Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επιτελικό κράτος
EUROKINISSI/ ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Επιτελικό κράτος

  • A-
  • A+

Οι εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, στις οποίες το κόμμα τής -ανηλεώς διωκόμενης τότε- Αριστεράς κατέστη αξιωματική αντιπολίτευση, ήταν ορόσημο. Από τότε η ελληνική κοινωνική και πολιτική ιστορία ακολουθεί μια πορεία (εκ των υστέρων βέβαια κρίνοντας) λίγο-πολύ προδιαγεγραμμένη. Από τότε το ζητούμενο για το καθεστώς είναι: Πώς να μην υπάρχει στους πολιτικούς θεσμούς η Αριστερά κατά τρόπο απειλητικό για το ελληνικό καπιταλιστικό σύστημα εξουσίας.

Μέχρι και τη δικτατορία, η μέθοδος ήταν η γενικευμένη καταπίεση – αρχικά ως παρακράτος, και κατόπιν, με τη χούντα, απροκάλυπτα. Τα πρώτα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση υπήρχε μια κατάσταση κοινοβουλευτικής ανοχής μιας ούτως ή άλλως κοινοβουλευτικά περιθωριοποιημένης –και διασπασμένης– Αριστεράς. Και κατά την περίοδο όπου μεσουρανούσε το ΠΑΣΟΚ, είχαμε μια ελεγχόμενη από το αστικό καθεστώς «ισορροπία» που εξασφάλιζε τη διατήρηση της Αριστεράς στη γωνία.

Από το 2011 κι έπειτα, με την κρίση και τα μνημόνια, τα πράγματα άρχισαν να δυσκολεύουν για το κοινωνικο-πολιτικό καθεστώς – ιδίως από το 2012, όταν το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς κατέστη κόμμα εξουσίας. Παράλληλα όμως, είχαν αλλάξει ριζικά και οι όροι της καπιταλιστικής διακυβέρνησης – τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και στην Ελλάδα.

Μέχρι και τη δεκαετία του 1970 ο καπιταλισμός χρησιμοποιούσε το κράτος ως εξωτερικό εργαλείο για να ασκεί κυριαρχία – στις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες ως κράτος πρόνοιας που εξασφάλιζε την ομαλή συστημική αφομοίωση των κατώτερων και μεσαίων τάξεων, στις χώρες της «περιφέρειας» και της «ημιπεριφέρειας» ως καταπιεστικό μηχανισμό που κυρίως με στρατιωτικές επεμβάσεις ή με την άμεση απειλή τους μεριμνούσε για τη διαιώνιση της καπιταλιστικής εξουσίας.

Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά της νεοφιλελεύθερης άσκησης εξουσίας είναι ότι το κέντρο βάρους της κυριαρχικής ισχύος μετατίθεται από καθαυτό πολιτικούς σε οικονομικούς μηχανισμούς. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τα διεθνή και εγχώρια κέντρα άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής είναι πλέον οι κόμβοι στους οποίους σχεδιάζονται οι κοινωνικές στρατηγικές και από τους οποίους απορρέουν οι εξουσιαστικές πρακτικές.

Αν παλαιότερα η αντιδημοκρατικότητα του συστήματος συνίστατο στα αενάως επικρεμάμενα στρατιωτικά πραξικοπήματα που απειλούσαν έξωθεν την -όποια- κοινοβουλευτική νομιμότητα, τώρα ο αντιδημοκρατικός έλεγχος ενυπάρχει στο εσωτερικό του συστήματος, ως ασφυκτικό πλαίσιο άσκησης οικονομικής πολιτικής που επιδρά κατά τρόπο καθοριστικό στην άσκηση κυβερνητικής πολιτικής εν γένει.

Τούτο με τη σειρά του προϋποθέτει ότι σε μεγάλο βαθμό έχει επέλθει η οικονομικοποίηση της πολιτικής. Οτι δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο ασκείται η πολιτική από τις κυβερνήσεις δεν έχει να κάνει τόσο με εφαρμογή προγραμματικών διακηρύξεων που τίθενται στην κρίση των πολιτών κατά τις εκλογικές αναμετρήσεις, αλλά με μια δομή του κράτους και της κυβέρνησης που είναι λίγο-πολύ η ίδια συγκροτημένη επί τη βάσει των προτύπων της οικονομίας της αγοράς – σύμφωνα με τις επιταγές του «ορντοφιλελευθερισμού», ήτοι της γερμανικής εκδοχής του νεοφιλελευθερισμού.

Στον διεθνή χώρο, και ιδίως στην Ευρώπη από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ κι έπειτα, αυτή η οικονομική μετάλλαξη της πολιτικής έχει επισυμβεί σε τέτοιο βαθμό που επιβάλλεται και στην άσκηση της εγχώριας πολιτικής, ακόμη και όταν δεν έχουν αλλάξει αναλόγως οι εσωτερικές δομές των επί μέρους κρατών.

Αυτό «έπαθε» η Αριστερά στην Ελλάδα όταν ήρθε στην κυβέρνηση. Σε άλλες εποχές, η άνοδος της Αριστεράς στην κυβερνητική εξουσία θα είχε αποφευχθεί με στρατιωτικό πραξικόπημα – είτε πριν από τις εκλογές είτε μετά, όπως έγινε στη Χιλή. Δεν ήταν πλέον αναγκαίο κάτι τέτοιο, η Αριστερά κυβέρνησε, έστω μέχρι τον Αύγουστο του 2018, «με τα χέρια δεμένα πίσω απ’ την πλάτη», όπως παραστατικά δήλωνε ο Αλέξης Τσίπρας σε κάθε ευκαιρία.

Η Αριστερά βρίσκεται και πάλι στην αξιωματική αντιπολίτευση. Κατά την τριετία 2012-2015, είχε αντιμετωπιστεί από το καθεστώς κυρίως με την πανταχόθεν εκπορευόμενη αντι-αριστερή προπαγάνδα – η συγκυβέρνηση Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ ήταν ίσως υπερβολικά «ζαλισμένη» με τα μνημόνια για να ασχοληθεί πιο «θεσμικά» με το ζήτημα.

Τώρα, υπό μια έννοια, είμαστε «πιο κοντά» στην περίοδο 1958-1961. Κεντρικό μέλημα είναι να καταστεί αδύνατη η (εκ νέου) άνοδος της Αριστεράς στην κυβερνητική εξουσία – με νέους τρόπους προφανώς. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι οι νέοι τρόποι που χρησιμοποιεί το καθεστώς απλώς «εμπλουτίζουν» και «εκσυγχρονίζουν» τους παλαιούς, δεν τους αντικαθιστούν πλήρως – και αυτό ίσως είναι μια «ελληνική ιδιαιτερότητα».

Το «επιτελικό κράτος» που χτίζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι βέβαια το κράτος που απολύτως προσαρμόζεται στις επιταγές της νεοφιλελεύθερης οικονομίας. Ταυτόχρονα όμως, το δόγμα «Νόμος και Τάξη» και το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» που το συνεπικουρούν μας κάνουν να μην ξεχνιόμαστε ως προς την προέλευση της σύγχρονης ελληνικής Δεξιάς.

*καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πρόκληση της Ακροδεξιάς
Αποτελεί γεγονός αναντίρρητο ότι εδώ και μερικά χρόνια η Ακροδεξιά έχει σηκώσει κεφάλι και προελαύνει ακάθεκτη. Δεν πρόκειται για σποραδικά φαινόμενα, τα οποία μπορούμε να αποδώσουμε στη συγκυρία ή σε ειδικές...
Η πρόκληση της Ακροδεξιάς
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ελλάς ανέστη»;
Ο άρτι αναγορευθείς (με τον πρώτο νόμο, που μάλιστα ψηφίστηκε μόνο από την κυβερνώσα παράταξη) «καγκελάριος» της Ελληνικής Δημοκρατίας πόσους (έστω και: πόσες) δημοσιογράφους «μετακόμισε» στο «επιτελείο» του;
«Ελλάς ανέστη»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι ρωγμές του συστήματος
Αν η αντιμετώπιση της επαπειλούμενης (εκ νέου) εκλογής της Αριστεράς στην κυβέρνηση αποδείχτηκε ικανό κίνητρο για την εν λόγω ανασυσπείρωση, πόσο επαρκές μπορεί να είναι το κίνητρο της αντιμετώπισης της...
Οι ρωγμές του συστήματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οταν η Ν.Δ. λέει «μη διχάζετε» εννοεί «μην αντιστέκεστε στη νεοφιλελεύθερη λαίλαπα»
Πολύ γρήγορα το νεοφιλελεύθερο σχήμα του κ. Μητσοτάκη θα αρχίσει να ξετυλίγεται και να γίνεται πιο καθαρό στον λαό. Η νέα κυβέρνηση ήδη προετοιμάζει το έδαφος ώστε να αναιρέσει τα θετικά μέτρα που προλάβαμε να...
Οταν η Ν.Δ. λέει «μη διχάζετε» εννοεί «μην αντιστέκεστε στη νεοφιλελεύθερη λαίλαπα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ασίστ στον αντίπαλο;
Θα έλεγα με αρκετή σιγουριά ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δημιούργησε ένα κλίμα το οποίο αντίθετα θα διευκολύνει τη Νέα Δημοκρατία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το πώς αντιμετώπισε την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά.
Ασίστ στον αντίπαλο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέλος εποχής;
Οταν τα τρία μεγαλύτερα κόμματα στην Ελλάδα συγκεντρώνουν άνω του 80% των ψήφων, αποδεχόμενα τη μνημονιακή «διευθέτηση», η συστημική σταθεροποίηση έχει, εν πολλοίς, επιτευχθεί, η νέα «κανονικότητα» είναι ήδη...
Τέλος εποχής;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας