Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
Presidential Press Service / Pool Photo via AP
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα

  • A-
  • A+

Το 1801, σε διάλεξή του με θέμα την «Παρακμή και πτώση της αθηναϊκής Δημοκρατίας», ο Σκοτσέζος ιστορικός Αλεξάντερ Φρέιζερ Τάιτλερ τόνιζε ότι «η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι μόνιμο σύστημα διακυβέρνησης μιας χώρας». Υφίσταται, είπε, έως τότε που οι ψηφοφόροι ανακαλύψουν ότι μπορούν να αποσπάσουν οφέλη από το Δημόσιο. Από τη στιγμή εκείνη και μετά, η πλειοψηφία υποστηρίζει το καθεστώς που υπόσχεται τα μεγαλύτερα οφέλη και η δημοκρατία καταρρέει.

Η πορεία από τη μια άκρη στην άλλη, εξήγησε, αρχίζει όταν ένας λαός δοκιμάζεται από την καταπίεση και τη φτώχεια που αναβαθμίζουν το ψυχικό σθένος και δίνουν θάρρος στους ανθρώπους. Είναι αυτό που οδηγεί τελικά στη λευτεριά και την αφθονία. Αλλά η αφθονία οδηγεί σε ιδιοτέλεια που φέρνει εφησυχασμό, ο οποίος οδηγεί στην απάθεια που με τη σειρά της φέρνει την εξάρτηση, η οποία μας πάει πίσω στην καταπίεση και τη φτώχεια.

Τα πισωγυρίσματα, με άλλα λόγια, δεν είναι κατά τον Τάιτλερ καρπός πολιτικών αντιξοοτήτων ή αδιεξόδων. Είναι, αντίθετα, προϊόν της ατελούς ανθρώπινης φύσης, των αδυναμιών που τρέφονται από φιλαυτία, φιλοδοξίες, απληστία, ζηλοφθονία, αλαζονεία, προκατάληψη, φανατισμό, μισαλλοδοξία ή ηλιθιότητα –όλα αυτά που, όπως είπε ο Αγγλος ρομαντικός ποιητής Ουίλιαμ Γούντσγουορθ, εξασφαλίζουν ότι είμαστε πάντα σε αρμονία με τη «θλιβερή μουσική της ανθρωπότητας».

Στη συνέντευξη που έδωσε πρόσφατα στους Financial Times, ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν δεν είπε κάτι πολύ διαφορετικό. «Ο φιλελευθερισμός», τόνισε, «έχει έλθει σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της συντριπτικής πλειοψηφίας του πληθυσμού και έχει ξεπερασθεί». Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής πολυμορφίας, και εξοστρακισμός των θρησκευτικών δοξασιών, δεν είναι πλέον ανεκτά. «Οι φιλελεύθεροι δεν μπορούν πια να υπαγορεύουν το οτιδήποτε στον οποιονδήποτε».

Αν και το συμπέρασμα του Πούτιν μπορεί να αμφισβητηθεί, διότι ο φιλελευθερισμός είναι αθάνατος, η στροφή προς την λαϊκιστική άκρα Δεξιά, για την οποία κάνει λόγο, είναι αναμφισβήτητη.

Ηλθε ως συνέπεια των αποτυχιών της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής που εισήγαγε η Μάργκαρετ Θάτσερ μαζί με τον Αμερικανό πρόεδρο Ρόναλντ Ρέιγκαν την εποχή του ‘80 και που οδήγησε στην οικονομική κρίση του 2008 –πολιτική που, όπως φαίνεται, υιοθετεί ο νεοεκλεγείς Ελληνας πρωθυπουργός– και της λιτότητας και της αυξανόμενης κοινωνικής ανισότητας που έφερε αυτή η κρίση. Αυτό, όταν οι απερίσκεπτες επεμβάσεις της Δύσης στη Μέση Ανατολή είχαν ήδη φέρει την Ευρώπη αντιμέτωπη με το τρέχον και τεράστιο μεταναστευτικό πρόβλημα.

Ηταν επίσης συνέπεια της τεχνολογικής επανάστασης που κατάργησε τις αποστάσεις, αναδιαμόρφωσε την οικονομία και μαζί με αυτήν το πολιτικό τοπίο της παγκοσμιοποίησης που έφερε την εξάρτηση της κάθε χώρας από μια διεθνή οικονομική ολιγαρχία και του ανοίγματος της ψαλίδας μεταξύ αυτών που δεν έχουν τίποτε και των ελάχιστων που ελέγχουν τα πάντα –οι οκτώ πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο έχουν τόσα όσα τα τριάμισι δισεκατομμύρια των φτωχότερων.

Προς την ίδια κατεύθυνση οδήγησε και η αποτυχία της πολιτικής ηγεσίας να αντισταθεί στα κελεύσματα της αδηφάγου αγοράς και τις προτεραιότητές της, καθώς και η υποχώρηση των ηθικών αξιών στις χώρες που το ασύστολο κυνήγι του κέρδους έχει το πάνω χέρι. Ακόμη και τα οφέλη που έφερε το κοινό νόμισμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το ευρώ, όπως είπε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, «δεν διανεμήθηκαν σωστά».

Ολα αυτά άνοιξαν τον δρόμο στον λαϊκισμό υπό τη σημαία ενός εθνικιστικού αυταρχισμού που η μεταπολεμική Ευρώπη θεωρούσε έως τις αρχές του αιώνα μας ξεπερασμένο: του Τραμπ στις ΗΠΑ, του Ορμπαν στην Ουγγαρία, της Λε Πεν στη Γαλλία, του Ερντογάν στην Τουρκία, του Σαλβίνι στην Ιταλία, του Κατσίνσκι στην Πολωνία, του Μπολσονάρο στη Βραζιλία ή του Τζόνσον στη Βρετανία.

Ολοι τους καταδικάζουν το διεφθαρμένο και ανίκανο κατεστημένο, την ελίτ, και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας που σερβίρουν «ψεύτικα» νέα. Υπό το σύνθημα «Πρώτα οι ΗΠΑ», «Πρώτα η Ιταλία», «Πρώτα η Πολωνία» κ.λπ., τάσσονται επίσης υπέρ ενός εθνικιστικού οικονομικού προστατευτισμού, που μετατρέπει τη διεθνή κοινότητα από σύμμαχο σε εχθρό. Οι ίδιοι διακωμωδούν την «πολιτική ορθότητα» και λοιδορούν τους διεθνείς οργανισμούς που προσπαθούν να βρουν λύση σε προβλήματα όπως η κλιματική αλλαγή. Η αντίθεσή τους στο κατεστημένο είναι, πολλές φόρες, εξωφρενική. Αντιτιθέμενοι, για παράδειγμα, στην επανεγκατάσταση των μεταναστών, μερικοί, όπως το κόμμα του Φάρατζ, δεν διστάζουν ακόμη και να ταυτίσουν την κίνηση για την έξοδο της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση με τον αγώνα των Αφρικανών σκλάβων για την απελευθέρωσή τους από τον ζυγό των λευκών αποικιοκρατών. Η γελοιότητα δεν γνωρίζει πλέον όρια.

Αντί να πάμε εμπρός, κάνουμε έτσι, όπως είπε ο Τάιτλερ, στροφή προς τα πίσω του είδους που φέρνει στη μνήμη την ανατριχιαστική δεκαετία που άρχισε το 1929 με την κατάρρευση της Wall Street, μετά την οποία ήλθε η κατάρρευση του γερμανικού και του αυστριακού τραπεζικού συστήματος, η αποχώρηση της Βρετανίας από τον χρυσό κανόνα και η παγκόσμια οικονομική κρίση. Ηταν τότε που ο κόσμος πείνασε και ο φασισμός σήκωσε κεφάλι.

Ολα αυτά, παρεμπιπτόντως, θα προσέφεραν πολύ γόνιμο έδαφος για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Αλλά η σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί να κάνει τίποτε, διότι είναι συνυπεύθυνη για το δράμα των ημερών μας. Ωφελημένη βγαίνει έτσι η λαϊκιστική άκρα Δεξιά, η οποία οικειοποιήθηκε την οργή μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, την οποία έστρεψε ακολούθως, όπως και ο Χίτλερ, εναντίον του κατεστημένου ή, με άλλα λόγια, της δημοκρατίας.

Δεν είναι λίγοι, έτσι, αυτοί που μιλούν για κινδύνους του είδους που η Ευρώπη δεν είχε αντιμετωπίσει μετά τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο –διάλυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και έλεγχο της υφηλίου από τους αυταρχικούς ηγέτες των ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας. ‘Η, διαφορετικά, ο έλεγχος της Ευρώπης από τους σύγχρονους σοφιστές, τους λαϊκιστές. Εξ ου και το κάλεσμα για την προστασία της, διότι, όπως είπε ο Τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ, «η Ευρώπη δεν είναι γεωγραφία. Είναι ιδέες καθοριστικής σημασίας για την ανθρωπότητα. Χωρίς την Ευρώπη, η ελευθερία, τα δικαιώματα των γυναικών, η δημοκρατία, η ισότητα είναι δύσκολο να προστατευθούν».

Η καλή για την Ελλάδα πλευρά τής όλης ιστορίας είναι η απόστασή της από την ελληνική πραγματικότητα. Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κίνημα μπορεί να έχει απλώσει τα δίχτυα του ακόμη και σε χώρες όπως η Σουηδία ή η Δανία, αλλά ευτυχώς δεν έχει αγκαλιάσει άλλες χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και εν μέρει η Ισπανία, τις χώρες στις οποίες η φρίκη της δικτατορίας είναι ακόμη νωπή στη μνήμη τους.

Η Νέα Δημοκρατία έχει στον κήπο της πολλά ακροδεξιά λουλούδια, όπως ο Σαμαράς ή ο Γεωργιάδης, αλλά ο ίδιος ο Μητσοτάκης δεν αντιπολιτεύθηκε τον ΣΥΡΙΖΑ από την άκρα Δεξιά ούτε σκοπεύει να υιοθετήσει τον εξωφρενισμό τού Μπόρις Τζόνσον. Πέραν αυτού, η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ δεν οφείλεται σε αποτυχίες του είδους που συγκλονίζουν την ευρωπαϊκή Κεντροδεξιά, διότι η ελληνική οικονομία έχει τώρα σταθεροποιηθεί, η εμπιστοσύνη των επενδυτών έχει αποκατασταθεί και η ανεργία, αν και βραδέως, μειώνεται.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, αντίθετα, έχασε την εξουσία λόγω των τραγικών λαθών που είχε κάνει το 2015, πριν και αμέσως μετά την άνοδό του στην εξουσία, τότε που υποσχέθηκε το αδύνατον και έσπρωξε τη χώρα, ειδικά με το δημοψήφισμα, σε δρόμο που αποδείχθηκε αδιάβατος. Το αποτέλεσμα ήταν η ακόλουθη ταπεινωτική πολιτική στροφή 180 μοιρών και η αποδοχή του «απαράδεκτου» με τόσο οδυνηρές συνέπειες.

Η άνοδος της Κεντροδεξιάς στην εξουσία στην Ελλάδα δεν ταυτίζεται, ευτυχώς, με την άνοδο της Ακροδεξιάς στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η σημαία του φιλελευθερισμού που πρώτη ύψωσε η αθηναϊκή Δημοκρατία εξακολουθεί να κυματίζει υπερήφανα στη χώρα μας.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημοκρατία και λαϊκισμός
Στην επιστημονική έρευνα και στην ευρύτερη πολιτική δημόσια σφαίρα το ζήτημα του λαϊκισμού κατέχει κεντρική θέση. Το πολιτικό φαινόμενο του λαϊκισμού είναι φαινόμενο της εποχής μας και ως νέα πολιτική...
Δημοκρατία και λαϊκισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενας Τραμπ πριν από τον Ντόναλντ
Η εικόνα της αμόλυντης από αντιδημοκρατικά μικρόβια Αμερικής είναι ψευδής, πλαστή. Η «ανοσία» των ΗΠΑ στις διάφορες εκδοχές του φασισμού είναι ένα ασύστολο ψεύδος. Στην αμερικανική ιστορία συναντάμε έναν Τραμπ...
Ενας Τραμπ πριν από τον Ντόναλντ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική η δίκη, ορατά τα αποτελέσματα
Η δίκη της Χ.Α. προχωράει: δεκάδες μάρτυρες, πολλά στοιχεία, πλούσια δικογραφία. Σημαντική η κατάθεση του πρώην χρυσαυγίτη Σταύρου, σπουδαίοι οι μάρτυρες κατηγορίας που ακολουθούν, κρίσιμα τα αναγνωστέα που θα...
Ιστορική η δίκη, ορατά τα αποτελέσματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το γαλλικό πολιτικό πείραμα
Περισσότερο από ποτέ άλλοτε, τα φαινόμενα απατούν. Δύο μεγάλες και διασταυρούμενες εξελίξεις μπορούν πάντως να συνδράμουν την ερμηνεία των όσων συμβαίνουν στη Γαλλία. Η παλαιά αντίφαση ανάμεσα στο κεφάλαιο και...
Το γαλλικό πολιτικό πείραμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντι-παγκοσμιοποίηση;
Η εκλογή του Τραμπ, η έκβαση του δημοψηφίσματος για το Brexit, η ακροδεξιά επέλαση σε βάρος, κυρίως, των «κεντροαριστερών» ταλιμπάν του διεθνούς νεοφιλελευθερισμού είναι ψηφίδες ενός σκηνικού που θέτει υπό...
Αντι-παγκοσμιοποίηση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκλογή Τραμπ: στοιχεία ευρύτερου ιστορικού πλαισίου
Η έλλειψη ιδεολογικής ραχοκοκαλιάς και η απουσία ιστορικής αγκύρωσης φαίνεται να στρέφουν το λεγόμενο «αντισυστημικό» κύμα, με εξαίρεση την Ελλάδα και λίγες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, σε ακροδεξιά μονοπάτια....
Εκλογή Τραμπ: στοιχεία ευρύτερου ιστορικού πλαισίου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας