Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
H «συντηρητική επανάσταση» σε παγκόσμια κλίμακα
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

H «συντηρητική επανάσταση» σε παγκόσμια κλίμακα

  • A-
  • A+

Ζούμε σε μια εποχή ραγδαίων εξελίξεων και ριζικών μετασχηματισμών όσον αφορά τη δομή και τη λειτουργία της σύγχρονης πολιτικής μορφής ζωής. Συντελούνται δομικές αλλαγές στο ίδιο το πολιτικό στοιχείο. Η πολιτική μετατρέπεται σε τεχνοκρατία, ο λαϊκισμός κερδίζει συνεχώς έδαφος, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία αμφισβητείται, το κράτος δικαίου δοκιμάζεται.

Διατυπώνω, εξ αρχής, τη θεωρητική θέση μου και αυτή δεν είναι άλλη από την επικράτηση του συντηρητικού πνεύματος με όλες τις εκφράσεις του και τις εκφάνσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν βρισκόμαστε ούτε στα τέλη του 19ου αιώνα, ιστορική φάση κατά την οποία οι κοινωνικοί αγώνες αποτελούν την πολιτική πρωτοπορία, ούτε στη μεταπολεμική ιστορική φάση της πολιτικής νεωτερικότητας, κατά την οποία το πολιτικό πνεύμα μέσω αριστερών και κεντροαριστερών κομματικών δυνάμεων σφραγίζει την εποχή του.

Βρισκόμαστε 30 χρόνια μετά την Πτώση του Τείχους, δηλαδή μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού (1989), και η στροφή προς τον συντηρητισμό είναι πια ένα πραγματικό δεδομένο. Δεν έχουμε να κάνουμε με το «τέλος των ιδεολογιών», όπως διατυμπάνιζε εκείνη την εποχή ο Φουκουγιάμα. Αυτό που συμβαίνει στις μέρες μας αναφέρεται στην ίδια την υπαρξιακή δομή της σύγχρονης πολιτικής μορφής ζωής.

Εάν μας επιτραπεί να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο όπως είναι ο όρος «συντηρητική επανάσταση», ίσως μπορέσουμε να περιγράψουμε το πολιτικό συμβάν της εποχής μας, αλλά όχι και να το κατανοήσουμε.

Κατανόηση και ερμηνεία του πολιτικού συμβάντος της εποχής μας σημαίνει ότι εμείς οι δρώντες (οι άνθρωποι) μπορούμε να απορρίψουμε τις κοινωνικο-πολιτικές διαδικασίες, οι οποίες υπονομεύουν και τελικά καταργούν την πολιτική. Και επιπλέον σημαίνει ότι εάν πράγματι η πολιτική έχει παλιώσει, αυτό δεν συνεπάγεται την αντικατάστασή της από την τεχνοκρατία, αλλά τη θεσμική αναδημιουργία της.

Θα αναφέρω ένα πρόσφατο παράδειγμα από την ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία σχετικά με το πρόβλημα της αντικατάστασης της πολιτικής από την τεχνοκρατία στις μέρες μας. Πρόκειται για την τεχνοκρατική επιλογή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη θέση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αντί της εφαρμογής του στοιχειώδους αντιπροσωπευτικού κανόνα που ίσχυε μέχρι πρόσφατα, και εννοείται πως δεν θα αναφερθώ στην «ελληνική περίπτωση» των τεχνοκρατικών μνημονίων, που εκ των πραγμάτων έχει σφραγίσει την ιστορική μοίρα μας.

Δεν θα επιχειρήσω να εντοπίσω παράγοντες και συνθήκες οι οποίες παίζουν πρωτεύοντα ρόλο στη συντηρητική πολιτική στροφή παγκοσμίως, ούτε εννοείται να καταδείξω τα αίτια που οδηγούν στη λεγόμενη «συντηρητική επανάσταση». Αντιθέτως, θα σκιαγραφήσω το πολιτικό συμβάν της εποχής μας και θα επιχειρήσω να σχεδιάσω δύο-τρία ερμηνευτικά σχήματα σχετικά μ’ αυτό.

Η πρώτη παράμετρος ήδη έχει αναφερθεί: η πολιτική σταδιακά μετατρέπεται σε τεχνοκρατία. Οι ίδιοι οι πολιτικώς δρώντες (υπουργοί, βουλευτές κ.λπ.) δεν ασκούν πολιτική, αλλά ως τεχνοκράτες διεκπεραιώνουν το έργο τους. Και, ακόμα χειρότερα, οι τεχνοκράτες υποκαθιστούν τους πολιτικούς στο έργο της επίλυσης των κοινωνικών προβλημάτων.

Η δεύτερη παράμετρος έχει να κάνει με την πρωτοφανή ανασύνθεση (στην ιστορία της πολιτικής νεωτερικότητας) των σχέσεων ανάμεσα σε δύο δομικά υποσυστήματα της κοινωνίας μας. Μιλάω για το πολιτικό και το οικονομικό υποσύστημα. Ζούμε σε μια κοσμογονική εποχή όσον αφορά το πολιτικό στοιχείο, επειδή η πολιτική έπαυσε να είναι «αυτόνομη» και εξαρτάται τελικά από την οικονομία.

Τα πρωτεία της οικονομίας έναντι της πολιτικής μήπως επιβάλλουν τον νέο συντηρητισμό, δηλαδή τον εφαρμοσμένο νεοφιλελευθερισμό; Το ερώτημα που διατυπώνω είναι προσχηματικό. Εννοείται πως δεν υφίσταται άμεση, αδιαμεσολάβητη σχέση ανάμεσα στα «πρωτεία» της οικονομίας έναντι της πολιτικής και τη «συντηρητική επανάσταση».

Αλλά ωστόσο επιμένω μήπως θα χρειαστεί να δούμε «πίσω από τις κουρτίνες»: το τεχνοκρατικό σχέδιο της ιδεολογίας του νεοφιλελευθερισμού επέβαλε τα «πρωτεία» της οικονομίας και ταυτόχρονα τη μετατροπή της πολιτικής σε τεχνοκρατία επειδή οι ισχυρές πολιτικές (γραφειοκρατικές) ομάδες στην παγκόσμια πολιτική κοινωνία επεξεργάζονται ένα ολοκληρωτικό σύστημα ελέγχου και επιτήρησης του ανθρώπινου κόσμου.

Με άλλα λόγια, ισχυρίζομαι ότι ο νέος συντηρητισμός της εποχής μας δεν έχει καμία σχέση με τον συντηρητισμό των Ρέιγκαν και Θάτσερ. Εκείνος ήταν ιδεολογικός, επομένως εντασσόταν στην ορθολογική επιχειρηματολογία της δημόσιας σφαίρας.

Ο δικός μας συντηρητισμός είναι το προσωπείο του νεοφιλελευθερισμού, ως ιδεολογίας που ελέγχει και επιτηρεί την ανθρώπινη ζωή. Εάν αυτές οι σκέψεις μου είναι ορθές (με τα κριτικο-ερμηνευτικά μεθοδολογικά στοιχεία), τότε όλοι μας, ο καθένας ξεχωριστά, αλλά και ως πολιτική κοινωνία, η οποία συγκροτείται ως ολότητα, καλούμαστε να απαντήσουμε στο ερώτημα: Πώς θα αντιμετωπίσουμε την απαξίωση της πολιτικής στις συνθήκες του τεχνοκρατικού συντηρητισμού (δηλαδή του συντηρητισμού της εποχής μας);

Η δική μου θεωρητική και φιλοσοφική απάντηση είναι η εξής: Με τις ιδέες μας και τη συνείδησή μας. Αυτό σημαίνει ότι οι ιδεολογίες είναι ζωντανές και εμείς όλοι, είτε ως πολίτες είτε ως πολιτικοί, σχεδιάζουμε το μέλλον μας μέσω του πολιτικού αναστοχασμού.

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Λαϊκισμός και σύγχρονη πολιτική κοινωνία
Τα τελευταία χρόνια οι συζητήσεις για το πολιτικό φαινόμενο του λαϊκισμού, στα Πανεπιστήμια και στη δημόσια σφαίρα, γνωρίζουν ιδιαίτερη άνθηση. Στο επιστημονικό επίπεδο διεξάγονται συνέδρια, διενεργούνται...
Λαϊκισμός και σύγχρονη πολιτική κοινωνία
ΑΠΟΨΕΙΣ
H Ε.Ε. και η «κοινωνική» της πυξίδα
«Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι έτοιμη να προχωρήσει μετά το Brexit σε ένα είναι πιο αποτελεσματικό και ισχυρό σώμα», είπε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αυτός ο πολιτικός που, ενώ δεν είναι φανατικός...
H Ε.Ε. και η «κοινωνική» της πυξίδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας
Πριν από λίγες ημέρες η Βουλή ψήφισε τον νέο νόμο για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ). Ο νόμος εισάγει μερικά νέα δεδομένα στον χώρο της Υγείας: ΤΟΜΥ (Τοπικές Μονάδες Υγείας - η μετεξέλιξη των πάλαι ποτέ...
Περί Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος: αποποίηση ή αποδοχή του;
Αν μας ζητούσαν να εντοπίσουμε την ικανή συνθήκη της ιστορικά πρωτοφανούς, σχεδόν εβδομηκονταετούς ευρωπαϊκής σταθερότητας, οποιαδήποτε απάντηση μη περιλαμβάνουσα το κοινωνικό κράτος θα φαινόταν καταφανώς...
Ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος: αποποίηση ή αποδοχή του;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ώρα του λαϊκισμού
Η Αριστερά θα όφειλε και θα μπορούσε να συσπειρώνει κοινωνικές δυνάμεις. Αυτό, όμως, δεν συμβαίνει πουθενά στον κόσμο. Παρά την οξυνόμενη κρίση κοινωνικής αξιοπιστίας των κατεστημένων πολιτικών συστημάτων, τα...
Η ώρα του λαϊκισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την κατάσχεση στην κατάκτηση της δημοκρατίας
Η επίσπευση της προεδρικής εκλογής πυροδότησε μια συντονισμένη επίθεση κινδυνολογίας. Οι επίδοξοι «σωτήρες» της χώρας εμφανίζονται σαν εγγυητές και θεματοφύλακες της πολιτικής σταθερότητας.
Από την κατάσχεση στην κατάκτηση της δημοκρατίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας