Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
O Γιούργκεν Χάμπερμας ως η συνείδηση της εποχής του και της κοινωνίας του

Το εξώφυλλο της εφημερίδας Die Zeit για τα ενενηκοστά γενέθλια του Χάμπερμας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

O Γιούργκεν Χάμπερμας ως η συνείδηση της εποχής του και της κοινωνίας του

  • A-
  • A+

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας είναι ο νους που «κατασκεύασε» μια ολόκληρη κοινωνία, επειδή ως φιλόσοφος και στοχαστής ακολούθησε κατά γράμμα αυτό που ο Χέγκελ ορίζει ως φιλοσοφικώς σκέπτεσθαι: όποιος στοχάζεται, συγκροτεί την πραγματικότητα ως έννοια. Αυτό το έργο επιτέλεσε ο Χάμπερμας για την κοινωνία του και την εποχή του: γεννήθηκε το έτος 1929 και η πνευματική του εξέλιξη (μετά το 1949) συμπίπτει με την ίδρυση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Ολες οι φάσεις της πνευματικής και της στοχαστικής του εξέλιξης αντιστοιχούν στις πολιτικές φάσεις της μεταπολεμικής Γερμανίας. Είναι η ίδια η φωνή της Γερμανίας και ο ίδιος είναι ο δημιουργός της Γερμανίας. Ο Χάμπερμας συνιστά παγκόσμιο φαινόμενο φιλόσοφου, διανοούμενου και στοχαστή.

Στο πρόσωπό του συμπυκνώνεται ολόκληρη η ιστορική πορεία της γερμανικής κοινωνίας μετά τον πόλεμο μέχρι τις μέρες μας. Η ιστορική απόσταση είναι μεγάλη για τα ανθρώπινα δεδομένα: 1929-2019: 90 χρόνια πνευματικής και πολιτικής δημιουργίας τα οποία δεν μπορούν να εξαργυρωθούν στην αιωνιότητα.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ την ημέρα που με υποδέχτηκε στο ακαδημαϊκό γραφείο του και μου είπε με λόγια που δεν μπορούν τώρα να αρθρωθούν: «Θέλεις πράγματι να εργαστείς στο πρόγραμμα της ορθολογικότητας;» Η απάντησή μου ήταν χωρίς δισταγμούς θετική και ο επιστημολογικός ενθουσιασμός άφατος. Ο Γ. Χάμπερμας με δεχόταν στο σεμινάριό του, το κορυφαίο ερευνητικό εργαστήριο παγκοσμίως. Εκεί ανέπτυξα επιστημολογική επαφή με κορυφαίους φιλοσόφους της διεθνούς φιλοσοφικής κοινότητας. Αλλά το σημαντικότερο: μου δόθηκε η μοναδική ευκαιρία να δημιουργήσω φιλίες, όπως π.χ. με τον Richard Rorty, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως «τρόποι ζωής».

Ολοι αναπνέουμε από τον άνθρωπο Χάμπερμας, από τον φιλόσοφο Χάμπερμας, από τον πολίτη Χάμπερμας και θα εξακολουθήσουμε να αναπνέουμε επειδή ο Χάμπερμας δεν είναι ένας δημιουργός ούτε ένας στοχαστής, αλλά είναι ο νους που «κατασκεύασε» μια κοινωνία και μια εποχή. Το μεγαλούργημα που ονομάζεται μεταπολεμική Γερμανία. Γι’ αυτόν τον λόγο εξάλλου έβγαλε και την «έλλογη κραυγή» στην εφημερίδα Γκάρντιαν (16 Ιουλίου 2015) για τη νύχτα της 12ης προς την 13η Ιουλίου 2015, όταν υπογράφηκε η συνθήκη των Βρυξελλών για το «ελληνικό ζήτημα». Τα λόγια του επί λέξει είναι τα εξής: «Φοβάμαι πώς η γερμανική κυβέρνηση έπαιξε και έχασε σε μία νύχτα όλο το πολιτικό κεφάλαιο που η Γερμανία είχε συσσωρεύσει επί μισόν αιώνα».

Πράγματι ο Χάμπερμας στην ιστορία της φιλοσοφίας και της σκέψης αποτελεί μοναδική περίπτωση στοχαστή και φιλοσόφου, στον βαθμό που με τη σκέψη του και τη φιλοσοφία του «μετέφρασε» την ιστορικο-κοινωνική πραγματικότητα σε «έννοια». Αυτό σημαίνει ότι η ίδια η φιλοσοφική θεωρία του «επικοινωνιακώς πράττειν» δεν είναι μια ιδεολογική κατασκευή, αλλά συνιστά την «έννοια» της εποχής μας.

Ο Χάμπερμας ως φιλόσοφος μας έμαθε να σκεφτόμαστε ορθολογικά και ως πολίτης να πράττουμε σύμφωνα με τους κανόνες της πολιτικής βούλησης. Είναι τελικά ο πολιτικός πατέρας. Αυτό ισχύει και για όλους εμάς που τον γνωρίσαμε, αλλά και για όλους τους πολίτες της Ευρώπης. Μελετώντας το έργο του μπορούμε να αναδημιουργηθούμε ως προσωπικότητες, αλλά προπάντων ως Ευρωπαίοι πολίτες, όπως ο ίδιος επιθυμεί.

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης


Σημείωση: το κείμενο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 90 χρόνων ζωής του Γιούργκεν Χάμπερμας.

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Να καταλάβουμε την εποχή μας
Αυτό που θα πρέπει να αναζητήσουμε σήμερα είναι το κουράγιο να κοιτάξουμε στα μάτια την πραγματικότητα χωρίς φόβο ή πάθος, με τέτοιο τρόπο ώστε να διαφυλάξουμε την απαραίτητη διαύγεια για να ανακαλύψουμε γιατί...
Να καταλάβουμε την εποχή μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η λογοτεχνία σε μια πολυσύχναστη παραλία
Σήμερα η αχρειότητα ίσως δεν είναι σε μας μια κατηγορία αλλά μια σχεδόν παγκόσμια κατάσταση; Αυτή η μάζα ανθρώπων που συνωστίζεται ευχαριστημένη για τον εαυτό της στις παραλίες μπορεί ακόμη να είναι ένα...
Η λογοτεχνία σε μια πολυσύχναστη παραλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο «λογικός άνθρωπος»
Καμιά φορά σκέφτομαι πόσο βαρύ είναι το έργο των λογικών ανθρώπων. Των ανθρώπων που προσπαθούν να ενώσουν την κοινωνία και το κάνουν αυτό σε μια εποχή συγκεκριμένη, όπου η χώρα τους «βλέπει» τη χώρα με την...
Ο «λογικός άνθρωπος»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αχ, η… μεσαία μου τάξη
Ανέκραξε η κυβέρνηση άμα τη ανακοινώσει των αποτελεσμάτων στις ευρωεκλογές. Κι αμέσως άρχισε ένα ατελείωτο μοιρολόι, στο οποίο οι αυτόκλητες μοιρολογίστρες ανέλαβαν να εξιστορήσουν τα παθήματα της μεσαίας...
Αχ, η… μεσαία μου τάξη
ΑΠΟΨΕΙΣ
H σύγχρονη πολιτική μορφή ζωής σε αδιέξοδο
Δεν είναι υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι η εγγενής αυτή αντινομία του καπιταλιστικού συστήματος ανάμεσα στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη προσδιορίζει και τις ιστορικές τύχες της ελληνικής πολιτικής...
H σύγχρονη πολιτική μορφή ζωής σε αδιέξοδο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας