Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η τιμωρία των νεκρών
EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η τιμωρία των νεκρών

  • A-
  • A+

Την προηγούμενη εβδομάδα έγινε η πολιτική κηδεία του Τάκη Μπενά. Ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς και γενικός γραμματέας των θρυλικών Λαμπράκηδων. Καταμεσήμερο, ζέστη ανυπόφορη. Ο τόπος του αποχαιρετισμού ένα γυμνό δωμάτιο στην είσοδο του κοιμητηρίου, χωρίς καθίσματα, αποπνικτικό.

Γύρω γύρω σκαλωσιές. Ο κόσμος πολύς -φυσικό-, κανείς όμως δεν μπορούσε να ακούσει τους επικήδειους λόγους. Δεν υπήρχαν μικροφωνικές εγκαταστάσεις, με την αβάσιμη δικαιολογία ότι θα παρενοχλούνταν οι θρησκευτικές κηδείες. Μετά το τέλος των ομιλιών η σορός μεταφέρθηκε σε μια νεκροφόρα που θα ταξίδευε εκατοντάδες χιλιόμετρα ώς τη Βουλγαρία για αποτέφρωση. Παρά τον σεβασμό όλων για τον νεκρό, δεν θα έλεγα ότι τον τιμήσαμε.

Πριν από τρεις βδομάδες έγινε η πολιτική κηδεία του εκδότη του Θεμέλιου, Θόδωρου Μαλικιώση, στο κοιμητήριο της Καισαριανής. Εγινε σε ανοιχτό πεδίο, και ευτυχώς κάποια δέντρα πρόσφεραν τον ίσκιο τους.

Η οικογένεια είχε φροντίσει για μια υποτυπώδη τελετή, όταν τις επικήδειες ομιλίες τις διέκοψε ένας υπάλληλος του νεκροταφείου λέγοντας: «Μπορεί ο κόσμος να φύγει από κει για να περάσει το φορτηγό;» Πέρασαν και ένα και δύο φορτηγά, και η κηδεία συνεχίστηκε.

Η στιγμή που μια κοινότητα αποχαιρετά ένα μέλος της, η εξόδιος ακολουθία είναι ιερή, εξαίρεση στην καθημερινότητα, αδιαπραγμάτευτη. Γι' αυτό και συγκροτείται σε τελετουργία. Ουσιαστικά η κοινότητα επιβεβαιώνει τους δεσμούς της, συμμετέχοντας στο πένθος, συνοδεύοντας τον νεκρό στην τελευταία του κατοικία.

Για τον λόγο αυτόν, η χριστιανική κηδεία βασίζεται σε ένα ποιητικό κείμενο υψηλής αισθητικής, η ίδια η κηδεία εμπεριέχει μια σκηνοθεσία με ψαλμωδίες, κινήσεις, εκκλήσεις επιβλητικές, που ανταποκρίνονται και παράγουν συναισθήματα, αλλά και τονίζουν τον κυριαρχικό ρόλο της Εκκλησίας: ελέγχει τις πύλες εισόδου και εξόδου από τη ζωή. Ξέρει πώς και το διεκπεραιώνει πολύ καλά δύο χιλιάδες χρόνια.

Τα τελευταία όμως χρόνια, όλο και περισσότεροι συμπολίτες μας επιλέγουν την πολιτική κηδεία. Δεν έχουν το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή εξόδιο ακολουθία; Δεν έχουν το δικαίωμα σε έναν χώρο που να μπορεί να φιλοξενήσει αυτή τη στιγμή, ανάλογο με εκείνον του ναού των χριστιανών; Και καλά η Εκκλησία, θέλει να περιφρουρήσει τα κεκτημένα της αποθαρρύνοντας τις πολιτικές κηδείες και αρνούμενη την αποτέφρωση. Κακώς βέβαια γιατί δεν απειλούνται.

Αλλά ο δήμος, οι δήμοι, ως εκφραστές της κοινότητας, πρέπει και αυτοί να τιμωρούν τους νεκρούς για την επιλογή της πολιτικής κηδείας;

Τα κοιμητήρια δεν ανήκουν στις ενορίες, αλλά είναι δημοτικά καταστήματα με έναν από τους πρώτους νόμους της ίδρυσης του κράτους από την οθωνική εποχή. Και είχε λογική και ιδεολογική θεμελίωση να ανήκουν στους δήμους και όχι στην Εκκλησία. Το κοσμικό κράτος είναι απότοκο του Διαφωτισμού. Δεν είναι εκκλησιαστικό συμπλήρωμα. Μια λογική που έχει ξεχαστεί από τους πολιτικούς και τους κρατικούς αξιωματούχους.

Δεν είναι αναχρονισμός να μην έχουμε αποκτήσει ακόμη αποτεφρωτήρια, και όχι σε υποβαθμισμένες περιοχές, όπως σχεδιάζονται, αλλά σε χώρους όπου οι άνθρωποι με αξιοπρέπεια να μπορούν να συνοδεύσουν τους αγαπημένους τους, χωρίς να αισθάνονται τιμωρημένοι για την επιλογή τους αυτή;

Δεν είναι παραβίαση δικαιωμάτων να μην έχουμε μουσουλμανικό κοιμητήριο στην Αθήνα; Αίθουσες για πολιτικές κηδείες ή ετερόδοξες τελετές; Δήμαρχος Αθηναίων επί εννιά χρόνια ήταν ο πρώην Συνήγορος του Πολίτη, ο Γιώργος Καμίνης. Προερχόμενος από τον χώρο των δικαιωμάτων. Και όμως, επέδειξε την ίδια αδιαφορία απέναντι σε ένα βασικό δικαίωμα των πολιτών.

Οταν καθιερώθηκε ο πολιτικός γάμος, είχαμε δει την ίδια αδιαφορία και εχθρότητα απέναντι στον θεσμό, όχι μόνο από τους παπάδες αλλά και από πολλούς δημάρχους. Σήμερα, έχουν ασφαλώς βελτιωθεί τα πράγματα, άλλωστε και οι πολιτικοί γάμοι έχουν πληθυνθεί.

Πρέπει να τονιστεί ότι τα ζητήματα των δικαιωμάτων σε σχέση με τη θρησκεία είναι θεμελιώδη, και όχι δευτερεύοντα. Αλλωστε από την αυτονόμηση των δικαιωμάτων από το θρησκευτικό σώμα άρχισε η συζήτηση. Από την κατοχύρωση των δικαιωμάτων του πολίτη έναντι του πιστού. Από τη διάκριση των δύο ιδιοτήτων.

Πολλές φορές, όλο το ζήτημα ανάγεται στον συνταγματικό χωρισμό Εκκλησίας και κράτους. Αλλά τα ζητήματα δεν κρίνονται μόνο στην κορφή. Κρίνονται στους ενδιάμεσους θεσμούς και στις νοοτροπίες των πολιτών.

Σε μια σειρά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων και όσων εδώ συζητάμε, το νομικό πλαίσιο δεν είναι εμπόδιο στο να εξασφαλιστούν τα δικαιώματα των πολιτών, τα δικαιώματα των ετεροθρήσκων και των ετεροδόξων έναντι των δικαιωμάτων των Ορθοδόξων. Και μάλιστα την τελευταία τετραετία έγιναν σημαντικά βήματα.

Και εδώ ας έλθουμε στο γενικότερο ζήτημα. «Πρέπει να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις», ακούμε ως επωδό κάθε ομιλίας. Αλλά όταν έρχεται το ερώτημα «ποιες μεταρρυθμίσεις;», από τους αυτόκλητους μεταρρυθμιστές, πλήρης απουσία των μεταρρυθμίσεων για τα δικαιώματα των πολιτών. Εκκωφαντική σιωπή!

Μα πόσους αφορά το πρόβλημα; Μήπως θα προσκρούσουμε στις «ευαισθησίες του λαού», δικαιολογούνται υποκριτικά. Αλλά στην πολιτική των δικαιωμάτων το ζήτημα δεν είναι ποσοτικό. Πρόκειται για το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια όσων έχουν διαφορετική επιλογή από την πλειονότητα.

* ιστορικός

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκκλησία και κράτος: δυναμικές αλλαγής
Η συμφωνία πρωθυπουργού-αρχιεπισκόπου πρέπει να ιδωθεί όχι στατικά, αλλά υπό το πρίσμα αυτής της δυναμικής. Η αλλαγή του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας είναι επιβεβλημένη. Ο τρόπος, ο μηχανισμός με τον οποίο...
Εκκλησία και κράτος: δυναμικές αλλαγής
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Εἰς ὀνοματοθεσίαν νέαν ἐπὶ ἀλλαγῇ φύλου»
Η υπερψήφιση του νόμου για την αλλαγή ταυτότητας φύλου αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα στον εμπλουτισμό των κοινωνικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας. Μπορεί να αφορά έναν μικρό αριθμό συμπολιτών μας,...
«Εἰς ὀνοματοθεσίαν νέαν ἐπὶ ἀλλαγῇ φύλου»
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Εις το όνομα της φύσεως…»
Γιατί αλήθεια να μην αλλάζει ο άνθρωπος τη φύση; Αυτό δεν προσπαθεί η εργασία ή ο γιατρός παλεύοντας με ιούς, φλεγμονές και όγκους; Εξαιτίας ενός αρχικού ανατομικού-φυσικού χαρακτηριστικού που αποτυπώθηκε στη...
«Εις το όνομα της φύσεως…»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φύλο και φύλλα συκής
Το πρώτο άρθρο της Διακήρυξης των δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι και ελεύθεροι», θεμελιώνει τα δικαιώματα στη φύση για να καταδείξει την καθολικότητά τους, τον...
Φύλο και φύλλα συκής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σύμφωνο συμβίωσης: ο θρίαμβος της διαφορετικότητας
Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2015: Ενα τεράστιο, συγκινημένο και βουβό πλήθος αποχαιρετά στο Α΄ Νεκροταφείο τον σημαντικότερο ίσως ηθοποιό του θεάτρου μετά το 1974. Τον Μήνα Χατζησάββα. Η προσωπική οδύνη όμως γρήγορα...
Σύμφωνο συμβίωσης: ο θρίαμβος της διαφορετικότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πόνοι της Μάνας/Παναγιάς σαν βλέπει το παιδί της γυμνό…
Δεκέμβρης ήταν όταν η Μάνα/Παναγιά έφερε με πόνους στον κόσμο τον γιο της. Πού να 'ξερε η έρμη πως το ντυμένο με την υπέρτατη αγάπη «τρυφερό κορμάκι» θα ’ρχόταν η «ώρα η κακιά» που θα το έγδυναν και γυμνό από...
Οι πόνοι της Μάνας/Παναγιάς σαν βλέπει το παιδί της γυμνό…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας