Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μεσαία τάξη, μεσαίος χώρος και πολιτική
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μεσαία τάξη, μεσαίος χώρος και πολιτική

  • A-
  • A+
Η κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ αυτοχαρακτηρίστηκε κυβέρνηση κοινωνικής σωτηρίας. Αυτό μερικώς εκφράστηκε εκλογικά. Οι ψηφοφόροι που αισθάνονται ότι ανήκουν στη μεσαία τάξη «ένιωσαν» μεγαλύτερη έλξη από το αφήγημα της Νέας Δημοκρατίας, δηλαδή από το αφήγημα του φιλοεπενδυτικού περιβάλλοντος και της ασφάλειας.

Στον απόηχο του αποτελέσματος των ευρωεκλογών, επιφανείς αναλυτές ερμήνευσαν την ήττα του ΣΥΡΙΖΑ ως αποτυχία να ικανοποιήσει τα αιτήματα, τις προσδοκίες και την ελπίδα της μεσαίας τάξης. Κατ’ αρχάς να διαχωρίσουμε τον μεσαίο χώρο που αναφέρεται στην πολιτική και τη μεσαία τάξη που αναφέρεται στην κοινωνία.

Οσον αφορά τον μεσαίο χώρο που αναφέρεται στην πολιτική, έχει αναλυθεί πολλάκις η νίκη της Νέας Δημοκρατίας έναντι του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς από κόμματα που αυτοπροσδιορίζονταν στο Κέντρο και «ρευστοποιήθηκαν» ευνοήθηκε περισσότερο η Νέα Δημοκρατία από ό,τι ο ΣΥΡΙΖΑ. Επιπλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία μας, η μέση τιμή των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ του Σεπτεμβρίου του 2015 στην κλίμακα αυτοπροσδιορισμού (Αριστεράς - Δεξιάς όπου το 1=Αριστερά και το 7=Δεξιά) είναι 3,33, ενώ τώρα διαμορφώνεται στο 2,88. Οι αντίστοιχες τιμές για τη Νέα Δημοκρατία είναι 5,53 για τους ψηφοφόρους της του Σεπτεμβρίου του 2015, ενώ η τιμή τώρα διαμορφώνεται στο 5,43.

Αυτό σημαίνει ότι μέρος των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ που αυτοπροσδιορίζονταν πιο κοντά στο Κέντρο, είτε αποφάσισαν να ψηφίσουν κάτι άλλο στις ευρωεκλογές, είτε δεν προσήλθαν στις κάλπες.

Τα παραπάνω στοιχεία επιβεβαιώνονται από τα αποτελέσματα, αφού ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πιέστηκε σημαντικά από τα «αριστερά» του, εν αντιθέσει με τη Νέα Δημοκρατία η οποία έχει προκλήσεις στα «δεξιά» της.

Στόχος των κομμάτων όμως είναι να εκφράζουν την κοινωνία, κομμάτια της ή συγκεκριμένες κοινωνικές ταυτότητες, συνεπώς είναι πιο χρήσιμο να αναλυθεί ο κοινωνικός μεσαίος χώρος, η λεγόμενη «μεσαία τάξη».

Ποια είναι όμως η μεσαία τάξη;

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, τo 71% των ερωτηθέντων απαντά ότι ανήκει στη μεσαία τάξη. Υπάρχουν συμπολίτες μας των οποίων το μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα από όλες τις πηγές τους είναι έως 900 ευρώ και δηλώνουν ότι ανήκουν στη μεσαία τάξη, όπως επίσης υπάρχουν συμπολίτες μας που λαμβάνουν άνω των 2.400 ευρώ οικογενειακό εισόδημα, οι οποίοι και αυτοί με τη σειρά τους δηλώνουν ότι ανήκουν στη μεσαία τάξη (Πίνακας 1).

Το 20% δηλώνει ότι ανήκει κάτω από τη μεσαία τάξη και μόλις το 6,9% δηλώνει ότι ανήκει πάνω από τη μεσαία τάξη. Αυτός ο κοινωνικός αυτοπροσδιορισμός είναι πολύ ενδιαφέρων και μπορούμε να αντλήσουμε πολύ χρήσιμα συμπεράσματα, καθώς αναλύουμε την ψήφο σύμφωνα με αυτά. Είναι ενδιαφέρων διότι ο αυτοπροσδιορισμός της κοινωνίας εμφανίζεται ως μια κοινωνία των δύο τρίτων (2/3).

Μια κοινωνία δηλαδή όπως διαμορφώθηκε κατά την ύστερη μεταπολίτευση πριν από την κρίση, ακόμα και εάν έχουν φτωχοποιηθεί μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, ακόμα και εάν μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού αντιμετωπίζει την απειλή της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού από αυτό που δηλώνει ότι ανήκει στην κατώτερη τάξη (ΕΛΣΤΑΤ, Ερευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών: έτος 2017).

Η τάξη αυτή καθεαυτήν και η τάξη δι’ αυτήν

Ετσι, ενώ κατά τη μνημονιακή περίοδο γιγαντώθηκε η κατώτερη τάξη, τα υποκείμενά της δεν αυτοπροσδιορίζονταν σε αυτήν, ίσως επειδή αυτό το φαινόμενο κοινωνικής αναδιάταξης καθολικοποιήθηκε στο περιβάλλον τους ή ίσως επειδή ακόμα και σήμερα βρίσκονται σε φάση άρνησης. Η προλεταριοποίηση των μεσαίων στρωμάτων δεν συνοδεύτηκε από ταξική συνείδηση, όπως σχεδόν ποτέ στο παρελθόν άλλωστε. Η Αριστερά δεν κατάφερε να αναπτύξει μια συλλογική συνείδηση σε αυτόν τον πληθυσμό, δεν κατάφερε να ανταποκριθεί στις επιθυμίες του και η κυρίαρχη ιδεολογία (κατά Γκράμσι) παρέμεινε ισχυρή όχι μόνο ως ερμηνευτικό εργαλείο πολιτικής, αλλά και ως κοινωνικό, πολιτισμικό, αισθητικό.

Συνεπώς το κομμάτι της κοινωνίας που ήθελε να εκφράσει ο ΣΥΡΙΖΑ, μπορούσε να εκφραστεί μέσω του ΣΥΡΙΖΑ μόνο εάν αντιλαμβανόταν τον εαυτό του ως τέτοιο.

Η διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ έκανε μια επιλογή. Την επιλογή της αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης σε συνθήκες επιτροπείας μέσω της αναδιοργάνωσης του κοινωνικού κράτους. Αυτή η επιλογή δεν απέδωσε εκλογικά αυτά που ανέμενε, άσχετα εάν αυτή η επιλογή δεν είχε εξ αρχής εκλογική στόχευση. Αντιθέτως, παρατηρήθηκαν φαινόμενα έντονου κοινωνικού αυτοματισμού σε συνδυασμό με την απουσία ελπίδας από ένα μέρος του πληθυσμού που ήθελε να εκφράσει. Στον Πίνακα 2 παρατηρούμε την εκλογική συμπεριφορά ανά εισόδημα για τα δύο μεγαλύτερα κόμματα και στον Πίνακα 3, ανά αυτοπροσδιορισμό στον κοινωνικό χώρο.

Χάριν επιχειρηματολογίας, θα ονομάσουμε τον Πίνακα 2 Τάξη καθεαυτή και τον Πίνακα 3, Τάξη δι’ αυτή. Είναι σαφές, οτι στον Πίνακα 3 η εκλογική σχέση ΣΥΡΙΖΑ - Νέας Δημοκρατίας είναι ευνοϊκότερη για τον ΣΥΡΙΖΑ στο σώμα που αυτοπροσδιορίζεται στην κατώτερη τάξη.

Η κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ αυτοχαρακτηρίστηκε κυβέρνηση κοινωνικής σωτηρίας. Αυτό μερικώς εκφράστηκε εκλογικά. Οι ψηφοφόροι που αισθάνονται οτι ανήκουν στη μεσαία τάξη «ένιωσαν» μεγαλύτερη έλξη από το αφήγημα της Νέας Δημοκρατίας, δηλαδή από το αφήγημα του φιλοεπενδυτικού περιβάλλοντος και της ασφάλειας.

Πώς θα μπορούσε ο ΣΥΡΙΖΑ να τους προσεγγίσει τώρα;

Ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να αναπτύξει το ιδεολογικό του οπλοστάσιο βασισμένο σε δεδομένα και ιστορικά γεγονότα. Διότι ένα πρόγραμμα αναδιανομής είναι πρωτίστως ένα πρόγραμμα κοινωνικής κινητικότητας.

Να παρουσιαστούν οι παρεμβάσεις στο κοινωνικό κράτος ως ένα ολιστικό σχέδιο που στόχο έχει την επανένταξη μέρους του εργατικού δυναμικού της χώρας, το οποίο κινδύνευε με κοινωνικό αποκλεισμό, τη δυναμική που αναπτύσσεται στην οικονομία εξαιτίας αυτού και τις δυνατότητες που δημιουργούνται στον καθένα και καθεμία να ευημερήσει μέσω της θεσμοθέτησης υγιούς ανταγωνισμού.

Να εξηγήσει γιατί το σχέδιο του κοινωνικού μετασχηματισμού είναι ικανό να επιφέρει πιο ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης έναντι του σχεδίου αναπαραγωγής της ίδιας κοινωνικής δομής, δηλαδή της κοινωνίας του ενός τρίτου.

Η προηγούμενη προσπάθεια κοινωνικής αναδιανομής και επέκτασης των δικαιωμάτων της κυβέρνησης 1981-85 δημιούργησε συνθήκες κοινωνικής κινητικότητας σε μια άλλη κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα, αλλά ήταν εκείνο το στοιχείο που την εδραίωσε στο πολιτικό γίγνεσθαι της χώρας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει τα εργαλεία και τα δεδομένα να υποστηρίξει το παραπάνω επιχείρημα, διότι η τροπή που παίρνει η έννοια της στρατηγικής ψήφου δεν τον ευνοεί.

*Πολιτικός επιστήμονας


● Τα στοιχεία έχουν εξαχθεί από τις έρευνες της Voxpop Analysis μετά τη διόρθωση της μεθόδου δειγματοληψίας κατά τη μελέτη των αποτελεσμάτων των ευρωεκλογών.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εξέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ - Μια ματιά στα δεδομένα του Συνεδρίου του 2016
Η διαδικασία μετασχηματισμού του ΣΥΡΙΖΑ είναι μια διαρκής διαδικασία, δεν ξεκίνησε τώρα ούτε θα τελειώσει με την πάροδο του συνεδρίου. Δεν θα τελειώσει ποτέ. Το ερώτημα λοιπόν, δεν είναι εάν θα μετασχηματιστεί...
Η εξέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ - Μια ματιά στα δεδομένα του Συνεδρίου του 2016
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο νόμος της σιωπής
Μήπως η αγωνία και η επιμονή των πρώην μεγάλων κομμάτων που κυβέρνησαν τόσα χρόνια αυτόν τον τόπο για εκλογές δεν οφείλεται απλά και μόνο σε στερητικό σύνδρομο εξουσίας; Μήπως τελικά κάποιοι φοβούνται τώρα που...
Ο νόμος της σιωπής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στις 25 του Μάη...
Στις 25 του Μάη η ΚΝΕ και το ΚΚΕ θα συνεχίσουν τις προσπάθειες για να δυναμώσει η γραμμή της αντεπίθεσης, για παραπέρα ισχυροποίηση του Μετώπου Αγώνα Σπουδαστών, για την κοινή πάλη με το ταξικό εργατικό...
Στις 25 του Μάη...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πολίτες, οι πολιτικοί και η πολιτική
Οι περισσότεροι συμμετέχοντες, σε σχήματα της κεντροαριστεράς, μολονότι έχουν πολλά και βαριά να προσάψουν στην κυβέρνηση, εκείνο που κυρίως επιδιώκουν δεν είναι η ευόδωση του νέου συλλογικού εγχειρήματος αλλά...
Οι πολίτες, οι πολιτικοί και η πολιτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λιγότερα συνθήματα...
Η νικηφόρα έκβαση των τριών αυτών αναμετρήσεων για τον ΣΥΡΙΖΑ πιστώνεται κατά μεγάλο βαθμό, αν όχι μέγιστο, στον Αλέξη Τσίπρα παρ’ όλο που στην Αριστερά είθισται να παθαίνουν αλλεργία με τις προσωπικές...
Λιγότερα συνθήματα...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας