Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η παγκόσμια πολιτική κοινωνία σε μετάβαση
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η παγκόσμια πολιτική κοινωνία σε μετάβαση

  • A-
  • A+

Το έτος 2019 καταγράφεται ως ιστορικό ορόσημο στην παγκόσμια πολιτική κοινωνία. Συμπληρώνονται 30 χρόνια από την «πτώση του Τείχους» (1989) και 100 χρόνια από την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας της Γερμανίας (1919) και την ίδρυση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Και τίθεται το ερώτημα: Αραγε το 2019 είναι μόνον ένα επετειακό έτος για την εξέλιξη της παγκόσμιας πολιτικής κοινωνίας ή μήπως σηματοδοτεί περισσότερα πράγματα και εκφράζει κάτι το οποίο ο ίδιος ο άνθρωπος (ως άτομο και ως συλλογική οντότητα) δεν είναι ακόμη σε θέση να αρθρώσει;

Το ερώτημα, το οποίο θέτει προς συζήτηση μείζονα πολιτικά, οικονομικά και υπαρξιακά προβλήματα της ανθρωπότητας, δεν είναι ρητορικό. Αντιθέτως, είναι θεμελιώδες ερώτημα το οποίο αναφέρεται στην ίδια την ύπαρξη της παγκόσμιας κοινωνίας, όπως αυτή δομήθηκε κατά τους δύο τελευταίους αιώνες (από τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα μέχρι σήμερα).

Οταν «έπεσε το Τείχος» πολλοί φιλόσοφοι και στοχαστές υποστήριξαν την άποψη, σύμφωνα με την οποία επήλθε το «τέλος της ιστορίας», επιμένοντας στη θέση ότι η ιδεολογική αντιπαράθεση ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή καθίσταται περιττή. Ωστόσο η ιστορική εξέλιξη των πολιτικών πραγμάτων σε παγκόσμια κλίμακα κατέστησε σαφές ότι η θεωρητική φενάκη και η πολιτική αντιπαράθεση είναι δίδυμα αδέλφια. Ο Χέγκελ επισημαίνει ότι «η γλαύκα πετάει στο σούρουπο», πράγμα που σημαίνει ότι η ίδια η θεωρία, η ίδια η φιλοσοφία μπορεί να επεξεργαστεί και τελικά να «κατασκευάσει» δεσμευτικά ορθολογικά ερμηνευτικά σχήματα για την κοινωνία μόνον εάν έχουν συντελεστεί οι ιστορικές αλλαγές.

Βρισκόμαστε λοιπόν σ’ αυτή την ιστορική συγκυρία κατά την οποία έχουν συντελεστεί ριζικές αλλαγές στο πολιτικοκοινωνικό επίπεδο, αλλά δεν διακρίνουμε αντίστοιχες αλλαγές στο σκέπτεσθαι. Εκείνο το οποίο διαπιστώνει κανείς διά γυμνού οφθαλμού (δηλαδή εμπειρικώς) είναι ότι η επανάσταση του συντηρητισμού είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός (Factum). Αυτό σημαίνει ότι ενώ επί σαράντα χρόνια (1949-1989) σε παγκόσμια κλίμακα διεξάγεται ένας ιδεολογικο-πολιτικός διάλογος ανάμεσα στις συντηρητικές ιδεολογικο-πολιτικές δυνάμεις και τις αντίστοιχες σοσιαλιστικές, σήμερα, στις μέρες μας, ζούμε στο καθεστώς της «ανελεύθερης δημοκρατίας». Είναι το καθεστώς του ανθρωπολογικού λαϊκισμού του Σαλβίνι στην Ιταλία.

Προτείνω να συνοψίσουμε τις ιστορικές εξελίξεις των τριάντα ετών (1989-2019) κατά την ακόλουθη λογική:

πρώτον, να εξετάσουμε πώς και γιατί μια πολιτική κοινωνία, όπως π.χ. η Ιταλία, κατέληξε να είναι μια υπόθεση του ανθρωπολογικού λαϊκισμού, όπως τονίζω, και από την άλλη, μια άλλη πολιτική κοινωνία, όπως π.χ. η Ουγγαρία, να πρωταγωνιστεί στη νεο-φασιστική συγκρότηση της παγκόσμιας πολιτικής κοινωνίας.

Και δεύτερον, να ερευνήσουμε τον πολιτικό ρόλο του χρήματος στην εποχή μας. Εχω υποστηρίξει στα βιβλία μου ότι το χρήμα στη σύγχρονη μετανεωτερική εποχή κατέχει τη θέση του «Θεού» της μεσαιωνικής εποχής. Το χρήμα είναι ο Θεός της εποχής μας με την εξής έννοια: είναι το κέντρο του κόσμου με την επισήμανση ότι όλα κινούνται γύρω από αυτό. Για να χρησιμοποιήσω ένα οικείο παράδειγμα από το πεδίο των φυσικών επιστημών: η ηλιοκεντρική ιδέα συγκρότησης του φυσικού κόσμου αντικατέστησε την αντίστοιχη γεωκεντρική. Στο πεδίο της πολιτικής συγκρότησης του κοινωνικού κόσμου έχει συντελεστεί μια ριζική αλλαγή, θα έλεγα, μια «παραδειγματική» αλλαγή» κατά τον Τόμας Κουν. Ποια είναι αυτή; Θα επιχειρήσω συνοπτικά να την περιγράψω, αλλά, εννοείται, πως όλα όσα υποστηρίζω ελέγχονται από τους αναγνώστες μας.

Στον εικοστό πρώτο αιώνα το χρήμα δεν είναι μόνο μέσο ανταλλαγής προϊόντων και οικονομικών αγαθών, αλλά το ίδιο το χρήμα καθίσταται «πράγμα» προς αγορά και πώληση. Η αγοροπωλησία του χρήματος (δηλαδή το χρηματοπιστωτικό σύστημα) έχει αλλάξει ριζικά τη δομή και τη λειτουργία της παγκόσμιας πολιτικής κοινωνίας. Η δεκαετής οικονομική κρίση της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας καταδεικνύει το γεγονός ότι κράτη, κοινωνίες, οικογένειες και άτομα εξαρτώνται από τις αποφάσεις και τις πράξεις του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και όχι από τις αποφάσεις και τις πράξεις της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Στη σύντομη αυτή πολιτική παρέμβασή μου τόνισα δύο πράγματα: πρώτον, ότι εντάχθηκε η παγκόσμια πολιτική κοινωνία σ’ ένα πρόγραμμα συντηρητισμού (έχουν δίκιο όσοι υποστηρίζουν και μιλάνε για «συντηρητική επανάσταση») και δεύτερον, ότι οι ιστορικές εξελίξεις δεν προδιαγράφονται, πράγμα που σημαίνει ότι ιδέες όπως η πολιτική ελευθερία και η κοινωνική δικαιοσύνη δεν αποτελούν κεφάλαια σε προεκλογικά κομματικά προγράμματα, αλλά είναι, με τους καντιανούς όρους, ρυθμιστικές αρχές της σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πραγματικότητα, άλλη απ’ ό,τι μας δείχνουν
Η δημοκρατία είχε σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη – στον βαθμό που στηρίζει καλύτερα αναγκαίες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Αλλά η βαθιά συσχέτιση εκδημοκρατισμού και οικονομικής ανάπτυξης...
Η πραγματικότητα, άλλη απ’ ό,τι μας δείχνουν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πολιτική, συνταγματική και κοινωνικοοικονομική διάβρωση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης
Αλέξανδρος Κεσσόπουλος, Η Αυτοκτονία του Δήμου: Πολιτική Κρίση και Συνταγματικός Λόγος στη Βαϊμάρη, Ευρασία, Αθήνα, 2018.
Η πολιτική, συνταγματική και κοινωνικοοικονομική διάβρωση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παθητική και ενεργητική δημοκρατία
Η ενεργητική δημοκρατία διασφαλίζει τη σωστή λειτουργία και τη διάρκεια του πολιτεύματος, την εύρυθμη λειτουργία των θεσμών και το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών. Αυτό, όμως, δεν επιτυγχάνεται από κάποιο αόρατο...
Παθητική και ενεργητική δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα ξαναγίνει η Ευρώπη «σκοτεινή ήπειρος»;
Θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω, από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας, ένα πολιτικοκοινωνικό φαινόμενο, το οποίο τείνει να αποκτήσει ανησυχητικές, ακόμη και απειλητικές διαστάσεις σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή...
Θα ξαναγίνει η Ευρώπη «σκοτεινή ήπειρος»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημοκρατία και ιστορική αυτοσυνειδησία
Για την πλειονότητα νεότερων ή όψιμα ευαισθητοποιημένων αναγνωστών, η δημοκρατία, μετά την πτώση της στην αρχαία Αθήνα, χάνεται και επανεμφανίζεται πολλούς αιώνες μετά, με τη μορφή ενός φιλελεύθερου κράτους...
Δημοκρατία και ιστορική αυτοσυνειδησία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περασμένα αλλά ποτέ ξεχασμένα
Συχνά ακούμε μεγαλοστομίες από τη Δύση ( = Ευρώπη και ΗΠΑ) για την εξαγωγή της δημοκρατίας γενικά, λες και είναι απλά ένα εξαγώγιμο είδος, όπως λ.χ. τα ποδήλατα και οι μπανάνες. Η Δύση πάντοτε χαρακτηριζόταν...
Περασμένα αλλά ποτέ ξεχασμένα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας