τα αμερικανικά συμφέροντα. Η ρωσική επέμβαση στη Συρία ανέτρεψε τους συσχετισμούς στους οποίους βασιζόταν η «στρατηγική υπομονή», επιτρέποντας στον Ασαντ να ελέγχει το 80% της χώρας, τα μεγάλα αστικά κέντρα και τις βασικές οδικές αρτηρίες και οδηγώντας τους αντικαθεστωτικούς σε συντριπτική ήττα. Υπό αυτές τις συνθήκες η προοπτική ενός επωφελούς για τη Ουάσινγκτον συμβιβασμού με τον Ασαντ εκμηδενίστηκε.

Η συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα απέτρεψε βέβαια την κατασκευή πυρηνικού όπλου από το Ιράν, δεν περιόρισε όμως την ισχυρή διασύνδεση της Τεχεράνης με την Χεζμπολά, το Παλαιστινιακό Ισλαμικό Τζιχάντ και τη Χαμάς, ούτε την περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης από τη Βαγδάτη ώς τις μεσογειακές ακτές του Λιβάνου. Τέλος, η αντίδραση της διακυβέρνησης Ομπάμα στη συνεχή επέκταση των παράνομων ισραηλινών εποικισμών δημιούργησε σοβαρή ένταση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ και προξένησε τη σφοδρή αντίδραση του ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ. 

Η διακυβέρνηση Τραμπ ανατρέπει τις πολιτικές Ομπάμα και προχωρεί πάνω σε δύο βασικούς άξονες. 

Πρώτον, την έξοδο των ΗΠΑ από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την επιβολή σκληρών κυρώσεων που πλήττουν καίρια την ιρανική οικονομία και τραυματίζουν σοβαρά το βιοτικό επίπεδο ευρέων κοινωνικών στρωμάτων. Θεωρούν ότι η επιμονή σε αυτές τις κυρώσεις σε συνδυασμό με τη στρατιωτική αιμορραγία του Ιράν από την παρουσία του στη Συρία, το Ιράκ και την Υεμένη θα οδηγήσουν το καθεστώς σε εσωτερική κατάρρευση. Για να το πετύχουν αυτό, ενισχύουν με όλα τα μέσα μια νέα στρατηγική συμμαχία μεταξύ Ισραήλ, Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Στη συμμαχία αυτή υπάρχει σαφής καταμερισμός εργασίας.

Το Ισραήλ έχει αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής πίεσης με συνεχείς αεροπορικές επιδρομές εναντίον ιρανικών βάσεων στη Συρία και το Ιράκ, ενώ οι μοναρχίες του Κόλπου έχουν αναλάβει το οικονομικό βάρος της αντι-ιρανικής εκστρατείας. Στο σχήμα αυτό γίνεται προσπάθεια να ενταχθεί και η Αίγυπτος, αλλά το Κάιρο περιορίζεται στις υποθέσεις που βρίσκονται στα σύνορά του, δηλαδή τη Λωρίδα της Γάζας και το Σουδάν. 

Στη Συρία, τέλος, η Ουάσινγκτον θεωρεί τη διατήρηση των αυτόνομων κουρδικών θυλάκων ως αναγκαία συνθήκη για τη μη σταθεροποίηση του καθεστώτος Ασαντ και την αποτροπή της εμπέδωσης της ιρανικής επιρροής στη χώρα. Με άλλα λόγια οι Κούρδοι της Ροτζάβα θεωρούνται από τη διακυβέρνηση Τραμπ ως βασικό εμπόδιο για την εκ νέου οικοδόμηση του στρατηγικού άξονα Ιράν-Συρία-Χεζμπολά. Οι πολιτικές των κυρώσεων και του περιορισμού των ιρανικών εξαγωγών περιλαμβάνουν και τον «πόλεμο των τάνκερ» όπου συμμετέχει και η Βρετανία, μάλλον σε μια προσπάθεια να βρει έναν διεθνή ρόλο εντός της νέας αμερικανικής στρατηγικής. 

Πέρα από κάποιες χλομές ενδείξεις για διάθεση διαπραγματεύσεων από ιρανικής πλευράς, η πολιτική Τραμπ δεν έχει ακόμα δώσει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Θετικά βέβαια θα μπορούσε να αποτιμηθεί από την Ουάσινγκτον η μείωση της ιρανικής στρατιωτικής δραστηριότητας στη Συρία και το Ιράκ. Από την άλλη πλευρά η νέα αμερικανική πολιτική έχει σημαντικά προβλήματα.

Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου, δεν συμμορφώνεται με τις αμερικανικές κυρώσεις και το 60% των τάνκερ με ιρανικό πετρέλαιο κατευθύνονται προς την κινεζική οικονομία. Το Πεκίνο δεν παρεμβαίνει άμεσα στις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, αλλά και δεν αποδέχεται το δικαίωμα της Ουάσινγκτον να ανοίγει ή να κλείνει τη στρόφιγγα της ροής του πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς την Απω Ανατολή. 

Η συμμαχία μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Ισραήλ και Εμιράτων δεν είναι τόσο συμπαγής όσο φαίνεται. Ηδη τα Εμιράτα αποχωρούν από την Υεμένη κρατώντας μόνο τον έλεγχο της βάσης αλ Μουκάλα. Οι λόγοι για αυτήν την αποχώρηση μπορούν να αναζητηθούν αφενός στην αδυναμία των Εμιρατινών να συντηρήσουν την επιχειρησιακή υπερέκτασή τους από το Κέρας της Αφρικής ώς τον συριακό πόλεμο και να διατηρήσουν την αντιπαλότητά τους με Τουρκία και Κατάρ και αφετέρου στην επιθυμία τους να προάγουν ένα άλλο υπόδειγμα φωτισμένης μοναρχίας σε αντιδιαστολή προς τη σκοταδιστική και αυταρχική Σαουδική Αραβία. 

Τέλος, η πολιτική Τραμπ με τη συνεχιζόμενη υποστήριξη των αυτόνομων κουρδικών θυλάκων στη βορειοανατολική Συρία φέρνει την Ουάσινγκτον σε τροχιά σύγκρουσης με την Τουρκία. Για την τουρκική στρατηγική η δημιουργία στα τουρκοσυριακά σύνορα μιας αυτόνομης οντότητας από το PYD, πολιτικού/ιδεολογικού παιδιού του Οτσαλάν και αδελφής οργάνωσης του ΡΚΚ, αποτελεί θανάσιμο κίνδυνο για την ίδια την ακεραιότητα του τουρκικού κράτους. Αυτή η αντίληψη είναι κοινή στους ισλαμιστές και τους κεμαλικούς. Εκεί οφείλεται η σημερινή προβληματική σχέση μεταξύ Αγκυρας και Ουάσινγκτον και όχι στην επιλογή των S-400 και την έξωση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35. 

Το δίλημμα που τίθεται στην Ουάσινγκτον είναι πρακτικά το εξής: θα αλλάξει όλη τη νέα στρατηγική της στη Μέση Ανατολή για χάρη της επιστροφής της ασώτου Τουρκίας στη δυτική τάξη ή θα ανεχτεί έναν προβληματικό σύμμαχο με ό,τι αυτό σημαίνει για το αμερικανικό κύρος απέναντι σε συμμάχους και αντιπάλους προκειμένου να επιτύχει ένα στόχο δεκαετιών, την αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη; 

*Αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών, www.cemmis.edu.gr 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Σουέζ των ΗΠΑ
Τον Νοέμβριο του 1956, Βρετανία και Γαλλία κατέλαβαν τη Διώρυγα του Σουέζ σε μια ύστατη προσπάθεια να διατηρήσουν την παρουσία και επιρροή τους στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και τον αραβομουσουλμανικό κόσμο.
Το Σουέζ των ΗΠΑ
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Πράσινο φως» ΗΠΑ στον Ερντογάν
Με δεδομένη την πρόθεση του Ερντογάν να αλλοιώσει την εθνολογική ταυτότητα της περιοχής με μαζική εγκατάσταση Σύρων Αράβων προσφύγων, είναι σαφές ότι οι Κούρδοι της Συρίας καλούνται στην ουσία να ανεχθούν μια...
«Πράσινο φως» ΗΠΑ στον Ερντογάν
ΑΡΧΕΙΟ
«Εκλεισε» το πρώτο ταξίδι Τραμπ
Παρά την έντονη διαμαρτυρία των εκπροσώπων της ένοπλης συριακής αντιπολίτευσης αλλά και τις βαθιές διαφορές της πολιτικής τους στη Συρία, η Ρωσία, το Ιράν (σύμμαχοι του Σύρου προέδρου Ασαντ) και η Τουρκία...
«Εκλεισε» το πρώτο ταξίδι Τραμπ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τουρκία: οι δύο δρόμοι
Η Τουρκία, το Ιράν και η Αίγυπτος αποτέλεσαν τα πιο σημαντικά παραδείγματα στη σύγχρονη ιστορία όχι μόνο της Μέσης Ανατολής αλλά και ολόκληρου του μουσουλμανικού κόσμου, είτε επέλεγαν τον αυταρχικό...
Τουρκία: οι δύο δρόμοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δίχτυ ασφαλείας
Οι συναντήσεις Τραμπ-Ερντογάν δεν έχουν μέχρι στιγμής οδηγήσει στην επίλυση των διμερών εκκρεμοτήτων ΗΠΑ-Τουρκίας. Παρ’ όλα αυτά λειτουργούν σαν δίχτυ ασφαλείας που υποχρεώνει και τις δύο πλευρές σε...
Δίχτυ ασφαλείας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Κυπριακό μετά την τουρκική επιδρομή στη Συρία
Η Τουρκία συνεχίζει να επιβάλλει την επεκτατική πολιτική της εφαρμόζοντας τη δύναμη των όπλων. ΗΠΑ και Ρωσία προωθούν ή συμμετέχουν –η κάθε μία με τη δική της πολιτική και τα δικά της μέσα– στις εκκαθαριστικές...
Το Κυπριακό μετά την τουρκική επιδρομή στη Συρία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας